Słownik tatarsko-polski
in statu nascendi

А  Ә  Б  В  Г  Д  Е  Ж  Җ  З  И  Й   К  Л  М  Н  О  Ө  П  Р  С  Т  У  Ү  Ф  Х  Һ  Ч  Ш  Ы  Э  Ю  Я 

A

а - I głoska a
       ("а" диген (дип әйт) - powiedz "a")
    II (częściej а-а lub а-а-а) (wykrzyknik) o, ach, a, а-а-а
        (wyraża zdziwienie, rozczarowanie, radość lub złośliwe zadowolenie)
        (а-а, ничек үскәнсең! - o, jak ty wyrosłeś!)
абага - (botan.) paproć
абау - I (wykrzyknik) fuj, oj, a to, co za (wyraża obawę, niechęć, wrogość)
             (Абау, котым да калмады - бака икән! - Co za kłamczucha - jak ona nałgała!)
          II (wykrzyknik) o, ach, och - wyraża zdziwienie, zachwyt
             (Абау, нинди матур! - Ach, jaka piękna!)
абайламастан - nieumyślnie, przypadkiem (patrz też: абайламыйча)
абайламыйча - nieumyślnie, przypadkiem (patrz też: абайламастан)
абайлап - uważnie, ostrożnie
                (абайлап йөрергә - chodzić ostrożnie)
абайла-рга - I czuć, odczuwać, zauważać
                         (хәлнең кискенләшә баруын абайла-рга - odczuwać zaostrzenie sytuacji)
                     II domyślić się, zwietrzyć, przewidzieć
                         (Болай буласын кичә ук абайла-рга була иде инде. - Już wczoraj można było przewidzieć, że tak będzie.)
                    III odróżniać, rozróżniać, wyczuwać (drogę w ciemności)
                         (Tекәләбрәк караганда аны абайлап була. - Gdy się uważnie przyrzeć da się go rozpoznać.)
                    IV zwracać uwagę, patrzeć, okazywać ostrożność
                         (Aяк астыңны абайла, абынма. - Patrz pod nogi, nie potknij się.)
абзар - chlew
абзар-кура - I chlew
                      II zabudowania gospodarcze
абзый - I wujek, stryjek, męski krewny ojca lub matki (patrz też: агай)
            II wujek (zwracając się do starszego wiekiem mężczyzny)
              (Салих абзый - Wujek Salich)
абрикос - (botan.) morela
абруй - reputacja, cześć, dobra reputacja, autorytet
абруйлы - I o dobrej reputacji, dobrej czci, z dobrym imieniem
                  II szanowany, czcigodny, cieszący się autorytetem
абруйлылык - godność, autorytet, prestiż
абруйсыз - niegodny szacunku, bez autorytetu
абунә - abonament
абый - I brat (starszy)
            II wujek
абын-ырга - potknąć się, potykać się
абыстай - abystaj, żona duchownego (popa, mułły)
ав-арга - I obalać się, walić się, upadać, przewracać się
              II (wprost i przen.) chylić się, przychylać się, skłaniać się, położyć się (np. o zbożu w polu)
                    (күпчелек ягына аварга - przychylać się do większości)
                    (Пизаның авучы манарасы - krzywa wieża w Pizie)
              III (przen.) mijać, przechodzić
                    (төш ауды - minęło południe)
аваз - I dźwięk
          II głos, odgłos
аванс - awans (zaliczka)
август - sierpień
Австралия - (geograf.) Australia
Австрия - (geograf.) Austria
автобус - autobus
                (автобус йөртүче - kierowca autobusu)
                (автобус билеты - bilet autobusowy)
                (автобуска утырып - autobusem (jechać))
автомат кафе - automat do robienia kawy
автомат рәвештә - automatyczny
автоматик - automatyczny
автомобиль - samochód
автомобильче - automobilista
автор - autor (projektu, odkrycia, książki)
автордаш - współautor
автореферат - autoreferat (rozprawy)
авторитар - (książk.) autorytarny (metoda sprawowania władzy)
автострада - autostrada
авыз - I usta
             (авыз гармуны - harmonijka ustna, organki)
          II otwór
авыз ер-ырга - uśmiechnąć się
авыл - wieś, wiejski
авыр - I ciężki,
          II nielekki
          II surowy
         III trudny
авыр атлетика - (sport.) podnoszenie ciężarów
авыр-ырга - chorować, zachorować, zasłabnąć
авырлык - I (fiz.) ciężkość, ciężar
                  II waga
                      (берәр нәрсәнең авырлыгын билгелә-ргә - ocenić wagę czegoś)
                  III (przen.) przygnębienie, obciążenie (na duszy)
                  IV (sport.) ciężar
                      (авырлык күтәрергә - podnosić ciężary),
                  V (przen.) trudności (życiowe)
авырлык көче - (fiz.) siła ciążenia
авырлык үзәге - (fiz.) środek ciężkości
авырт-ырга - zachorować, chorować, boleć (o organie, części ciała itd)
                      (Колагым авырта. - Boli mnie ucho.)
авырта - bolesny
авырткан - bolący
                    (авырткан баш - boląca głowa)
авырту - ból
авыру - I choroba, niedomaganie
            II chory (patrz też: чирле)
авыш - I pochyły
              (авыш яссылык - (matemat.) powierzchnia nachylona)
            II spadzisty
              (авыш түбә - spadzisty dach)
           III krzywy
              (авыш үскән агач - drzewo rosnące krzywo)
              (манара авыш тора - krzywa wieża (krzywo stojąca wieża))
авыш-ырга - I (w różn. znacz.) schylać się, pochylać się, nachylać się
                        (Мачта бераз сулгарак авыша. - Maszt pochyla się nieco w lewo.)
                        (Кояш офыкка авыша. - Słońce skłania się ku horyzontowi.)
                        (Көн кичкә авышты. - Dzień skłania się ku wieczorowi.)
                        (күпчелек ягына авышырга - skłanać się w stronę większości)
                    II przechodzić, mijać (o czasie, latach)
                        (Вакыт тиз авыша. - Czas szybko mija.)
                        (Ул инде сиксәннең теге ягына авышты. - Minęła mu już osiemdziesiątka.)
                   III (przen., potocz.) ciągnąć, wyciągać, wyrywać
                        (Йокыга авыша башладым. - Wciągnęło mnie do snu.)
аг-арга - I (w różn. znacz) płynąć, cieknąć
                  (суның агуын күзәт-ергә - obserwować płynięcie wody)
                  (Aккан сулар кире кайтмый. - (powiedz.) Wody która upłynęła nie zawrócisz.)
                  (Aның тамырларында аучы каны ага. - W jego żyłach płynie krew myśliwego.)
              II płynąć, pływać
                  (Боз күптән ага инде. - Lód już dawno płynie.)
              III (przen.) topnieć, przepuszczać (o pieniądzach, fortunie)
агай - wujek, stryjek, męski krewny ojca i matki
агалтын - (chem.) platyna (platinum)
агар-ырга - I zbieleć, wybieleć, wybielić się
                   II zblednąć, pobladnąć
                       (Куркудан иптәшем агарды. - Moi towarzysze pobledli ze strachu.)
                   III jaśnieć, pojaśnieć, płowieć, wyblaknąć, wypłowieć
                   IV szarzeć, siwieć, szpakowacieć
                       (Чәче агарган. - Włosy posiwiały.)
агарган - siwy (o włosach)
агарт-ырга - I bielić, pobielać, wybielać
                       (Еллар башны агарта. - Lata pobielają głowę.)
                    II czyścić, wyczyścić, oczyszczać
                    III (przen.) oświecać, uświadamiać
агарткан - bielony, pobielony, wybielony
агарынган - blady
агач - drzewo
агач остасы - stolarz
агент - agent
агентлык - I agencja (pocztowa, telegraficzna, morska),
                  II zajęcie (działalność, zawód, praca) agenta
агрессор - agresor
агу - I jad, trucizna
агула-рга - otruć
агулан-ырга - otruć się
                        (гөмбә ашап агуланырга - otruć się grzybami)
агулы - trujący, toksyczny, jadowity
             (агулы гөмбәләр - grzyby trujące)
             (агулы матдә - toksyczna substancja)
             (агулы елан - jadowita żmija)
агыз-ырга - I lać, nalewać, wlewać
                    II dolewać dokładać, dorzucać
                    III rozlewać
                        (бокалларга пиво агызырга - rozlewać piwo do pokali)
                    IV przelewać (z jednego naczynia do drugiego)
                    V odlewać, zlewać
                        (бәрәңгенең суын агыз-ырга - odlać wodę z ziemniaków)
                        (Буяуның беразын банкага агыз. - Odlej część farby do puszki.)
                    VI nabierać (wody ze studni do wiadra)
                    VII sypać (ziarno, piasek)
                        (бурага бодай агыз-ырга - sypać pszenicę do sąsieka)
                    VIII spuścić (wodę ze zbiornika)
                    IX sączyć, cedzić, przecedzać
                        (керосинны марля аркылы агыз-ырга - przecedzać naftę przez gazę)
                    X lać, przelewać, wylewać (łzy, krew)
                        (тол аналарның агызган яше - łzy wylane przez owdowiałe matki)
                    XI spławiać, puszczać po wodzie (tratwy, drewno)
                        (агызу өчен уңайсыз агач - drewno niedogodne do spławiania)
                    XII wywalać, wybijać, wytrzeszczać (o oczach)
                    XIII znosić (o rzece, nurcie)
                        (атны агыза торган тау елгасы - górska rzeka która (nurt której) znosi konia)
агым - I (wprost i przen.) przepływ, prąd, potok
                (ике күлне тоташтыра торган агым - potok który łączy dwa jeziora)
                (юллардагы машина агымы - ruch samochodów na drogach)
            II (fiz.) prąd (elektryczny)
                (даими агым - prąd stały)
                (алмаш агым - prąd zmienny)
адаш-ырга - zabłądzić (w nieznanym mieście, lesie, mgle), zgubić się
адәм - człowiek
Адәм - Adam
            (Адәм һәм Һава - Adam i Ewa)
адвокат - adwokat
администратор - administrator
                             (санак администраторы - administrator komputera)
адым - I krok
            II machnięcie
            III posunięcie
аек - I trzeźwy, nie będący pod wpływem alkoholu
            (Aек чагында ул бик ягымлы. - Gdy jest trzeźwy jest bardzo uprzejmy.)
        II (przen.) trzeźwy, rozsądny, rozumny
            (аек фикерләү - trzeźwy osąd)
аер-ырга - I dzielić, rozdzielać, podzielić, rozbijać, rozczłonkować
                  II rozbierać, rozebrać
                  III roznosić, roznieść
                  IV rozdzielać, wydzielać
                  V rozłączyć, wyizolować
                  VI rozliczać
                  VII odstawiać (dziecko od piersi)
                  VIII rozwodzić (małżonków)
                  IX separować
                  X wyroić się (o pszczołach)
аергыч - I przekładka, separator
              II (lingw.) przydawka
аерма - I różnica, także: аермалык
                (аермасы аз - mało różny)
                (Aлар арасында өч яшь (яшькә) аерма бар. - Między nami są trzy lata różnicy.)
            II rozwidlenie, rozstaje (dróg)
           III (matemat., fiz.) różnica
аермалык - różnica, także: аерма
                      (милләт аермалыгы - różnice narodowościowe)
                      (бәяләрнең аермалыгы - różnica w cenach)
аеруча - I szczególnie, najbardziej
                  (Бүген аеруча эссе. - Dziś jest szczególnie upalnie.)
              II ze szczególnym, z wyjątkowym (czymś)
                  (аеруча нечкәләп тикшерергә - sprawdzać z wyjątkową starannością)
             III przede wszystkim, zwłaszcza, w pierwszej kolejności
                  (Tабигать җәй көне, аеруча июньдә матур була. - Przyroda jest piękna latem, zwłaszcza w lipcu.)
аерыл-ырга - I oddzielać się, odróżniać się, rozdzielać się,
                      II tracić
аерым - oddzielny
аерым яклары - szczegół
ажгырып - z okropnym wyciem, hukiem
                   (Җил ажгырып исә. - Wiatr wieje z okropnym wyciem.)
                   (Aжгырып поезд үтеп китте. - Pociąg przejechał z hukiem.)
ажгыр-ырга - I zawzięcie (okropnie, niepohamowanie, ostro) wyć (huczeć, ryczeć)
                       II okropnie (zawzięcie, niepohamowanie) szaleć (kipieć, buszować), wściekać się
аждаһа - I (mitolog.) smok
               II (przen.) potwór, bestia, krwiopijca (o krwawych, okrutnych despotach)
аждаһа агачы - (botan.) dracena smocza, drzewo smocze, smokowiec (dracaena draco)
аз - mało
аз гына - ledwie, niewiele, ciut, skromnie, trochę, z lekka
аз түгел - niemało
азайт-ырга - zmniejszać
азаккы - ostatni (patrz też: ахыргы)
                (елның азаккы атнасы - ostatni tydzień roku)
азап - I męka, męczarnia, tortury, kaźń
          II (duchowe) męki, udręka, udręczenie, katusze, wyrzuty
              (күңел (җан) азабы - wyrzuty sumienia, katusze moralne)
          III poniewierka, udręka
азапсыз - I lekkomyślny, beztroski
               II bez wysiłku (trudności), z łatwością (rozwiązywać problemy, coś robić)
азат - swobodny, wolny
азат ит-әргә - uwolnić
азатлык - wolność, swoboda
азлык - I brak, skąpość, niedostatek, deficyt (czegoś)
                (белгечләр азлыгы - deficyt specjalistów)
            II w słowach złożonych: mało-, niedo-
                (кан азлык - niedokrwistość, anemia)
азрак - mniej, mniejszy
азык - I jedzenie, pokarm
          II żywność, artykuły spożywcze, prowiant,
          III karma
азык-төлек - produkty spożywcze
аз-азлап - stopniowo
ай - I (astronom.) księżyc
        (ай калкуы - wschód księżyca)
        (ай тотылу - zaćmienie księżyca)
      II miesiąc
        (Балаларына җиде ай (тулды) - Ich dziecko ma (skończyło) siedem miesięcy.)
ай саен - każdego miesiąca, comiesięcznie (coś robić)
ай урак - półksiężyc
айва - (biolog.) pigwa
айда - (wtrącenie) dalej, dawaj, chodź, chodźmy, niech, niech no
айгыр - (zoolog.) ogier
айлап - I miesiącami, w miesiącach (określając czas)
            II około (do) miesiąca, prawie miesiąc
айн-ырга - I trzeżwieć, wytrzeźwieć
                  II oprzytomnieć, ocucić się (ze snu)
                     (Һуштан язгач айныды. - Ocknął się (wrócił do świadomości).)
                 III wietrzeć, słabnąć (o napitkach, płynnych lekarstwach)
ай-һай - I oj (ojoj, och), wątpliwe czy (wyraża wątpliwość, niedowierzenie)
                (Aй-һай ялгышмыйбызмы? - Oj, czyśmy się nie omylili?)
              II och (wyraża ubolewanie, smutek)
                 (Aй-һай, күпме гомер үткән! - Och, ileż w życiu przeszedł)
ак - I biały, białego koloru
          (ак аю - biały niedźwiedź, niedźwiedź polarny)
          (Ак Йорты - Biały Dom)
      II siwy, osiwiały
      III czysty, niezabrudzony
      IV (hist.) białogwardzista, biały
           (аклар - biali)
      V białko oka
      VI bielmo,
      VII (przen.) wódka
ак аракы - (przen.) wódka, "biała" wódka
ак аш - nabiał, produkty mleczne, dieta mleczna
ак гөмбә - (biolog.) borowik, prawdziwek (boletus) (patrz też: нарат гөмбәсе)
ак чәчәк - (botan.) rumianek
акай күз (күзле) - o wyłupiastych oczach, wyłupiastooki
акайт-ырга - wypinać, wytaczać, wytrzeszczać (oczy)
акация - (botan.) akacja
акбаш - (botan.) rumianek (matricaria, dawniej chamomilla)
акбур - kreda
            (акбур чоры - (geolog.) okres kredowy)
            (акбур белән язарга - napisać kredą)
аккош - (zoolog.) łabędź (cygnus)
аккургаш - (chem.) cyna (stannum)
акла-рга - I wybielić, pobielić, pokryć czymś białym
                  II (przen.) usprawiedliwić, wytłumaczyć, wybielić, rehabilitować
                      (Aның мондый эшен аклап булмый. - Nie da się usprawiedliwić tego jego postępku.)
аклан - polana
аклан-ырга - I usprawiedliwiać się, tłumaczyć się, uzasadniać (strona bierna (bierno-zwrotna) od акла-рга)
                      (иҗтимагый тәрбиянең акланган чаралары - uzasadnione środki wychowania społecznego)
акрын - I cicho,
             II powoli, powolny
акрынлап - stopniowo
акса-рга - I patrz аксакла-рга
                II kuleć, być kulawym, chromym, okuleć
                III (przen.) odstawać, spóźnić, udać się do tyłu
аксак - chromy, kulawy, okaleczony
аксакла-рга - kuleć, kuśtykać
аксыл - I białawy
             II siwy (o włosach)
аксыл ал - bladoróżowy
аксыл зәңгәр - błękitny, lazurowy
аксыл көрән - beżowy
аксыл сары - bladożółty, kremowy
аксыл чәчле - jasnoblond, jasnowłosy, blond
аксыл шәмәхә - liliowy
аксым - (biolog.) białko, proteina
актар-ырга - I kopać, ryć, rozgrzebywać
                      II grzebać, szperać, macać, szukać
актер - aktor
актив - aktywny
актык - ostatni
акула - (zoolog.) rekin
              (китсыман акула - rekin wielorybi)
акцент - akcent
акция - akcja (kapitałowa)
акча - I pieniądz, waluta
          II moneta
         III banknot
             (йөзлек акча - banknot sturublowy)
        IV finanse
акчарлак - (zoolog.) mewa
                  (күл акчарлагы - mewa śmieszka)
                  (көмеш акчарлак - mewa srebrzysta)
акчәчәк - (botan.) rumianek (matricaria, dawniej chamomilla)
АКШ (Америка Кушма Штатлары) - USA (Stany Zjednoczone Ameryki)
акыл - I rozum, umysł, rozsądek
          II myśl, idea
          III rada
акыл иясе - rozum, umysł
акыл хезмәте - praca umysłowa
акыллы - mądry, rozumny
ал - I przód, fasada
       II różowy
      III zagon (ziemi)
ал гөмбә - (biolog.) grzyb gołąbek (russula)
ал-ырга - I (wprost i przen.) brać, zabierać, dostawać, otrzymywać
                    (анализ өчен кан ал-ырга - pobierać krew do analizy)
                    (Нурихан ага бу сүзләрне куштырнаклар эченә ала. - Wujek Nurihan bierze te słowa w cudzysłów.)
                    (Хат алдык. - Otrzymaliśmy list.)
                II nabywać, kupować
                    (Авылга кайткан елны ук сыер алдык. - W roku w którym wróciliśmy na wieś kupiliśmy krowę.)
                III zbierać (plony)
                    Актаныш – республика буенча югары уңыш алган район. - Aktanysz to rejon republiki przodujący w zbiorach.)
                IV wyjmować, wydostawać (z teczki, portfela)
                    (Аксакал бөркетләрне капчыктан алырга кушкан. - Aksakał kazał wydostać orły z worka.)
                V zajmować (np. miejsce)
                    (Икенче урынны алдык.- Zajęliśmy drugie miejsce.)
                VI pobierać, pozywać (np. do wojska)
                    (Мине майның унсигезендә армиягә алдылар. - W maju wzięli mnie do wojska jako osiemnastolatka)
                VII przyjmować, wpisywać do czegoś
                    (Комсомолга алыр алдыннан үзәк китапханәгә гәзит-журналлар караштырырга җибәрделәр.
                    - Przed przyjęciem do Konsomołu chodzili do centralnej biblioteki przeglądać gazety i czasopisma.)
                VIII strzyc (włosy, sierść)
                IX z czasownikami na -а/-ә, -ый/-и przyjmuje znaczenie: móc, być w stanie
                    (Аягы тезелде инде, йөри ала. - Jego noga się wygoiła i może chodzić.)
                    (Мин сәгатьне кайда төзәтә алам? - Gdzie mogę naprawić zegarek?)
                X czasownik pomocniczy:
                    1) zrealizowanie działania w krótkim przedziale czasowym: po-
                        (ашап алырга - pojeść)
                        (йөреп алырга - pochodzić)
                    2) osiągnięcie celu, rezultatu działania
                        (ертып алырга - wyrwać)
                XI (mat.) odejmować
                    (алтыдан икене алырга - odjąć dwa od sześciu)
                    (Утыз биштән унны алгач, ничә кала? - Odjąć dziesięć od trzydziestu pięciu, ile to jest ?)
ала - pstrokaty, łaciaty, marmurkowy
ала балык - (zoolog.) sieja
ала карга - (zoolog.) wrona siwa
ала миләүшә - (botan.) bratek (viola tricolor)
ала-кола - pstry, nakrapiany, cętkowany, plamisty, plamisty
ала-колалы - patrz: ала-кола
алай - (militar.) pułk
алай - tak
алай да - jednak, mimo wszystko
алай икән - (wykrzyknik) hm
алай-болай - I tak czy siak,
                      II dlaczegoś, z jakiegoś powodu
алайса - (wtrącenie) jeśli tak, w takim wypadku, wtedy
алай булгач - wówczas, wtedy, wtenczas
алама - I kiepski, stary, postrzępiony (o odzieży)
                (Бүрек тышың алама. - Wierzch twojej czapki jest wystrzępiony.)
            II łach, łachman, gałganek
            III (przen.) kiepski, biedny, paskudny, zły, głupi
алан - I odkryte pole, polana
          II nagi (o miejscu)
алар - oni, one
албасты - I (mitolog.) straszydło, zły duch, bies,
                II (przen., potocz.) potwór (o człowieku),
                III drab (o człowieku)
алга - I do przodu, naprzód
          II wpierw, wprzód, wcześniej
алга чыг-арга - wyrwać się
алгарыш - postęp
алгорифм - (techn., matemat.) algorytm
алгы - I przedni (ząb, rząd),
          II fasadowy (o ścianie budowli)
          III paradny, galowy
          IV w terminologii lingwistycznej: przednio-
              (алгы аңкау тартыклары - spółgłoski przedniopodniebienne)
          V przedni, pierwszy
          VI początkowy
алгыр - I bystry, chyży, dziarski, sprytny, zwinny, żwawy
            II chwytny, czepny, lepki, uparty
алда - najpierw, wcześniej, wprzód
алда тор-ырга - oczekiwać
алда-рга - I oszukiwać, zwodzić, oplątywać, obmotywać, uwodzić
                    (үзеңне алда-рга - oszukiwać samego siebie)
                II okłamywać, oszukiwać, zawracać głowę
                    (Ун сумга алдаганнар. - Oszukał na 10 rubli.)
                III wyprowadzać w pole, okpiwać
                    (алдау максаты белән - w celu oszustwa)
                IV (przen.) nabierać, zwodzić (o uczuciach, intuicji), zawodzić (o pamięci)
                    (хәтерем алдамаса - jeśli mnie pamięć nie myli)
алдавыч - (wprost i przen.) przynęta
алдакчы - I oszust, szachraj, naciągacz, kłamca, szarlatan, hultaj
                 II uwodziciel, kusiciel
алдан - naprzód, poprzednio, przedtem, wprzód
алдан үткән заман - (lingw.) czas zaprzeszły (dawnoprzeszły)
алдан ук дөрес булмаган - tendencyjny, z góry przyjęty
алдан ук ялгыш булган - tendencyjny, z góry przyjęty
                                          (алдан ук ялгыш булган фикер - tendencyjna opinia)
алдан-ырга - (w różn. znacz.) ulegać oszustwu, oszukiwać się, połaszczyć się (strona bierna od алда-рга)
                       (Матур сүзгә алданма. - Nie daj się oszukać pięknymi słowami.)
                       (Безгə алданырга ирек бирмə, - Nie pozwól nam oszukiwać się, (z Modlitwy Pańskiej))
алдап - oszukańczo, na drodze oszustwa
алдап ышандыр-ырга - nakłaniać kłamliwie
алдар - patrz: алдакчы
алдаучан - I oszukańczy, kłamliwy, hultajski
                  II ułudny, zwodniczy, uwodzicielski (o wyglądzie)
алды - I przód, przednia część, z przodu
              (машинаның алды - przód samochodu)
           II (poimek) przed-
              (ишек алды - przedsionek)
          III (poimek) przeddzień, wigilia
              (Раштуа алды кич - Wigilia Bożego Narodzenia)
              (Яңа ел алды - "Sylwester" (przeddzień Nowego Roku))
алдынгы - przedni
алдында - (poimek) przed, z przodu (miejsce)
                      (йорт алдында - przed domem)
алдына - (poimek) przed, w przód (kierunek)
алдыннан - (poimek) sprzed, od, przed (pochodz.)
                        (төшке аш алдыннан - przed obiadem)
алдыңа кара-рга - patrzeć wprost przed siebie, nie oglądać się
алдыңа төш-әргә - I tarasować, zagradzać
                               II wyprzedzić, prześcignąć (kogoś)
алдыр-ырга - I (w różn. znacz.) brać
                          (укытучыны кунакка алдыр-ырга - zapraszać nauczyciela w gości)
                      II prenumerować (brać) (gazety)
                      III strzyc (włosy, brodę)
                          (Чәч алдырырга теләмим. - Nie chcę ostrzyc włosów.)
                      IV (przen.) wygrywać
                          (Яхшы ат ахырдан алдыра. - (przysłowie) Dobry koń w końcu wygrywa.)
                      V (przen.) biegnąć, iść, skakać
                          (Шәп алдыра бу йөгерешче. - Ten biegacz biegnie wspaniale.)
алды-арты - I przód i tył (czegoś), z przodu i z tyłu
                    II (przen.) skutek, następstwo, konsekwencja
                        (алдына-артына карамый (карамыйча) - na oślep, nie patrząc na konsekwencje)
                        (алдына-артына карап - patrząc na skutki, ostrożnie)
алка - I kolczyk, kolczyki
              (көмеш алка - srebrne kolczyki)
          II (techn.) pierścień (w tym pierścień do przywiązywania konia)
          III (botan.) bazie, kotki (na drzewach)
          IV (sport.) krążek hokejowy
          V (sport.) kółka
алкушымча - (lingw.) przedrostek
алкыш - aplauz, owacja
Алла - I (relig.) Bóg, Allah
              (Алла биргән - dany, zesłany przez Boga (talent, uroda, choroba, bieda))
              (Алла хөкеме - Sąd boży)
              (Алла диген - wspomnij Boga, pamiętaj o Bogu)
              (Алла иркендә (ихтыярында) - Boża wola)
              (Алла куәт (ярдәм) бирсен - niech Bóg pomaga)
              (Алла ташламаса, бүре ашамас. - (przysłowie) Bóg nie opuści - wilk nie zje.)
          II (przen.) bóg, ktoś najważniejszy
              (Ул театрның Алласы. - W teatrze on jest bogiem.)
алласыз - bezbożnik, ateista, niewierzący
алласызлык - bezbożność, ateizm
алма - jabłko
алмагач - jabłoń
алман - Niemiec
Алмания - (geograf.) Niemcy
                  (Алмания Федератив Җөмһүрияте - Republika Federalna Niemiec)
алмаш - odmiana, zmiana
              алмаш агым - (fiz., techn.) prąd przemienny
              алмаш ток - (fiz., techn.) prąd przemienny
алмаш-ырга - I zamieniać, wymieniać, pomieniać
                        II zamieniać się, zmieniać się
                       III zmieniać (ubranie)
алмашлап - na zmianę, na przemian
                    (алмашлап эшләв — pracować zmianowo)
алмашлык - (lingw.) zaimek
алмаштыр-ырга - I zamieniać się, wymieniać się, pomieniać się
                              II zastępować
                              III odświeżać (powietrze)
                              IV odnawiać (samochód ubranie)
                              V zmieniać (zawód)
алмашыну - odmiana, zmiana
алсу - różowawy, jasnoróżowy, rumiany, cynobrowy
алсын - otawa, potraw
алтарь - ołtarz
алтмыш - sześćdziesiąt
алты - sześć
алтын - złoto, złoty
алтынчы - I złotnik
                  II szósty
алу - I (mat.) odejmowanie
              (алу билгесе - znak odejmowania)
          II odbiór
алфавит - alfabet
                (латин алфавиты - alfabet łaciński),
                (алфавит тәртибендә - w porządku alfabetycznym)
алым - metoda, sposób
алын-ырга - forma bierna od ал-ырга: brać się, otrzymywać się, być wziętym
                     (тәрбиягә алынган ятим бала - osierocone dziecko wzięte na wychowanie)
                     (Ферма төзергә алындык. - Wzięli się za budowanie fermy.)
алынган - otrzymany, przyjęty
алынма - zapożyczony, zapożyczenie
                (рус теленнән кергән алынмалар - zapożyczenia z języka rosyjskiego)
алып - biorąc, zabierając (imiesłów przysłówkowy współczesny od ал-ырга)
               (Мине дә алып барасыңмы? - Czy weźmiesz mnie ze sobą?)
            II (poimek) z, od, zaczynając od
               (Кухня ягыннан пычак алып чыкты. - Weszedł z nożem od strony kuchni)
               (иртәдән алып кичкечә - od rana do wieczora)
            III (mitolog.) wielkolud, olbrzym
алып бар-ырга - skutecznie zakończyć, uporać się, doprowadzić do pomyślnego końca
алып баручы - wiodący, prowadząy
алып кер-ергә - zawieźć
алып кил-ергә - dostarczać
алып кит-әргә - nieść, unosić, zabierać (ze sobą), ponieść (gdzieś)
алып куя-рга - uprzątać
алып чыг-арга - wydostać, wynieść
алып-сатар - spekulant
Альп таулары - (geograf.) Alpy, Góry Alpy
альянс - sojusz, związek, alians
              (политик альянс - sojusz polityczny)
алъяпкыч - fartuch
алюминий - (chem.) glin, aluminium
Америка - (geograf.) Ameryka
Америка Кушма Штатлары - (geograf.) Stany Zjednoczone Ameryki
амнистия - amnestia
ампутация - (med.) amputacja
ампутациялә-ргә - (med.) amputować
ампутациялән-әргә - strona bierna ампутациялә-ргә (mieć coś amputowane "kimś" tj. przez kogoś)
амфибия - (zoolog.) płaz
ана - I matka (patrz też: әни, әнкә)
            (Изге Ана - Bogurodzica, Matka Boska)
        II samica
            (ана арыслан - lwica)
анализ - analiza
анализ яса-рга - przeprowadzać analizę, analizować
аналык - I macierzyństwo
               II (anatom.) macica
аналык җиңсәсе - (anatom.) pochwa
ананас - (botan.) ananas
анархия - anarchia
Англия - (geograf.) Anglia
анда - tam
анда-монда - I tu i tam, tam i sam, gdziekolwiek,
                      II tędy owędy,
                      III gdzie bądź
анда-санда - I tam i sam, gdzieś,
                     II gdzieniegdzie, czasami
андый - taki
аннан - I od niego (niej), od tego (tej) (ablatyw (przypadek odchodzeniowy) od ул)
                (Күп күрдек без аннан. - Dużo od niego wycierpieliśmy.)
            II odtamtąd, stamtąd
            III tam
            IV wówczas, od wtedy, potem
аннан соңгы - kolejny
аннан-моннан - I gdzie..., (a) gdzie; tu... tam; tam... tu
                          (Aннан терәткән, моннан сипләгән. - Gdzie podparto, gdzie załatano.)
                      II (i) tam, (i) tu; (i) tu, (i) tam, tam i tu, tu i tam
                          (Aннан ямаган, моннан ямаган. - I tam łata, i tam łata.)
аннары - potem, później
ант - przysięga, przyrzeczenie, ślubowanie, obietnica
            (антында тор-ырга - dotrzymywać słowa)
ант ит-әргә - I przysięgać, silnie deklarować, mocno obiecywać
                      II kląć się (na Boga)
                      III składać przysięgę (np. wojskową)
Антарктида - (geogr.) Antarktyda
антибиотик - (biool., med.) antybiotyk
антик - antyczny (teatr, okres)
антик дөнья - antyk, świat antyczny
антиквар - antykwariusz
антиквариат - antykwariat
антикоагулянт - (med.) antykoagulant
антикоммунизм - antykomunizm
антикоммунист - antykomunista
антикоммунистик - antykomunistyczny
антикоррозион - antykorozyjny
антипатия - (książk.) antypatia
антоним - (lingw.) antonim
аның каравы - tymczasem
аны - jego, go, ją, je
          (Мин аны кичә күрдем. - Widziałem go wczoraj.)
анык - I dokładny (ilość czegoś, rachunek)
           II jasny, szczegółowy, konkretny, dokładny (patrz też: төгәл)
          III (dial.) gotowy, zapewniony, gwarantowany
аныксыз - I niedokładny, niejasny, nieokreślony, niekonkretny, niewyraźny, mglisty
                 II (matemat.) nieokreślony (współczynnik)
aның - jego, jej
          (Aның акчасы күп. - On ma dużo pieniędzy (dosł.: jego pieniędzy jest dużo).)
анысы - I ten, ta, to
                (Aнысын түгел, бусын бир. - Podaj nie ten a tamten.)
             II oto, to
                (Aнысы вак эш. - To są drobiazgi.)
                (Aнысы безгә бәйле түгел. - To od nas nie zależy.)
            III (jako partykuła) to
                (Aвызыннан сер чыкмый анысы. - Sekretów to on umie dotrzymywać.)
                (Булышырлар анысы. - Pomóc to oni pomogą.)
анысында - wówczas, wtedy
аң - I (w różn. znacz.) odczucie, świadomość
          (гражданлык аңы - świadomość obywatelska),
      II umysł, rozum, intelekt
          (аналитик аң - umysł analityczny)
аң асты - podświadomość
аңа - do niego, do niej (allatyw od ул)
          (Яңалык түгел бу аңа. - Dla niego to nie jest nowość.)
          (Җаваплылык аңа төшә. - Odpowiedzialność spada na niego.)
аңарда - u niego (jej), w nim (niej) (miejscownik od ул)
аңа-моңа - komu popadnie, każdemu
                  (Aңа-моңа сөйләмә бу сүзне. - Nie mów tego komu popadnie.)
                  (аңа-моңа карамастан. - nie patrząc na nic)
аңгыра - głupi, tępy, tuman
аңк-ырга - I pachnieć, emanować, roztaczać (zapach), zalatywać (zapachem), napełniać (zapachem)
                      (Каяндыр көек исе аңкый. - Skądś dochodzi zapach spalenizny.)
                      (Бакчада алма исе аңкый. - Sad pachnie jabłkami.)
                      (Кавын исе бөтен бүлмәгә аңкыды. - Zapach kawonu wypełnił cały pokój.)
                  II (przen.) być przenikniętym, tchnąć (czymś), być pełnym (czegoś)
                      (Йөзеннән куаныч аңкый. - Jego twarz promienieje radością.)
                      (Хатларыннан мәхәббәт аңкый. - Jego listy są przepełnione miłością.)
аңкыт-ырга - roztaczać (zapach), wydzielać (zapach)
аңла-рга - I rozumieć, zrozumieć, pojmować
                     (Аңламыйм. - Nie rozumiem.)
                     (Нәрсә әйткәнеңне аңламыйм. - Nie rozumiem co mówisz.)
                     (Соравыңны аңламыйм. - Nie rozumiem twojego pytania.)
                 II poznawać, pojmować, postrzegać
                     (Tеләсәң ничек аңла. - Postrzegaj to jak chcesz.)
                 III domyślać się, domniemać, zgadywać
аңлаешлы - zrozumiale, zrozumiały
аңлаешсыз - niezrozumiały, niejasny, mglisty
аңлат-ырга - I objaśnić, wyjaśniać
                      II komentować,
                      III tłumaczyć
аңлатма - I objaśnienie, komentarz, interpretacja, wykładnia
                II (matemat.) wyrażenie
аңлау - odczucie, rozumienie (czegoś)
аңлаш-ырга - I rozumieć się (wzajemnie), dogadywać się (strona wspólna аңла-рга)
аңлашыла - zrozumiale
аңлашылмый торган - niepojęty
аңлашыл-ырга - wyjaśniać, wyjaśniać się
аңсыз - I niepojętny, nieinteligentny, mało zdolny, gapiowaty
                  (аңсыз бала - gapiowate dziecko),
            II nieświadomy, niedojrzały
                  (аңсыз яшләр - nieświadomi młodzi ludzie)
ап-ачык - najjawniejszy (forma parzysta (stopień najwyższy) od ачык)
апа - I ciotka, ciocia,
        II stryjenka,
        III wujenka,
        IV siostra (starsza)
Апеннин таулары - (geograf.) Apeniny, Góry Apenińskie
аплодисмент - aplauz
аппарат - I (techn.) aparat (telefoniczny, fotograficzny), urządzenie, przyrząd
                    (колак аппараты - aparat słuchowy)
                    II (fizjolog.) układ (trawienny, mięśniowy, wzrokowy), tkanka
апрель - kwiecień
аптыра-рга - I łudzić się, zwodzić się, nie wiedzieć,
                      II pogubić się, zbaranieć, stropić się
                      III ambarasować się, wpadać w zakłopotanie
                      IV być w potrzebie, potrzebować
                      V dręczyć się
ар-ырга - I zmęczyć się
              II przemęczać się, przepracowywać się
ара - I (wprost i przen.) dystans, odstęp, odległość, rozstęp
        II (sport.) dystans
        III przejazd, przelot (w transporcie)
        IV czas, przedział czasu
        IV (przen.) różnica, odmienność, oddalenie (między kimś, czymś)
        V (przen.) stosunki, odnoszenie się, związki
            (Aның белән минем ара яхшы. - Moje stosunki z nim są dobre.)
        VI między- (w wyrażeniach złożonych)
            (елга арасы - międzyrzecze)
        VII grono, krąg
            (яхшы кешеләр арасына керергә - trafić do grona dobrych ludzi)
        VIII tymczasowy, pośredni
            (үсешнең ара баскычлары - przejściowe stadia rozwoju)
        IX (jako poimek: арага, арасына) między, pomiędzy (kimś, czymś), we, w (coś), po (czymś)
            (ике этаж арасына куелган көзге - lustro postawione pomiędzy dwoma piętrami)
            (Tөймә үлән арасына төште. - Guzik upadł w trawę.)
        X (jako poimek: арада, арасында) między, w czasie, do, w, w liczbie, wśród
            (ике стена арасында - między dwoma ścianami)
            (ике сәгать арасында - w czasie dwu godzin)
            (бакча арасында гына кия торган кием - odzież nadająca się tylko do ogrodu)
            (Кунаклар арасында геройлар да бар иде. - Wśród gości byli także bohaterowie.)
        XI (jako poimek: арасындагы, арадан, арасыннан) między, wśród, przez
            (таулар арасыннан салынган юл - droga położona między górami)
            (куаклар арасыннан килеп чыгырга - wyjść z krzaków)
аракы - wódka
арала-рга - I rozpychać, roztrącać
                        (кеше төркемен аралап үтәргә - przepychać się roztrącając ludzi)
                   II rozdzielać, oddzielać, rozłączać
                        (сугышчыларны арала-рга - rozdzielać bijących się)
                  III sortować, grupować
                        (орлыкны арала-рга - sortować nasiona)
аралаш - I nieuporządkowany, przemieszany
                  (имән белән аралаш үскән юкәләр - lipy rosnące w przemieszaniu z dębami)
              II na przemian
                  (малга печәнне салам белән аралаш бирергә - dawać bydłu siano na przemian ze słomą)
аралаш-ырга - I łączyć, łączyć się, mieszać się, przemieszywać się
                            (төрләр аралашу - mieszanie się gatunków)
                            (Tузан белән аралашкан сөрем шәһәр һавасын агулый. - Sadza przemieszana z kurzem zatruwa miejskie powierze.)
                         II porozumiewać się, komunikować, obcować ze sobą, kontaktować się, mieć związki ze sobą
                            (кешеләр белән аралаша бел-ергә - umieć kontaktować się z ludźmi)
аралашу - kontakt, komunikacja
арасында - I pomiędzy
                  II wewnątrz
арасыннан - pomiędzy
ара-тирә - I czasem, czasami, niekiedy, od czasu do czasu
                    (Aра-тирә без музейда булабыз. - Czasami chodzimy do muzeum.)
                 II urywkami
                    (ара-тирә генә укылган китап - książka czytana tylko urywkami)
ара-тура - (dial.) patrz: ара-тирә
арба - arba, dwukółka, wóz, wózek, furmanka
арбитр - arbiter, sędzia
арзан - tani, niedrogi
арифметика - (matemat.) artymetyka
арка - I (archit., geometr.) łuk
          II (anatom.) plecy, grzbiet
              (аркага ят-арга - leżeć na plecach)
          III oparcie
              (урындык аркасына терәлер утыр-ырга - siedzieć opierając się o oparcie krzesła)
          IV nica, odwrotna (lewa) strona (odzieży)
          V wzniesienie, grzbiet góry
арка мие - (anatom.) rdzeń pacierzowy
аркада - I (poimek) dzięki (czemuś), z powodu (czegoś), w wyniku (czegoś)
                  (берәүнең ярдәме аркасында - dzięki czyjejś pomocy)
             II (poimek) przez (kogoś, coś)
                  (Cинең аркада (аркаңда) кичектек. - Spóźniliśmy się przez Ciebie.)
аркадан - z tyłu, w plecy
                (Җил аркадан исә. - Wiatr wieje z tyłu.)
аркадаш - przyjaciel, towarzysz
аркан - I plecami, tyłem (stać, leżeć, odwrócić się)
                (кояшка аркан утыр-ырга - siedzieć tyłem do słońca)
                (аркан егылырга - upadać na plecy)
                (урамга аркан тора торган йорт - dom stojący tyłem do ulicy)
            II na grzbiecie (np. pływać)
            III lina, sznur, kabel, powróz
            IV arkan
            V uwięź, smycz, postronek
                (Aт яхшысы арканда, ир яхшысы тарханда. - (przysłowie)
                    Koń lepszy na uwięzi, mężczyzna lepszy na swobodzie.)
аркан баскыч - drabina sznurowa
аркау - (tekstyl.) wątek
Арктик океан - (geograf.) Ocean Arktyczny
аркылы - I poprzeczny, poprzek
                    (аркылы урам - poprzeczna ulica)
               II (poimek) przez, poprzez, przy pomocy, z powodu, drogą, po
                    (телефон аркылы хәбәр ит-әргә - zawiadamiać telefonicznie)
армия - (w różn. znacz.) армия
армия штабы - sztab armii
арпа - (botan.) jęczmień (hordeum)
арт - I tył, tylna część,
        II tylna strona,
        III plecki, oparcie (krzesła, tapczanu)
        IV zagon (pola)
арт-ырга - I przybyć,
                 II wrosnąć, zwiększać się (np. o cenach)
                 III przybierać (np. o wodzie)
                 IV stawać się, zostawać (np. zbędnym)
артерия - arteria
артка - tyłem, wspak, wstecz
арткы - tylny, zadni
артта - z tyłu
артта кал-ырга - odstawać
арттан - z tyłu
арттыр-ырга - pomnażać
арты - (poimek) po, za
артыгы - I dodatkowy, nadmierny, niepotrzebny
                 (Aртыгы кирәкми. - Dodatkowy nie jest potrzebny.)
                 (Aртыгын сөйләмәс ул. - Nie powie niczego niepotrzebnego.)
              II więcej, bardziej
                  (Көчемнән килгәнен эшләдем, артыгын булдыра алмыйм. - Na co miał siły to zrobił więcej nie mógł.)
артык - I zbyt, nadmiernie, zanadto, przesadnie
            II zwłaszcza, szczególnie,
           III (przy zaprzeczaniu) nazbyt, nie tak by, nie aż tak
               (Aртык мавыкма. - Za bardzo się nie podniecaj.)
                (Aртык матур түгел. - Nie jest aż tak piękna(y).)
           IV wyraża nadmierność, przesyt, zbędność działania, oddaje to przedrostek prze-
                (артык ал-ырга - przebierać (w towarach w sklepie))
                (артык аш-ырга - przejadać)
                (артык тозла-рга - przesalać)
           V (potocz.) więcej, dłużej (nie robić czegoś)
                (Aртык бер көнгә дә калмыйбыз. - Nie zostaniemy dłużej ani jeden dzień.)
           VI bardziej, lepiej, dalej
                (ул миннән артык белә. - On mnie zna lepiej (niż ja sam).)
                (ярты метрга артык сикер-ергә - skoczyć pół metra dalej)
           VII dodatkowy, nadmiarowy
                (Aртык вакытны ничек файдалан-ырга? - Jak spożytkować wolny czas?)
           VIII zbyteczny, nadmierny
                (Aртык энергияне кая куярга? - Gdzie podziewać nadmiar energii?)
           IX niepotrzebny, zbędny
                (артык мәшәкать - niepotrzebne kłopoty)
           IX jakiś specjalny, istotny (podkreślając to)
                (Aртык үзгәрешләр булмады. - Większych zmian nie było.)
артына - I (poimek) po, za
              II zza
артында - I (poimek) po, za
                II z tyłu
артыннан - I (poimek) za (kim, czym), w ślad
                   II za (kim), po, z tyłu (kogo, czego)
                   III spoza
                   IV przez (kogo)
артыннан йөр-ергә - następować
ару - I czysty, schludny, porządny
        II dobry, porządny, przyzwoity
       III zdrowy, krzepki
ары - I dalej
            (бездән йөз адымнар ары - o sto kroków dalej od nas)
            (Tуктап тормайча, ары киттек. - Poszli dalej nie zatrzymując się.)
        II więcej
            (Aңа кырыктан ары юк. - Nie ma więcej niż 40 (lat).)
            (Cәгать әле уннардан ары түгел. - Czasu jeszcze nie więcej niż dziesięć godzin.)
ары китмәгән - nie lepszy, nie odbiega od
арыган - zmęczony
арык - chudy, szczupły
арырак - dalej
арыслан - (zoolog.) lew (panthera leo)
арыш - (botan., kulin.) żyto
арыш боламыгы - fajtłapa, cienias, ciele, baba (tylko o mężczyznach)
ас - I (zoolog.) gronostaj (mustella erminea)
      II (wprost i przen.) as
      III dół, spód (dolna część)
      IV (potocz.) podeszwa, zelówka
ас-ырга - wieszać, powiesić, przewiesić
                  (керне асырга - powiesić bieliznę)
                  (капчыкны иңгә асырга - wziąć worek na plecy)
асаба - I (hist.) właściciel dóbr rodowych (dziedzicznych), dziedzic
            II (dialek.) aborygen, tubylec
аска - w dół
аска төш-әргә - opuszczać się
аслык - I podstawka, podkładka
             II podeszwa
            III podściółka (pod bydło)
асман - niebo
аспект - aspekt, ujęcie odniesienie
              (мәсьәләнең төрле аспектлары - różnorodne aspekty problemu)
асра-рга - rozwieść
аст - dół, spód (dolna część), patrz: ас III
аста - na dole
астан - I z dołu, spod
                (астанөскә таба - z dołu do góry)
            II dołem, nisko
               (астан оча торган кошлар - ptaki latające nisko)
           III (przen.) chyłkiem, cichaczem, podstępnie
                (астан тешләргә - zaszkodzić podstępnie)
астанут йөртүче - intrygant
астрономия - astronomia
асты - I dno (naczynia, statku)
          II podściólka (u bydła)
          III podnóże (góry, skały, drzewa)
          IV podstawa (żelazka, czajnika)
          V miejsce, przestrzeń, powierzchnia pod czymś
              (аяк асты тулы әйбер - pod nogami pełno rzeczy)
          VI w ramach pewnych form słowotwórczych daje znaczenie pod-
              (боз асты агымы - prąd podlodowy)
астына - I (poimek) pod
                  (күзәтү астына алырга - brać pod rozwagę)
              II (poimek) za
                  (кояш болыт астына керде - słońce skryło się za chmurą)
астында - I (poimek) pod
                    (сезнең астыгызда кемнәр тора? - kto mieszka pod wami?)
                II (poimek) za
                    (ай болыт астында чакта - póki księżyc jest za chmurami)
                III (poimek) w dole
                    (элек бу йорт астында кибет иде - dawniej w dole tego domu był sklep)
астыннан - I (poimek) spod
                      (диван астыннан - pod kanapą)
                  II (poimek) pod
                      (боз астыннан күренми - pod lodem nie widzi się)
                  III (poimek) zza
                      (болыт астыннан ай күренде - zza chmur pojawiła się tęcza)
асфальт - asfalt (masa smolista, droga asfaltowa)
асыл - prawdziwy, rzeczywisty, główny
        (яшәүнең асыл мәгънәсе - prawdziwy sens życia (istnienia)),
        (килүебезнең асыл сәбәбе - rzeczywista przyczyna naszego przyjścia)
асыл сыйфат - (lingw.) przymiotnik jakościowy
асыл зат (сөяк) - osoba szlachetnego pochodzenia, arystokrata
асыл кош - I (zoolog) szlachetny (śpiewający) ptak
                   II (przen.) ślicznotka, piękność, piękna dziewczyna (kobieta)
асылда - (wtrącenie) w istocie, po prawdzie, w rzeczy samej, faktycznie, w praktyce
асылзадә - arystokrata
асылзат - I patrz: асылзадә
                II człowiek szlachetnego pochodzenia
асыллык - I (prawdziwa) szlachetność (dobrego człowieka)
                  II szlachetna rasa (rasowość), rasowość (bydła)
асылма - I patrz: асылмалы
               II zawieszenie
асылмалы - podwieszony, wiszący (most, lampa)
асылташ - kamień szlachetny, klejnot
асылын-ырга - I chwytać się (za coś), łapać się (za coś), pochwycić, zahaczać, zaczepiać, zawieszać się
                              (асылынма миңа - nie wieszaj się na mnie)
                         II zwieszać się, przewieszać się
                        III powiesić się, zadzierzgnąć się
                              (Aсылынсаң асылын агачның асылына - (żartobliwe przysłowie) Jeśli się wieszać to na wartym tego drzewie.)
асылынган килеш - (sport.) w zwisie
асылынып тор-ырга - wisieć
асылынып торган - obwisły, zwisający
асылынып тора торган - obwisły, zwisający
асып үтер-ергә - powiesić
ат - I (zoolog.) koń (equus)
        (атка атланып бар-ырга - jechać konno wierzchem)
      II (wprost i przen.) nazwa, imię, cześć
ат абзары - stajnia
ат егәрлеге - (fiz.) koń mechaniczny
ат заводы - stadnina
ат ите - (kulin.) konina
ат ногыты - (botan.) bób (vicia faba)
ат чабышы - wyścigi konne
ат-арга - I porzucać, opuszczać
              II rozpraszać, rozrzucić
              III strzelać, wypalić, wytryskiwać, wrzucać, miotać
                  (Əйткəн сүз - аткан ук. (powiedzenie) - Wypowiedziane słowo - puszczona strzała.)
              IV nadaje sens "szybko, pośpiesznie, byle jak"
                  (чишенеп атарга - rozbierać się pośpiesznie)
ата - I ojciec
          (Атасына хат җибәрде. - Wysłał list do ojca.)
        II samiec
          (ата арыслан - lew)
ата-рга - I (zazwyczaj po słowach дип, исеме белән) nazwać, nazywać, nominować, określać (jakoś)
                  (Урамны берәр герой исеме белән атарга. - Nadać ulicy imieniem bohatera.)
                  (Берәүне аю дип атарга. - Nazwać niedźwiedziem.)
                  (Берәр китапны яхшы дип атарга. - Dobrze wypowiadać się o książce.)
атака - atak
атказанган - zasłużony
атакай - ojciec, ojczulek, papcio
атакала-рга - (milit., sport.) atakować, napadać
атаклы - sławny, znamienity
атал-ырга - nazywać się
аталган - nazwany, wyznaczony, przeznaczony
атама - nazwa, określenie, termin
атаман - ataman, przywódca, lider
атап - (imiesłów przysł. od ата-рга) osobiście, specjalnie, umyślnie
            (Директорның үзенә атап язылган хат. - List adresowany do dyrektora.)
            (Tуйга дип атап әзерләгән сыйлар. - Przyjęcie przygotowane na wesele.)
атап әйткәндә - (wtrącenie) zwłaszcza, właśnie, dokładnie tak
атап куелган - wyjątkowy, specyficzny, imienny
ата-ана - rodzice
ата-анасыз - sierota
ата-баба - przodkowie, pradziady
атла-рга - I (wprost i przen.) iść, kroczyć, chodzić, maszerować
                      (киләчәккә атларга - kroczyć w przyszłość)
                      (комда атлавы авыр - po piasku źle się maszeruje)
                 II zrobić krok, wkroczyć, wejść, odejść
                      (читкә атларга - odejść na stronę)
                III w pewnych wyrażeniach ma specyficzne znaczenia:
                        - кызурак атларга - przyśpieszyć kroku
                        - әкренрәк атларга - zwolnić kroku
атлан-арга - I siąść wierzchem (na konia),
                    II usiąść, usadowić się, wsiąść
                        (мотоциклга атлан-арга - wsiąść na motocykl)
Атлантик океан - (geograf.) Ocean Atlantycki
атланып йөри торган - wierzchem
атлап - stępem, krokiem (marsz!)
атлап бар-ырга - chodzić, przemieszczać się pieszo
атна - tydzień
атналык - tygodnik
атналык журнал - tygodnik
атом - I (fiz.)atom
          II (fiz.) atomowy, jądrowy
              (атом энергетикасы - energetyka jądrowa)
атом авырлыгы - (fiz.) masa atomowa
атом моделе - (fiz., chem.) model atomu
атомар - (fiz.) atomowy, jądrowy
атомизм - (fiz.) atomizm (nauka o budowie materii)
атомистика - patrz: атомизм
атом-төш - jądrowy
                  (атом-төш коралы - broń jądrowa)
арттыр-ырга - I zwiększać, pomnażać, dodawać, podwyższać, nasilać
                        II użyczać, pożyczać
ату - I strzelanie,
        II wystrzał,
        III obstrzał
атыл-ырга - I wystrzelić,
                    II zastrzelić się,
                    III pędzić, rzucać się
                      (бүлмәгә атылды - rzucił się do pokoju)
атып - imiesłów przysłówkowy czasu teraźniejszego od ат-арга
атып ал-ырга - I patrz: атып карау
                        II postrzelić, zastrzelić
атып кара-рга - I opuszczać, porzucać,
                          II przestrzelić (nową strzelbę), postrzelić
аукцион - licytacja, aukcja
аула-рга - I łowić, polować
                II (przen.) łowić, kusić, nęcić
аумакай - chwiejny, chybotliwy, niepewny
                (аумакай холыклы кеше - człowiek o chwiejnym charakterze)
аулак - zaciszny, ustronny, odludny, odseparowany
Ауразия - (grograf.) Eurazja
Аурупа - (grograf.) Europa
Аурупа берлеге - (polit.) Unia Europejska
аучы - myśliwy, łowca
Африка - (geograf.) Afryka
ахмак - głupi
ахры, ахрысы - (wtrącenie) zapewne, podobno, widocznie, na pewno
ахшам - wieczór
ахыр - zakończenie, finał, koniec
          (ахырдан икенче - drugi od końca),
          (ахырга калдыр-ырга - zostawić na koniec)
ахыргы - końcowy (patrz też: азаккы)
ахырда - wreszcie
аһ - (wykrzyknik - wyraża odczucie strachu, zdziwienia, żalu, radości itp.) ach!
аһ ит-әргә - biadolić, ochać achać
аһ-ваһ - patrz: аһ-зар
аһ-ваһ ит-әргә - I smucić się, lamentować, silnie niepokoić się
                          II narzekać, achać ochać
аһ-зар - żal, smutek
аһылдау - patrz: аһ-ваһ ит-әргә
ач - głodny (o ludziach, żołądku), głodujący (o kraju, narodzie), nienakarmiony (o bydle)
          (Aч аю биемәс. - (przysłowie) Głodny niedźwiedź nie tańcuje.)
          (Aчның ачуы яман. - (przysłowie) Głodny w gniewie zły.)
          (Aчның ачуы яман. - (przysłowie) Syty głodnego nie rozumie.)
      II (przen.) bardzo (skrajnie, niezwykle) chudy, mizerny, głodomór
      III niedojrzały (strąk akacji, grochu), wątły, zwiotczały, marny
      IV pusty (o orzechu)
ач утыр-ырга - siedzieć o głodzie
ач яшә-ргә - żyć głodno, głodować
ач-арга - I (wprost i przen.) odsłaniać, odkrywać, otwierać, rozpoczynać
                  (форточканы еш ач-арга - często otwierać lufcik)
                  (ут ач-арга - otwierać ogień
                  (сугыш ач-арга - rozpoczynać wojnę)
                  (Aчкан - ябар, ерткан - ямар. - (przysłowie) Otwarte - zamknij, zniszczone - napraw.)
             II otwierać (z zamka), rozpieczętowywać, odtykać, odkorkowywać
                  (ачкыч белән ач-арга - otwierać kluczem)
              III rozwierać, rozchylać, przewracać
                  (Ул китабының һәр битен саклык белән ача. - Każdą stronę swojej książki ostrożnie przewraca.)
               IV otwierać, rozdziawiać (gębę)
               V otwierać, rozwierać (palce, usta)
                  (Йодрыгыңны ач әле. - Otwórz swoją pięść.)
              VI otwierać, puszczać (gaz, wodę)
              VII otwierać, zakładać (firmę, organizację)
              VIII odkrywać, wykrywać
                  (яңа планета ач-арга - odkrywać nową planetę)
              IX (przen.) wyjaśniać, dowodzić (słuszności czegoś)
               X (przen.) wyjaśniać, ujawniać, demaskować (tajemnice, braki, błędy)
              XI kisnąć
                     (сөт ачыды - mleko skisło)
ачка үл-әргә - umierać z głodu
ачка интектер-ергә - morzyć głodem
ачкыч - I klucz (do zamka, do śrub, nutowy), wytrych
             II otwieracz (do kapsli)
            III (przen.) rozwiązanie (czegoś)
ачу - gniew, złość, furia
ачу кил-ергә - złościć się, wściekać się
ачулан-ырга - I kląć
                        II złościć, złościć się, wściekać się
ачуланып - gniewnie
ачулы - gniewny, zły (rozgniewany)
ачы - I kwaśny (cytryna, szczaw, zapach kiszonki), cierpki (niedojrzały owoc)
        II gorzki (chinina, pieprz, piołun)
        III gryzący, ostry (dym, zapach, smak czegoś)
        IV palący, piekący, ostry
        V (przen.) ostry, gryzący, kłujący, zjadliwy, jadowity
            (ачы ирония - zjadliwa ironia)
        V (przen.) przejmujący, przenikliwy, rozdzierający duszę
        V (przen.) dziki (świst)
ачыг-ырга - głodować, zgłodnieć
ачык - I jawny, odkryty,
          II otwarty,
          III nagi, nieokryty, niezabezpieczony,
          IV jasny, świetlany
          V bezchmurny
          VI klarowny, określony, widny
          VII dźwięczny (o głosie)
          VIII życzliwy, przyjazny
ачыкла-рга - wyjaśniać, zrozumieć
ачыклан-ырга - wyjaśniać się
                            (Хәл ачыкланды. - Sytuacja wyjaśniła się.)
ачыл-ырга - odsłaniać się, otwierać się, przejaśniać się (strona bierna czasownika ач-ырга)
                        (Күк йөзе ачылды. - Niebo przejaśniło się.)
ачылыш - odkrycie
ачыш - odkrycie
аш - I zupa
        II danie, posiłek, pokarm, jedzenie
аш бүлмәсе - jadalnia, kuchnia
аш сеңдер-ергә - przyswajanie, trawienie jedzenia
аш-ырга - I realizować, zrealizować, spełnić, urzeczywistniać, wdrażać, wcielać (w życie, w praktykę)
                 II (przen) wydźwigiwać się, wynieść (wysoko), wznosić się (do nieba)
                III przekraczać, przewyższać, prześcigać
                IV dochodzić, uzyskiwać, osiągnąć
аша - I (poimek) przez, poprzez, za pomocą, za pośrednictwem (patrz też: аркылы II)
              (Тибр Рим аша ага. - Tybr płynie przez Rzym.)
              (Иртәгә телефон аша сөйләшербез. - Porozmawiamy jutro telefonicznie.)
          II połączenie аша z czasownikiem tłumaczy się przedrostkiem prze-:
              аша атларга - przekroczyć; аша сикерергә - przeskoczyć; аша чыгарга - przejść, przejechać
аша-рга - jeść, zjeść
ашамлык - pokarm, jedzenie, produkt
ашап бетер-ергә - zjeść
ашат-ырга - I dawać (jeść), karmić, nakarmić,
                    II żywić, utrzymywać, zasilać,
                    III tuczyć,
                    IV (pogardliwie) ugaszczać (w celu przekupienia)
ашлык - I chleb,
              II ziarno,
              III żyto
ашханә - jadalnia, stołówka, jadłodajnia
ашханәдәге приборлары - zastawa stołowa
ашыг-ырга - śpieszyć się
ашыгучан - pośpieszny
ашыгып - pośpiesznie, śpiesznie
ашыгып бар-ырга - starać się
ашыгыч - pilny, pośpieszny, terminowy
                (ашыгыч ярдәм бүлеге - pogotowie ratunkowe)
ашыктыр-ырга - ponaglać, poganiać, popędzać
ашырыл-га - strona bierna od аш-ырга w znaczeniu I
ашыр-ырга - dokonywać, realizować
                      (планнарны тормышка ашырырга - wdrażać plany w życie)
ашъяулык - obrus
аш-су - I potrawa
                (аның аш-суы әйбәт була - ona dobrze gotuje)
            II (w przen.) chleb
                (Кунак булып керегез, безнең аш-суны да авыз итеп китегез. - Zachodźcie w gości, zakosztujcie naszego chleba.)
аю - (zoolog.) niedźwiedź
        (ак аю - niedźwiedź polarny)
        (соры аю, көрән аю, гади аю - niedźwiedź brunatny)
ая-рга - I żałować kogoś, litować się nad kimś
             II oszczędzać kogoś
аяз - jasny, pogodny, bezchmurny (gdy o niebie)
аяк - I noga,
        II łapa,
        III nóżka (np. ptaka)
аять - aja (werset Koranu)

Ә

ә - I (spójnik przeciwstawny) a, zaś, jednak, jednakże, lecz, ale, tylko
    II (patykuła) а, no, tak
    III (wykrzyknik) a, o (wyraża zdziwienie, zrozumienie lub aprobatę)
    IV (wykrzyknik) o, ach, ależ (wyraża ubolewanie, niezadowolenie lub radość)
әбәт - obiad
әбәү - (wykrzyknik) baju-baj (zachęta do snu)
әби - babcia
әбиләр чуагы - babie lato
әбрәкәй - toaleta, ubikacja (patrz też: хаҗәтханә, бәдрәф, туалет)
әвәлә-ргә - I zwijać, skęcać, rolować
                  II obtaczać
                      (балыкны онда әвәләү - obtaczanie ryby mąką)
                 III lepić, kleić, nalepiać
                      (ар бабай әвәләп ясау - lepienie śnieżnego bałwana)
әверел-ергә - przejść
әгәр - jeśli, gdyby
          (Әгәр тели икән, барсын. - Gdyby chciał to niech idzie.)
әгъва - I wabienie, wciąganie, kuszenie
                (шайтан әгъвасе - szatańskie pokusy)
            II wymuszanie, szantaż
әгъвачы хатың (кыз) - uwodzicielka, kusicielka
әгъза - I (anat.) organ, członek
                (эчке әгъзалар - organy wewnętrzne)
                (Бөтен әгъзаларым авырта. - Bolą mnie wszystkie członki.)
            II człon, członek
                (җирле комитет әгъзасы - członek lokalnego komitetu)
әд. (әдәби тел) - język literacki
әдәби - literacki
              (әдәби тел - język literacki)
              (әдәби түгәрәк - koło literackie)
әдәбият - literaturа, literacki
                (әдәбият теориясе - teoria literatury)
әдәбиятчы - literat, literaturoznawca
әдәп - I uprzejmość, dworność, kurtuazja, układność, wytworność, delikatność,
          II dobre wychowanie, dobre maniery,
          III (książk.) dobroć, życzliwość, łaskawość, dobre nawyki, dobry obyczaj
әдәпле - I uprzejmy, grzeczny, dobrze wychowany, z dobrymi manierami, rzetelny, prawy, etyczny
әдәпсез - I niegrzeczny, grubiański, nietaktowny, bezczelny, butny, arogancki
                II nieetyczny, nieuczciwy
               III niecenzuralny, nieprzystojny
әдәпсезлек - I niegrzeczność, grubiaństwo, nietaktowność
                     II niemoralność, zdrożność, zgorszenie
әдип - pisarz
әҗәл - śmierć
әҗәл җит-әргә - umierać
әҗер - płaca, wynagrodzenie, nagroda, rekompensata
әз - mało
әзер - gotowy, przygotowany
әзерлек - I gotowość, pogotowie
                    (сугышчан әзерлек - gotowość bojowa)
               II przygotowywanie
                    (әзерлек классы - klasa przygotowawcza)
әзерлә-ргә - przygotować
әй - I (wykrzyknik) ej, halo (aby zwrócić uwagę)
       II (wykrzyknik) ech, och (wyraża ubolewanie, irytację)
әйбәт - dobry, dobrze
әйбәтлән-ергә - ulepszać
әйбәтрәк - lepiej
әйбер - I przedmiot, rzecz
                (кеше әйбере - cudza rzecz)
            II mienie, majątek, dobytek, graty
                (барлы-юклы әйберләр - nędzne graty)
            II towar, wyrób
                (металлдан эшләнгән әйберләр - wyroby metalowe)
            III utwór, dzieło (sztuki)
                (Шагыйрә әйбәт әйбер язган. - Poeta napisał piękny utwór.)
            IV okoliczność, warunki, zjawisko, coś
                (Көтелмәгән әйбер килеп чыкты. - Zdarzyło się coś nieoczekiwanego.)
            V (filozof.) fenomen, zjawisko
әйдә - (wtrącenie) dalej, dawaj, chodź, chodźmy, niech, niech no
әйе - I (partykuła) tak, oczywiście,
        II (wykrzyknik) ależ, ale (wyraża niedowierzenie, niezgodę)
        (әйе, сине көтеп торалар ди - no tak, czekają na ciebie)
әйлән-ергә - I obracać się, krążyć
                    II kręcić się
                    III odwracać się, przewracać się
                    IV obchodzić, objeżdżać, włóczyć się
                    V przemieniać się, przekształcać się
                    VI przychodzić, zachodzić, wpadać
әйләнә - I (matemat.) okrąg
әйләнә-тирәбездәге дөнья - świat wokół nas (tytuł cyklu podręczników szkolnych)
әйләндер-ергә - I obracać, kręcić, nakręcać, skręcać (coś), toczyć
                               (велосипед педален әйләндерергә - kręcić pedałami roweru)
                           II odwracać, przekręcać
                               (авыруны икенче якка әйләндереп салырга - przewrócić chorego na drugi bok)
                          III przemieniać, przekształcać
                               (алмаш токны даими токка әйләндерергә - przekształcać prąd stały w prąd zmienny)
                          IV nicować, wywracać na drugą stronę
                               (кесәләрне әйләндерергә - wywracać kieszenie)
                          V mieszać, przetrząsać
                               (печән әйләндерергә - przetrzącać siano)
әйләнеш - I obrót, rotacja, wirowanie, obracanie się, cyrkulacja
                    (тәгәрмәч әйләнеше - obracanie się koła)
                II okrąg, krąg, okrążenie
                    (Cамолёт ике әйләнеш ясады. - Samolot zrobił dwa okrążenia.)
                III obrót, obieg
                    (кан әйләнеше - krwioobieg)
                IV (ekonom.) obrót, obieg
                    (әйләнеш капиталы - kapitał obrotowy)
әйлән-бәйлән - korowód
әйрән - I ajran (napój, rozcieńczony zimną wodą katyk) (patrz też: катык)
               (салкын әйрән - zimny ajran)
            II maślanka
әйт-ергә - I mówić, przemawiać, zawiadamiać, informować, oznajmić
                    (Әйткән - беткән! - Powiedział - zakończył! (nie ma odwrotu))
                II przekazywać (pozdrowienie)
                III oddawać, przekazywać, donosić,
                IV (przen.) wykonywać, śpiewać (np. czastuszkę)
                V próbować, starać się, chcieć
                      (кайтыргша әйтә - chce wrócić)
                VI wzywać, zapraszać
әйтел-ергә - nazywać się
әйтелеш - wymowa
                 (авазларның дөрес әйтелеше - prawidłowa wymowa dźwięków)
әйтем - porzekadło, powiedzenie,
әйтерсең - jakoby
әйтик - przykładowo
әйткәне - przewidywanie, przepowiednia, prognoza
әкәмәт - dziwny
әкият - I bajka, baśń, opowiadanie,
            II (przen.) bzdura, wymysł
                (Ышанма, бу әкияткә. - Nie wierz w te bzdury.)
әкрен - I cichy, cicho
            II powoli
әкрен генә - cichutko, niegłośno
әледән-әле - często, dość często, nierzadko
әләк - donoc, doniesienie
әләклә-ргә - donosić, sypać, meldować
әләм - I (książk.) ideał, cel
           II flaga, sztandar
әлбәттә - bezspornie, nieodzownie, niewątpliwie, obowiązkowo, oczywiście, oczywiste
әле - I teraz, w danym momencie
        II dotąd, jeszcze, na razie
              (Әле бернәрсә дә билгеле түгел. - Jeszcze nic nie wiadomo.)
              (Әле соң түгел. - Dotąd jeszcze nie jest późno.)
әлеге - I teraźniejszy, obecny, dzisiejszy
                  (әлеге көнгә - na obecny dzień, na dzisiaj)
            II dany, ten sam, nazwany, wspomniany
            III na razie, wciąż, do teraz, w dalszym ciągu
әлиф - alef (nazwa pierwszej litery alfabetu arabskiego)
                (Әлифне таяк дип тә белми. - Nie zna nawet alefu (niczego nie rozumie).)
әлифба - I alfabet,
              II elementarz
әллә - I (spójnik) albo ..., albo ..., nie to ..., ani nie to
                (Әллә мин ялгышам, әллә син. - Albo ja się pomyliłem albo ty.)
          II (partykuła) czyżby, doprawdy
                (Киттеләрме әллә? - Czyżby przyjechali?)
          III tam (nieokreślone)
                (әллә кайда - gdzieś tam)
          IV może ... może, być może
                (Әллә килер, әллә юк. - Być może przyjdzie, być może nie.)
                (Әллә килер дә. - Może i przyjdzie.)
          V czy co, czyż tak
                (Нигә килмәдең, әллә эшең күп идеме? - Czemu nie przyszedł, był zajęty czy co?)
          VI (wtrącenie) nie wiem, nie mogę wiedzieć, a diabli wiedzą (w rozmowie)
                (Кайчан кайтасың? - әллә. - Kiedy przyszedł? - nie wiem.)
                (Бүген ничәсе? - әллә - jaka dziś data? - A diabli wiedzą)
әллә кайда - gdzieś tam
әллә кая - dokądś tam
әллә кем - ktoś tam
әллә нинди - jakiś tam
әллә ниткән - jakiś tam
әлсерә-ргә - zmęczyć się
әмер - rozkaz, nakaz, zarządzenie, rozporządzenie, przykazanie
            (сезнең әмерегез буенча - zgodnie z waszym poleceniem)
            (Ун әмер - Dekalog, 10 Przykazań)
әмир - I władca, monarcha, zarządca
          II emir, kniaź
              (Бохара әмире - Emir Bucharski)
әмма - I (zaimek) ale, jednak, jednakże
               (Әмма аның тамырлары Татарстан җиренә барып тоташа.
                           - Jednak jego korzenie wyrastają z ziemi Tatarstanu.)
            II (partykuła) no i, ależ
әнә - I (zaimek) oto,
        II (wykrzyknik) ależ, masz tobie! (wyraża zdziwienie lub niezgodę)
әни - mama, matka (patrz też: ана I, әнкә)
әнис - (botan.) anyż
әнисе - sposób zwracania się męża do żony (przyn. do 3. os. l. poj. od әни)
әнкә - I matka (patrz też: ана I, әни)
          II kobieta, samica (u zwierząt)
әнкәсе - sposób zwracania się męża do żony (przyn. do 3. os. l. poj. od әнкә)
әнкәй - mama, mamusia
әнчек - I szczeniak
            II (obraźliwie) suka (o kobiecie)
әңгәмә - rozmowa
әңгәмәдәш - rozmówca
әрәм - I daremny, próżny, bezowocny, niepomyślny, niewdzięczny
              (әрәм үткән гомер - życie przeżyte na darmo)
           II nędznie, mizernie, niegodnie
әрәм ит-әргә - tracić
әрәм-шәрәм бул-ырга - roztrwaniać, być utracjuszem, marnotrawcą
әрәмтамак - darmozjad, pasożyt, truteń
әрдәнәләп - rzędami, sztaplami
әрләш-ергә - kląć, przeklinać
Әрмән - Ormianin
әрмән теле - język ormiański
Әрмәнстан - (geograf.) Armenia
                      (Әрмәнстан Җөмһүрияте - Republika Armenii)
әрмәнчә - język ormiański, po ormiańsku
әрч-ергә - I czyścić, oczyszczać, obierać, obnażać
                    (йомырка әрч-ергә - obierać jajko (z łupinki))
                 II karczować
әсәр - I praca, robota, twór, dzieło
              (сәнгать әсәре - dzieło sztuki)
              (сайланма әсәрләр - dzieła zebrane)
          II objaw, cecha, oznaka, ślad, symptom
              (тереклек әсәре - ślady życia)
          III (przen.) oddźwięk, odgłos
              (борынгылык әсәр - oddźwięki przeszłości)
          IV (przen.) cień, odbicie, ślad
              (борынгылык әсәр - cień wątpliwości)
          V część, cząstka, drobina
              (Аның сүзләрендә хакыйкатьнең әсәре дә юк. - W jego słowach brak choćby odrobiny prawdy.)
          VI (książk.) wpływ, oddziaływanie, działanie
әсәре дә юк - nie ma mowy
әсирлек - niewola, niewolnictwo
әспе - I (med.) różyczka (choroba dziecięca)
          II (botan., kulin.) szparag (asparagus) (patrz też: чебен үләне)
Әссәламегаләйкем - salam alejkum, pokój z Wami
әтәч - I (zoolog.) kogut
          II (przen.) zabijaka, awanturnik, kogucik
әтәч гөмбә - (biolog.) pieprznik, kurka (cantharellus)
әти - I papa, tato
        II әтисе forma zwracania się żony do męża
әти-әни - patrz: ата-ана
әткәй - tatuś, tatulek
әүвәл - wpierw
әүлия - I (relig.) święty, błogosławiony,
            II jasnowidz, wizjoner, wieszcz, wróżbita
әфәнде - pan
               (министр әфәнде - pan minister, panie ministrze)
               (галиҗәнап әфәнде - jego wielmożność, wasza wielmożność)
Әфганстан - (geograf.) Afganistan
әфлисун - (botan.) pomarańcza
әхлакый - moralny
әһәмиятле - istotny, ważny
әче - (potocz.) patrz: ачы
әчет-ергә - I kwasić, zakwaszać,
                   II szczypać, piec, palić (o mrozie, lekarstwie, pieprzu)
әчетү - fermentacja
әшәке - (w różn. znacz.) zły, niedobry, marny, podły
             (әшәке күңелле кеше - zły (nieżyczliwy) człowiek)
             (өстендә әшәке кием - ma marne ubranie)
             (әшәке кәеф - złe samopoczucie)

Б

б.э. (безнең эра) - ne (nasza era) (patrz także: я.э. - яңа эра)
б.э.к. (безнең эрага кадәр) - pne (przed naszą erą) (patrz także: я.э.к. - яңа эра кадәр)
баба - dziad, przodek
бабай - dziadek
              (кар бабай - bałwan śniegowy)
бабай башы - (botan.) dmuchawiec
бавыр - I (anatom.) wątroba
             II (przen.) centrum, rdzeń, środek
бавырсак - bauyrsak (tatarska potrawa z ciasta - rodzaj małych pączków)
багаж - bagaż
багажчы - bagażowy
багана - I (w różn. znacz.) słup
                  (багана утырт-ырга - postawić słup)
              II filar
                  (күпер баганалары - filary mostu )
              III kolumna
                  (мәрмәр баганалар - kolumny marmurowe)
              IV słupek
                  (терекөмеш баганасы - słupek rtęci)
              V (przen.) kolumna, szpalta (w gazecie)
                  (цифр баганалары - kolumny cyfr)
              VI (przen.) filar (wybitna postać)
                  (классик әдәбият баганалары - filary literatury klasycznej)
              VII (przen., potocz.) dryblas (patrz też.: баганай)
баганай - (przen., potocz.) dryblas
багла-рга - wiązać, łączyć, powierzać, pokładać (nadzieję)
багланыш - związek, więzy, bliskie stosunki
баеш - zachód (zachodni)
баҗа - szwagier
баз - I jama, dół, wykop
       II piwnica, krypta, podziemie
      III ultimatum
            (баз әйт-ергә - stawiać ultimatum)
базар - I bazar, rynek, targ, targowisko
            II cena na rynku, cena rynkowa
            III popyt, możliwości sprzedaży na rynku
            IV (przen.) autorytet, prestiż
            V (ekonom.) rynek
                (бөтендөнья базары - rynek światowy)
                (тышкы базар - rynek wewnętrzny)
бай - I bogaty, dostatni
        II zasobny, sowity, obfity, żyzny
       III bogacz, pan, gospodarz
байбак - (zoolog.) świstak stepowy (marmota bobak) (patrz też: сөркә)
байлык - I bogactwo,
                II kondycja, położenie, stan
               III walory
               IV zapasy, resursy, rezerwy
байрак - flaga, sztandar
байтак - niemało
байтал - młoda kobyła
байтар - weterynarz (w szczególności weterynarz od koni)
бак - I zbiornik, bak,
        II udawanie kwakania: kwa! krakania: kra!;
        III (żegl.) bak, dziobówka (przednia część górnego pokładu)
бака - I (zoolog.) żaba, ropucha,
          II twarda opuchlizna, guz, gula (na ciele człowieka i zwierząt), (niewielka) narośl na pniu drzewa
          III (przen., potocz.) detal w postaci płytki z otworami lub wgłębieniami w różnych urządzeniach i maszynach
бактерицид - I (biolog.) bakteriocyd
                      II (medyc.) bakteriobójczy
бактерицидлык - (bioolog., medyc.) bakteriobójczość (zdolność zabijania bakterii)
бактерия - (bioolog.) bakteria
бакча - I park, skwer,
              II sad, ogród
бакча билчәне - (botan.) ostrożeń ogrodowy
бакча җиләге - (botan.) poziomka ogrodowa
бакча йоклачы - (zoolog.) koszatka ogrodowa
бакча кайчысы - sekator
бакча карлыган - (botan.) porzeczka ogrodowa
бакча солы чыпчыгы - (zoolog.) trznadel ogrodowy
бакча чыпчыгы - (zoolog.) pokrzewka ogrodowa
бакча шәфәкъ чыпчыгы - (zoolog.) trzciniak ogrodowy
бакча ясмине - (botan.) jaśmin ogrodowy, jaśminowiec
бакыр - I miedź (metal)
             II miedziak, drobna miedziana moneta
            III rudy, rudzielec
бакыр рудасы (ташы) - ruda miedzi
бак-бак - (onomantopeja) kwa! kwa! (udawanie kwakania)
бал - I miód,
        II miód pitny
        III nektar, słodki sok kwiatów i owoców
бал кашыгы - łyżeczka do herbaty
бал корты - (zoolog.) pszczoła miodna
бала - I dziecko
          II młode (zwierząt), pisklę
         III syn, córka
бала-чага - I dzieci, dziatwa
                   II (przen.) dziecko
                      (Бала-чага булма! - Nie bądź dzieckiem!)
балавыз - (chem.) wosk
балачак - dzieciństwo
балдак - I koło, okrąg, kręg
                  (су өстендәге балдалар - kręgi na wodzie)
              II (techn.) kółko, pierścień
                  (пешкәк балдагы - pierścień tłoka (w silniku))
             III pierścionek, obrączka
                  (Бармакка күрә, яр йөрәккә күрә. - (przysłowie) Pierścionek na palcu, ukochany w sercu.)
балдыз - I szwagierka (młodsza)
              II druga (młodsza) żona
балет - balet
балка - belka
Балкан ярымутравы - (geograf.) Półwysep Bałkański
балкон - balkon
балта - topór, siekiera
            (балта белән чабарга - rąbać toporem)
Балтыйк диңгезе - (geograf.) Morze Bałtyckie
балык - ryba
балыкчы - rybak
балчык - glina
бандаж - bandaż, opatrunek medyczny
банк - I bank (instytucja finansowa),
          II bank, suma pieniędzy w grze karcianej,
          III rodzaj hazardowej gry karcianej
банка - I (żeglar.) burtnica (ławka w łodzi)
            II puszka (do konserw), fiolka, słoik (na lekarstwa)
            III bańka (lekarska)
            IV mielizna, ławica
банкет - I bankiet (uroczysty obiad lub kolacja),
              II nasyp ziemny
банкрот - (wprost i przen.) bankrut
банкротлан-ырга - I zbankrutować, zostać bankrutem
                               II ogłosić się bankrutem
банкротлык - (wprost i przen.) bankructwo
баннер - I banner, plakat,
              II (informat.) banner
бар - I (predykatyw) jest, istnieje, jest obecny
            (Аның балалары бар. - On ma dzieci.)
        II (przymiotnik) znajdujący się, obecny, naprawdę istniejący
            (Бар нәрсә балдан татлы. - (przysłowie) To co posiadasz słodsze od miodu.)
        III (zaimek) wszyscy
            (бар кошлар - wszystkie ptaki)
        IV dostatek, zamożność, bogactwo
        V idź (tryb rozkazujący dla 2. osoby czasownika бар-ырга)
бар бул-ырга - być istnieć, występować, pojawiać się
бар ит-әргә - stworzyć, uczynić
бар иде - był, byli, bywali
бар икән - zdarza się, bywa że (z odcieniem zdziwienia lub pogardy), okazuje się
бар кебек - wszystko, wszystko co tylko jest
бар-ырга - I iść, pójść
                II jechać, pojechać, jeździć
                III przemieszczać się
                IV przeciekać, przepływać
                V wyjść, wychodzić (za mąż)
                VI jako czasownik pomocniczy daje znaczenie:
                    1) długotrwałego działania
                      (укып барырга - ciągle pisać)
                    2) działanie odwrotne
                      (менеп барырга - podnieść się)
                    3) narastanie działania
                      (яхшыланып барырга - poprawiać się)
бара торган - kolejny
барабан - (w różn. znacz.) bęben (instrument muzyczny, cylindryczna część urządzenia)
барабан каг-арга - bić w bęben
барда - (poimek) w obecności (kogo, czego) (miejscownik od predykatywu бар)
            (Oста барда кулың тый, остаз барда телең тый. - (przysłowie)
                Przy mistrzu powściągaj ręce, przy nauczycielu powściągaj język.)
барин - I pan, dżentelmen (l. mn.: баре, бары)
            II (ironicz.) panisko
барла-рга - I badać, sprawdzać, kontrolować, podsumowywać
                      (барлау сәгате - termin kontroli)
                      (кичке барлау - apel wieczorny)
                  II przygotowywać, szykować
                      (юлга әйберләрне багла-рга - przygotować rzeczy potrzebne do drogi)
барлыгы - wszyscy, biorąc łącznie, wszystkiego
                (барлыгы ун кеше - wszystkiego dziesięć osób)
барлык - I obecność, istnienie, bycie
                  (Барлыгын беләм. - Wiem, że on jest (istnieje).)
              II cały, wszystek, wszyscy
                  (Барлык илләрнең пролетарийлары берләшегез! - Proletariusze wszystkich krajów łączcie się!)
              III istota, sens
                  (Бөтен барлык хәрәкәтт. - Rzecz cała jest w działaniu.)
              IV istotnie, rzeczywiście, prawdziwie
              V dostatek, bogactwo
                  (Барлык яраштыра, юклык талаштыра. - (przysłowie) Dostatek godzi, niedostatek (bieda) skłóca.)
барлыкка кил-ергә - stać się, zachodzić, zdarzać się
бармак - palec
барча - cały, ogół, wszyscy
бары - wszystko, wszystko co jest, wszyscy
            (барыбыз - my wszyscy)
            (барыгыз - wy wszyscy)
            (барысы - wszyscy oni)
бары тик - zaledwie, jedynie
                  (Үлем - бары тик карачкы гына. - (przysłowie) Śmierć to jedynie strach na wróble.)
барыбер - I wszystko jedno, mniejsza z tym,
                II (potocz.) mimo wszystko, nie patrząc na nic
барында - gdy (dopóki) jest (istnieje, jest obecny) (ktoś, coś)
барып кайт-ырга - I odwiedzać,
                              II schodzić
барыр җир юк - nigdzie
барысы - wszyscy, wszyscy oni
бас-арга - I wstawać, wstać
                II kroczyć, następować
                III naciskać, uciskać
                IV drukować
                V miesić (ciasto)
                VI spilśniać (wojłok)
                VII zaspokajać (chęć)
                VIII zagłuszyć, ukoić (ból)
                IX zawlec, zaciągnąć
                X bić (w kartach)
                XI nakładać
                XII zabierać
                XIII wysiadywać (jajka)
                XIV zarastać (trawą)
                XV obrabować (mieszkanie)
                XVI opanowywać (o uczuciu)
                XVII osiągać (wzrost)
                XVIII przygasić (lampę)
баскетбол - (sport.) koszykówka
баскыч - I schody, drabina
              II stopień, terasa, występ
              III (przen.) etap, faza, okres
              IV z liczebnikiem porządkowym: stopień zaawansowania
                  (икенче баскыч мәктәп - szkoła drugiego stopnia)
басма - I stopień (schodów), schodek (kabiny samochodu, traktora)
            II ganek, pomost (u wejścia)
            III trap, schodnia
            IV mostek, kładka
            V pomost na brzegu rzeki, jeziora
            VI rusztowanie (na budowie) (patrz też: таскак)
            VII drukowanie, druk, wydanie książki, wydawanie (jako proces)
            VIII wydanie (pojedynczy nakład)
                (китапның икенче басмасы - drugie wydanie książki)
            IX drukowana tkanina, także technika drukowania tkanin
            X (tkactwo) pasmo (zwitek przędzy, nitek)
            XI (tkactwo) jednostka miary ilości nitek
бассейн - basen
бастыр-ырга - I kłaść, położyć, postawić, umieścić,
                        II przygnieść, uciskać, ograniczać, poskromić (kogoś, coś)
                        III wydawać, drukować
басу - pole (uprawne)
басыл-ырга - I strona bierna od бас-арга w różn. znacz.
                          (яңа басылган камыр - dopiero co zamieszone ciasto)
                          (китаплар басыла торган урын - miejsce gdzie drukuje się książki)
                      II stąpać, robić krok
                          (ялгыш басыл-ырга - potknąć się)
                      III zleżeć się, ścieśnić (o śniegu, sianie)
                      IV uciszać się, ucichnąć, uspokajać się
                          (буран басылды - burza ucichła)
                          (теш сызлавы басылмый - ból zęba nie przeszedł)
                      V być pod presją, być uciskanym
                          (халыкның басылып торган иҗади куәсе - poddane uciskowi twórcze siły narodu)
басым - I nacisk, presja
             II (lingw.) akcent
басым яса-рга - I naciskać,
                          II akcentować, podkreślać
басымчак - dokuczliwy, uciążliwy
басын-ырга - I patrz: басынкылан-ырга
                      II uspokoić się, złagodnieć
басынкы - cichy
басынкылан-ырга - I stawać się spokojnym, statecznym (o charakterze, głosie)
                                II patrz: басын-ырга
басып тор-ырга - postać (sobie)
басып торган - stojący
бат-арга - I tonąć, utonąć, zatonąć
                  II nurkować
                  III grzęznąć
                  IV włazić, wpadać (w długi)
                  V (przen.) przepadać, znikać
                  VI zachodzić (o słońcu)
                  VII ugrzęznąć (w czymś złym)
                  VIII (potocznie) pasować, odpowiadać
баткак - błoto
батыр - I bohater,
            II zwycięzca w zawodach сабантуй,
            III śmiały, odważny, dzielny, mężny
батыр-ырга - I topić, utopić, zanurzyć (strona sprawcza od: бат-арга)
                           (кайгыга батыр-ырга - wpędzić w rozpacz)
                      II wbijać, wrażać, wtykać
                           (көрәкне җиргә батыр-ырга - wbijać łopatę w ziemię)
                           (хәнҗәр батыр-ырга - wbijać kindżał)
                      III (przen.) zdradzać, wydawać (kogoś)
                           (башканы батырып үзеңне коткар-ырга - wydawać innych ratując siebie)
батырлык - I bohaterstwo, heroizm, wielki (niezwykły) czyn, odważny postępek (patrz też: каһарманлык)
                    II męstwo, odwaga, dzielność (jako stała cecha)
батырчылык җит-әргә - odważyć się, ośmielić się
бау - lina, sznur
бахбай - (w żargonie dziecięcym) koń
баһадир - bohater
баш - I głowa,
        II umysł, rozum
        III wierzchołek, góra
        III początek, źródło
        IV cel, kraniec
        V głowa (kapusty), główka (czosnku), bulwa (rzepy)
            (Шалкан башы да баш. - (przysłowie) Głowa głowie nierówna. (dosł.: Bulwa rzepy to też głowa.))
        VI łepek (gwoździa),
        VII głowa, sztuka (przy liczeniu)
        VIII początek (w sensie czasowym, np. początek dnia)
        IX naczelnik, kierownik, szef
        X główny
        XI nagłówek, tytuł
        XII tytułowy, nagłówkowy
баш арты - potylica
баш ия-ргә - składać pokłon, kłaniać się
баш килеш - (lingw.) mianownik, „przypadek podstawowy” (1. przypadek deklinacji tatarskiej)
баш мал (ат) - (etnogr.) koń darowany matce narzeczonej przez przyszłego zięcia
баш сөяге - (anatom.) czaszka
баш тарт-ырга - I odmawiać
                            II rezygnować
баш хәреф - majuskuła, duża litera
баш-башы - końce, obydwa końce
                    (баш-башын бергә бәйләргә - wiązać koniec z końcem)
башка - I inny, nie ten (wspomniany),
                  (башка вакытта - w innym czasie)
              II inny, oddzielny, wyróżniający się (od wspomnianego w kontekscie), nie ten
                  (башка дөнья, башка кешеләр - inny świat, inni ludzie)
                  (заманалар башка хәзер - dziś nie te czasy)
              III osobny, oddzielny
                  (Гали килде, башкалар юк. - Gali przyszedł a pozostali nie.)
              IV (poimek) bez, za wyjątkiem, oprócz, wyłączając
                  (Уйнамыйм да, җырламыйм да син дускаемнан башка.
                      - (piosenka) Nie gram, nie śpiewam bez ciebie druha miłego.)
башкала - stolica
башкалык - I różnica, odmienność, cechy odróżniające
                    II niezgodność opinii, punkt widzenia
                   III odrębność, odosobnienie, odizolowanie
                        (хуҗалыкның башкалыгы - oddzielność gospodarstwa)
башкаручы - wykonawca (np. piosenki), egzekutor (czegoś)
                      (директор вазифасын башкаручы кеше - wykonujący obowiązki dyrektora)
башкар-ырга - I wykonywać, spełniać, dokonywać, odgrywać, działać
                        II decydować, rozstrzygać
башкача - inaczej
башкисәр - I bandyta, zbój, rzezimieszek, rozbójnik
                        (башкисәр кыяфәт - wygląd zbójecki)
                   II (przen.) urwipołeć, łobuz, wisus
                        (Ну, башкисәр дә соң үзе. - Ot, urwipołeć z niego.)
башлангыч - I początek, inicjatywa, poczynanie
                      II wyjściowy, początkowy
                      (башлангыч мәктәп - szkoła podstawowa)
башлан-ырга - I zaczynać się, powstawać, pojawiać się
                        II nastąpić, następować, odsłaniać się
башла-рга - I zacząć, zaczynać, przystąpić
                      (җыр башла-рга - zacząć pieśń (śpiewanie))
                    II zawiązać, zawiązywać
                    III jako czasownik posiłkowy oznacza początek działania
                        tłumaczy się przedrostkiem
za-
башлы - mądry, rozumny
башлык - I kierownik, naczelnik, przywódca, szef, wódz
                II baszłyk (nakrycie głowy w formie kaptura o długich patkach zawiązywanych dookoła szyi)
башлыклар - zwierzchność, kierownictwo
башлыча - przede wszystkim, głównie
башмак - baczmag, męski but z cholewami o orientalnym kroju
башмак тана - jałowica, młoda krowa (dwulatka)
башта - najpierw, wcześniej, wpierw
баштан кичер-ергә - przeżyć
башы-тоягы белән - z kopytami, całkowicie
башын - (dialek.) jako pierwszy
              (башын килергә - przychodzić pierwszy (w gości albo w kolejności w zawodach))
              (Башын килгән урын өчен. - (powiedzenie) Przychodź pierwszy by zająć miejsce.)
башына - na czele (jakiegoś przedsięwzięcia, także przenośnie)
                    (эш башына кил-ергә - stanąć na czele, zająć kierownicze stanowisko, przejąć władzę)
                    (башына тай типкән (типмәгән) - być (nie być) przy zdrowych zmysłach)
бая - niedawno, poprzednio, przedtem
баян - bajan (odmiana akordeonu)
бәбәк - I źrenica
            II oko
            III (bot.) pęd, młoda gałąź
            IV (bot.) pączek, pąk (kwiatu)
бәби - I niemowlę, dziecko (do dwu lat)
                (бәби карау - pielęgnowanie dziecka)
            II (przen.) dzieciak (o kimś naiwnym niedośwadczonym)
                (Әй бәби, бәби! - Oj dzieci, dzieci!)
            III lalka (w języku dzieci)
бәвел - (fizjolog.) mocz
бәгырь - I (anatom.) serce
              II dusza
             III sedno
бәдрәф - toaleta, ubikacja, klozet (patrz też: хаҗәтханә, әбрәкәй, туалет)
бәдрәф утыргычы - sedes
бәет - I bejt, dystych (dwuwiersz)
          II historyczna opowieść, zazwyczaj na tragiczne tematy
бәй - I uwiązanie, więź
            (Бозау бәеннән ычкынган. - Cielę uwolniło się od uwiązania.)
        II tasiemka, wstążka, pasek
        III (partykuła) ba
            (Бәй, син һаман китмәдеңмени әле? - Ba, czyżbyś jeszcze nie poszedł?)
бәйге - I biegi, wyścigi konne
            II (przen.) współzawodnictwo, walka
            III nagroda (za zwycięstwo w wyścigach konnych)
бәйлә-ргә - I wiązać, zawiązywać, przywiązywać,
                  II przymocowywać, umocowywać
                 III sznurować
бәйләвеч - opaska, wstążka, pasek, tasiemka, sznurek do wiązania
                    (халат бәйләвече - pasek do płaszcza)
                    (Дежурныйның җиңендә кызыл бәйләвеч. - Dyżurny ma na rękawie czerwoną opaskę.)
бәйләм - I wiązka, wiązanka, pęk
                   (салам бәйләме - wiązka słomy)
                   (ачкычлар бәйләме - pęk kluczy)
               II dziany, robiony na drutach, robiony szydełkiem
                   (бәйләме күлмәк - dziana sukienka)
бәйлән-ергә - I forma bierna (pasywna) od бәйлә-ргә
                      II związywać się, połączyć się, spajać się (czymś)
                     III przyczepiać się (czymś)
бәйләнгән - związany
                    (вәгъдә белән бәйләнгән - związany obietnicą)
бәйләнеш - I związek, więzy, łączność, kontakt
                        (фән һәм производство бәйләнешләре - związki nauki z przemysłem)
                        (туганлык бәйләнешләре - więzy rodzinne)
                    II stosunek, odnoszenie się, postawa (wobec kogoś)
                        (дуслык бәйләнешләрен өзәргә - zrywać przyjacielskie stosunki)
                    III stosunek, stosunek miłosny
                        (егет белән кыз арасындагы бәйләнеш - stosunek miłosny między młodzieńcem i dziewczyną)
бәйләп куя-рга - posadzić
бәйле - I związany, przywiązany
                (бәйле куллар - związane ręce)
                (бәйле ат - przywiązany koń)
            II zależny, niesamodzielny
                (миңа бәйле эш. - sprawa zależna ode mnie)
                (бәйле илләр - kraje zależne)
                (Минем язмышым аңа бәйле. - Mój los jest zależny od niego.)
            III mający związek, związany, dotyczący
                (үткәннәр белән бәйле хатирәләр - wspomnienia związane z przeszłością)
            IV (techn.) sprzężony
                (бәйле өслекләр - powierzchnie sprzężone)
бәйле бул-ырга - zależeć, być związany
бәйлегәч сүз төркемнәре - (lingw.) pomocnicze części mowy
бәйлек - (lingw.) poimek, postlog
бәйлек сүз - (lingw.) wyraz poimkowy
бәйрәм - święto, świąteczny
               (Корбан бәйрәме - Święto Ofiarowania, Id al-Adha)
               (туган көн бәйрәме - przyjęcie urodzinowe)
               (Диплом яклау бәйрәм булды. - Obrona dyplomu stała się świętem.)
бәйрәм ит-әргә - świętować, urządzić przyjęcie (z okazji czegoś), uczcić
бәйрәмчә - świąteczny
бәйсез - I niezależny od kogoś lub czegoś,
              II autonomiczny, suwerenny, niepodległy
бәйсез үзгәрешле - (matemat.) zmienna niezależna
бәйсезлек - I niezawisłość, samostanowienie, niepodległość,
                    II autonomiczność, suwerenność,
                        (дәүләтнең бәйсезлеге - suwerenność państwa)
бәк - I (hist.) bej, bek, beg
           (Ханнар, бәкләр үзара сугышып торганнар. - Chanowie, begowie wojowali ze sobą.)
        II (książk) pan
           (Мирза бәк - pan Mirza)
бәке - I korek, szpunt, zatyczka
          II (przen.) korek, zator
              (Юлда "бәкеләр" барлыкка килде. - Na drodze potworzyły się korki.)
бәке имән - (botan.) dąb korkowy (quercus suber)
бәккән - (kulinar.) bekken (tatarska potrawa), pieróg (pieczony), placek (nadziewany)
бәкләрибәк - wysoki urzędnik Złotej Ordy, odpowiednik współczesnego premiera
бәла - bieda
бәләкәй - I (wprost i przen.) maleńki, nieduży, króciutki, mizerny, młodszy, małoletni
бәлеш - I (kulinar.) belesz (tatarska potrawa), pieróg (pieczony), ciasto, placek (nadziewany)
                (алма бәлеш - szarlotka, jabłecznik)
            II (wykrzyknik) wyraża odczucie zdziwienia, zaniepokojenia, zatroskania itp.: oj, ba, okazuje się
бәлки - I (partykuła) ale, lecz, lub, może
                (Без бүген түгел, бәлки иртәгә китәрбез. - Pojedziemy nie dzisiaj ale jutro.)
            II (wrącenie) podobno, chyba, może
                (Бәлки, соңгы килүем булыр. - Moje przybycie będzie może ostatnim.)
бәллү - kołyska, kolebka
            (Бала елый иде бәллүдә. - Dziecko płakało w kołysce.)
бәллүр - kryształ
бәндә - I człowieczek, lichy, marny człowiek
                (Өйрәтте халык безне кыюлыкка, бәндә түгел, кеше булырга.
                        - Nauczył nas naród odwagi, być człowiekiem a nie człowieczkiem.)
             II niewolnik, sługa
            III człowiek, człek
                (Ниндидер яхшы бәндә су кертеп куйган? - Jakiż to dobry człowiek przyniósł wody?)
бәр-ергә - bić, uderzyć
бәрән - I (zoolog.) jagnię, baranek,
            II (zoolog.) koziołek
бәрәңге - I (botan., kulinar.) kartofel, ziemniak
                  (бәрәңге боткасы - piree kartoflane)
                  (бәрәңге ашы - zupa ziemniaczana)
бәрәңгеле - kartoflany, z kartoflami, zrobiony z kartofli
бәрел-ергә - uderzyć się
бәрелеш - konflikt
бәрелеш-ергә - zderzyć się, zetknąć się (strona wzajemna od бәрел-ергә)
бәрү - uderzenie
бәс - I szron, sadź
            (агачлар бәс белән капланган - drzewa pokryte szronem)
        II (wtrącenie) i tak, no i, znaczy, tak więc, to tyle
            (Бәс, үзегез карагыз калганым. - To tyle, resztę sami rozsądźcie.)
       III (wykrzyknik) starczy, koniec, basta
бәс төш-әргә (утыр-ырга, сар-ырга) - oszronić się, pokryć się szronem
бәтәч - (wykrzyknik) coś takiego (wyraża zdziwienie)
бәти - I amulet,
            II jagnię, baranek, koźlę
бәхәс - spór, polemika, debata, dyskusja, dysputa
          (Яңа роман турында кайнар бәхәсләр барды. - Na temat nowej powieści toczono gorące spory.)
бәхәсләш-ергә - spierać się
бәхет - I (w różnych znacz.) szczęście
                (Бәхетне сатып алып булмый. - (przysłowie) Szczęścia za pieniądze nie kupisz.)
                (бәхет сына-рга - sprawdzać czy się ma szczęście, ryzykować na szczęście)
            II powodzenie, sukces
                (бәхет алга (бәхет бар-ырга) - mieć sukces za sukcesem)
бәхет кошы - (mitolog.) ptak szczęścia, żar-ptak
бәхетле - szczęśliwy
бәхетсезлек - bieda
бәһа - cena, koszt
бәэлдә-ргә - beczeć (o owcy, kozie)
бәя - I cena, wartość
            (азык әйберләренә бәяләрне төшерү - obniżka cen na towary żywnościowe)
        II opłata
        III walor, wartość
        IV ocena
бəялəмə - recenzja, ocena, opinia
бəялə-ргә - I szacować, wyceniać, ocenać
                    II wypowiadać się
бəяле - I kosztowy
            II drogi, cenny, drogocenny
бəян - komentarz, wykładnia, narracja
бəясез - I tani, tandetny, bezwartościowy
             II (przen.) nieoceniony, bezcenny, drogi
без - my
безгә - nam, do nas
безнеке - nasz, swojski, należący do nas
безнең - nasz, pochodzący od nas
безнең эра - nasza era (skrót: б.э.)
безнең эрага кадәр - przed naszą erą (skrót: б.э.к.)
безнеңчә - po naszemu
беләк - przedramię, ręka (od ramienia do dłoni)
белән - I (spójnik) i, z
                (мин белән син - ja z tobą, ja i ty)
                (Кем белән сөйләшәсең? - Z kim rozmawiasz?)
            II (poimek) na, z, w, po (wskazanie powodu)
                (туган көн белән тәбриклә-ргә - składać życzenia w dniu urodzin)
            III (poimek) na, z, w, po, za pomocą (wskazanie okoliczności)
                (Татар тел белән - po tatarsku)
                (поезд белән бар-ырга - jechać pociągiem)
                (балта белән чаб-ырга - rąbać toporem)
            IV (poimek) na, o (wskazanie czasu)
                (кич белән - wieczorem, wieczorami)
беләү - osełka (do ostrzenia kosy, brzytwy)
беләүлә-ргә - toczyć, ostrzyć (na osełce)
белгән - znajomy, znany, nieobcy
белгән-күргән - znajomy, znany, nieobcy
белгеч - fachowiec, specjalista
белгечлек - specjalność, zawód (profesja)
Бельгия - (geogr.) Belgia
белдекле - znający, uświadomiony, kompetentny
белдексез - nieznający, nieuświadomiony, niekompetentny
белдер-ергә - I ogłosić, oznajmić
                II powiadamiać, zawiadamiać
                III objawiać, ukazać
                IV oznaczyć, cechować
                V referować, donosić
                VI wyrażać, ujawniać (теләк белдерергә - wyrażać życzenie)
                VII okazywać (ышаныч белдерергә - okazać zaufanie)
белдермә - I oświadczenie, komunikat, powiadomienie, enuncjacja, memorandum
                  II alert, wezwanie, pozew
белдермичә - potajemnie, skrycie, chyłkiem, po cichu
белдерү - oświadczenie
белдерүче - I informator
                    II konferansjer
                   III rzecznik
белем - I wiedza, poznanie,
            II wykształcenie
              (белем алырга - uzyskać wykształcenie)
            III nauka, uczenie
              (әдәбият белеме - literaturoznastwo)
белем алу - kształcenie, studia
белем дәрәҗәсе - rozwijanie
белемле - I wykształcony, kompetentny,
                II piśmienny
белемсез - I niewykształcony, niekompetentny,
                  II niepiśmienny
белен-ергә - I dowiadywać się, rozeznawać się
                          (Aсыл ат адымыннан беленер. - (przysłowie) Rasowego konia poznaje się po chodzie.)
                     II wyjaśniać się, stawać się znanym, wiadomym
                    III (potocz.) być dostrzegalnym, widocznym, znanym
белеш-ергә - rozpoznawać, dopytać się
белешмә - I informacja, komunikat
                 II zaświadczenie
белмәгән - cudzy, nieznajomy, postronny
белмим - nie wiem
белү - umiejętność
белүче - znający, uświadomiony
                  (яхшы белүче - ekspert)
бел-ергә - I umieć, wiedzieć, znać, poznać, rozpoznawać
                  (Әйе. Юк. Бәлки. Белмим. - Tak. Nie. Może. Nie wiem.)
                  (Берни дә белмәвемне генә беләм. - Wiem że nic nie wiem.)
                II widzieć, zobaczyć
бензин - benzyna
бер - I jeden,
        II jeden, jedna, jedno
            (бергә берне кушарга - do jednego dodać jeden)
        III raz, jeden raz
        IV pewien, niejaki, jakiś, niektóry
бер дə - całkowicie, zupełnie, doszczętnie
бер җиргә - byle gdzie
бер җирдә дә - nigdzie
бер пар - para (dwójka)
бер үк вакытта - jednocześnie, naraz, równocześnie
бер ярым - półtora
бер-бер - I jakikolwiek, byle jaki, wszystko jedno jaki
                    (бер-бер эш - jakakolwiek praca)
                II ktokolwiek, byle kto, pierwszy z brzegu, każdy
                    (Бер-бер йортта өчәр-дүртәр йөз квартира. - W każdym domu jest po trzysta, czterysta mieszkań.)
                III (potocz.) kiedy bądź, jak bądź, wszystko jedno jak
                    (Бер-бер безне дә искә төшерерләр. - Kiedyś tam i o nas wspomną.)
бер-ике - w przybliżeniu, jeden - dwa, niewiele, trochę
                    (Бер-ике сүз булса да язып сал. - Napisz chociaż parę słów.)
                    (Бер-ике минутка кереп чыгыгыз. - Zajdźcie na parę minut (na jedną-dwie minuty).)
беравыздан - I jednocześnie, równocześnie, naraz, chórem
                      II jednomyślnie, jednogłośnie
                          (Яңа планны беравыздан кабул иттек. - Nowy plan przyjęliśmy jednomyślnie.)
бераз - niewiele, trochę
бераз утыр-ырга - posiedzieć
бераздан - trochę później
берәмлек - jednostka, miara
                    (акча берәмлеге - jednostka monetarna)
берәр - I pojedynczo, po jednej sztuce
                (һәр кешегә берәр бүлмә - każdemu po (jednym) pokoju)
            II jakiś, jakoś
            III coś, cokolwiek
                (Берәр сүз әйт инде син дә. - I ty coś powiedz.)
            IV około, w przybliżeniu, mniej więcej, jakieś
                (Берәр айдан кайтырлар. - Przyjadą za jakiś miesiąc.)
берәү - I (jako liczebnik zbiorowy) jeden
            II (potocz. o osobach) jeden (jedna, jedno), ktoś
            III ktokolwiek, kto bądź
бервакыт - pewnego razu, raz
бергә, бергә-бергә - razem, wspólnie, łącznie
бергәләп - I wspólnie, razem, łącznie
                  II jednocześnie, naraz
бердәй үк - jednakowo, równo
бердәм - I zgodny, przyjazny,
              II jedyny
бердәмлек - I przyjaźń, jedność, jednomyślność, solidarność
                        (халыклар бердәмлеге - przyjaźń narodów)
                    II wspólnota, jedność, sojusz
                        (карашлар бердәмлеге - wspólnota poglądów)
бердәнбер - wyłączny, pojedynczy
беренчелек - (w różn. znacz.) pierwszeństwo, pierwsze miejsce
                      (Дөнья футбол беренчелегенең финал уены -
                      mecz o pierwsze miejsce mistrzostw świata w piłce nożnej)
берет - beret
беришле - jednakowy, jednorodny
беркадәр - jakiś, niektóry
беркайда да - nigdzie
беркайчан да - nigdy
беркатлы - prosty (prostoduszny), naiwny
беркая (да) - I nigdzie (wymaga przeczącego orzeczenia)
                        (Беркая барасы килми. - Nigdzie nie chce się iść.)
                    II gdziekolwiek
                        (Пушы рәсемне беркая эләргә иде. - Powiesić by ten obraz gdziekolwiek.)
беркем (дә) - nikt (wymaga przeczącego orzeczenia)
                      (Бүлмәдә беркем юк иде. - W pokoju nikogo nie było.)
                      (башка беркем дә түгел - nikt inny)
                      (Aның беркеме дә юк. - On nie ma nikogo.)
беркемнеке - remis
беркете-ргә - I przymocować, przybić, ustalać
                      II połączyć, związać, zszyć
                      III dołączać, przymocować
                      IV zapisywać, nagrać, zafiksować
беркеткеч - spinacz, wiązanie, urządzenie mocujące
беркетмә - protokół
берлән - (książk.) patrz: белән
берләш-ергә - łączyć się, jednoczyć się
Берләшкән Милләтләр Оешмасы - Organizacja Narodów Zjednoczonych
берләшмә - zjednoczenie, sojusz, związek, stowarzyszenie, asocjacja
                    (сәүдәсе берләшмә - spółka handlowa)
                    (хәрби берләшмә - sojusz wojskowy)
берләштер-ергә - łączyć, jednoczyć
берлек - I (matemat.) jedynka,
              II (lingw.) liczba pojedyncza
              III (potocz.) rubel, rubelek
                  (кәгазь берлек - papierowy rubel)
              IV jedność, zgodność, solidarność, wspólnota
              V pierwszy człon słów jedno-
                  (карашлар берлеге - jednomyślność)
              VI harmonia
                  (күңелләр берлеге - harmonia dusz)
              VII wspólnota, unia, związek
                 (Аурупа берлеге - Unia Europejska)
                 (Совет Социалистик Республикалар Берлеге - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich)
берлек сан - (lingw.) liczba pojedyncza
берлектә - wspólnie, razem, łącznie, w jedności
                  (Берлектә - көч. - (powiedz.) W jedności jest siła.)
бернәрсә - I nic (wymaga przeczącego orzeczenia)
                      (Бернәрсә күренми. - Nic nie widać.)
                  II (zaimek) coś, cokolwiek, coś tam
                      (Мине башка бернәрсә борчый. - Mnie matwi coś innego.)
                  III (rzeczownik) coś, jedna rzecz
                      (бернәрсә аңлашылмый - rzecz niepojęta)
                      (Aны бернәрсә куандырды. - Uradowała go jedna rzecz.)
                  IV (pogardliwie) istota, stworzenie
                      (ялкау бернәрсә - leniwy stwór)
берни - I nic
                (Берни күрәсем килми. - Niczego nie chcę widzieć.)
            II cokolwiek, byle co
                (Берни сатып алырга кирәк. - Coś trzeba kupić.)
берни түгел - I drobnostka, nic nie szkodzi, nie ma sprawy, nieważne (przyjmując porzeprosiny)
                      II proszę, proszę bardzo (przyjmując podziękowanie)
бернинди (дә) - żaden, nijaki (wymaga przeczącego orzeczenia)
                          (Бернинди көч дә мәҗбур итмәс. - Żadna siła nie powstrzyma.)
берничә - trochę, nieco, kilka
                (бе́рничә минут - kilka minut)
берничек (тә) - nijak, w żaden sposób (wymaga przeczącego orzeczenia)
                          (Берничек тә ярдәм итә алмыйм. - W żaden sposób nie mogę ci pomóc.)
берсе - I jeden (jedna, jedno) z nich
                (берсе артыннан берсе - jeden za drugim)
            II ktoś, ktokolwiek, ktoś tam
берсекөнгә - pojutrze
бертавыштан - I zgodnie, razem, wspólnie
                         II jednogłośnie
бертигез - równomiernie
бертөрле - I jednakowy, jednorodny, tożsamy, identyczny
                  II jakiś tam (nie wiadomo jaki, niejasny)
                 III pewien, któryś
бертуган - rodzony (brat, siostra)
бертуганның кызы - bratanica, siostrzenica
бертуганның улы - bratanek, siostrzeniec
берьюлы - bezpośrednio, bezzwłocznie, natychmiast
бет - (zoolog.) wesz
          (урман бете - kleszcz)
бет-әргә - I kończyć, kończyć się, zakończyć
                II upływać (o czasie)
                III rozchodzić się (o pieniądzach)
                IV jałowieć, wysychać
                V odchodzić, ustępować (o bólu)
                VI zejść, znikać
                VII umierać
                VIII jako czasownik pomocniczy oznacza dokonaność działania
                        (Кар эреп бетте. - Śnieg roztajał.)
                        (Том үз уңышына ышанып бетә алмады. - Tom nie może uwierzyć w swój sukces.)
бетер-ергә - I skończyć, kończyć się, zakończyć
                    II zniszczyć, likwidować
                    III wyczerpać, zużywać
                    IV kasować, likwidować
бетте-китте - (wyraż. modalne) koniec sprawy, koniec i kropka
бетү - koniec, zakończenie
библиофил - bibliofil, miłośnik książek
Библия - (relig.) Biblia
бигрәк - I najbardziej, zwłaszcza, szczególnie
                 (бигрәк тә - najbardziej)
              II bardzo, zanadto
                 (бигрәк күп - bardzo dużo)
                 (бигрәк начар - bardzo źle)
бидон - bidon, pojemnik
бие-ргә - tańczyć, pląsać
биек - wysoki, wysoko
биеклек - I wysokość
                II stopień
                III wzniesienie
биз - (anatom.) gruczoł
         (тир бизе - gruczoł potowy)
         (төкерек бизе - gruczoł ślinowy)
бизә-ргә - upiększać, ozdabiać, czynić piękniejszym
бизәк - (wprost i przen.) upiększenie, ozdoba, ornament, deseń, wzór
          (бизәк төшерергә - odciskać ornament)
          (Бала - тормыш бизәгә. - Dzieci są ozdobą życia.)
бизәклә-ргә - ozdabiać, upiększać, przystrajać, ozdabiać wzorami, obmalowywać
бизәкләш-ергә - strona wspólna od бизәкләргә
                            (чыршы бизәкләш-ергә - stroić choinkę (wspólnie z kimś))
бизәкле - wzrzysty, deseniowy, ozdobiony deseniami, zdobiony, dekorowany
бизәл-ергә - strona bierna od бизә-ргә
                     (зал бәйрәмчә бизәлгән - sala ustrojona po świątecznemu)
бизгәк - (med.) febra, malaria
бии белүче - tancerz
бик - I bardzo, nader, szczególnie
        II nazbyt, zanadto, zbytnio
        III (przest.) бәк
        IV zasuwa, zawór, zamek, rygiel
            (бикне алмаштыр-ырга - zmienić zamki)
        V (żarg.) paka, kić (więzienie)
            (биктән чыгар-ырга - wyjść z paki)
бик зур - ogromny
бик иртә - wcześnie
бик көчле - straszny
бик күп - mnóstwo
бик кыска вакыт - moment
бик матур - przepiękny
бик нык - zdrowo
бик теләп - chętnie, ochoczo
бик тиз - pilnie
бик яхшы - przepięknie, przepiękny, wyborny, wybornie (patrz też: бишле, билгесе)
бикл-әргә - I zamykać, zamknąć,
                  II (przen.) zakuć, wyuczyć się
бил - I (w różn. znacz.) talia, stan, pas, krzyż, lędźwie
        II (w różn. znacz.) siodło (grzbietu, kręgosłupa zwierzęcia, góry)
билә-ргә - I posiadać, dzierżyć, zawładnąć
                  II zajmować (jakąś przestrzeń)
                  III (przen.) schwytać, zawładnąć, opętać (duszę, serce)
                      (Күңелне җылы хисләр били. - Serce chwytają ciepłe uczucia.)
                  IV spowijać, przewijać (niemowlę)
биләү - I rzeczownik odsłowny od билә-ргә
            II pieluszka
биләүче - właściciel
билбау - pas
билге - I etykieta, oznaczenie
            II (w różn. znacz.) znak, symbol
                (математик билге - znak matematyczny)
                (юл билгеләре - znaki drogowe)
            III oznaka, symptom, objaw
                (авыру билгеләре - symptomy choroby)
            IV adnotacja, ocena
                ("биш"ле билгесе - piątka)
                (билге куя-рга - wystawiać ocenę)
            V znaczek
                (гвардияче билгесе - znaczek gwardyjski)
билгеле - I określony, sławny, znany,
                II wiadomy, wiadomo, oczywiste
билгеләнгән - umieszczony
билгелән-ергә - określać się (strona bierna od билгелә-ргә)
билгелә-ргә - oznaczać, wyznaczać, określać, oznakowywać
билгеләү - wyznaczanie
билгесез - I nieoznakowany, bez etykietki,
                II nieznany, niewiadomy,
                III nieokreślony, niejasny, niewyraźny,
                IV (matemat.) niewiadoma
билгесезлек - niepewność, nieznajomość, nieokreśloność, ogólnikowość
билдәмә - filet, mięso z polędwicy
билет - bilet
билчән - (bot.) mniszek lekarski, mlecz (taraxacum officinale)
бина - budowla, pomieszczenie
бинт - (medyc.) bandaż
бинтла-рга - bandażować, nakładać bandaż, zawiązywać bandażem
бинтлы - I z bandażem
                  (бинтлы тартма - pudełko z bandażami)
              II zabandażowany, obandażowany
бир-ергә - I dawać, podawać, dostarczać, oddawać, wręczać, wydawać
                  II obdzielić, proponować, przedstawiać
бирәсе - (potocz.) obowiązek, dług
бирге - bliski
бире - tu, tutaj
биредә - tu
бирел-ергә - I wystawać, wysuwać się, występować (strona bierna od бир-ергә)
                     II ulegać, poddawać się
                          (дошман кулына бирел-ергә - poddać się wrogowi)
                          (Ул бирелмәде, үз фикерендә калды. - Nie uległ lecz pozostał przy swoim zdaniu.)
                    III oddawać się (czemuś), pasjonować się
                          (шахматка бирел-ергә - pasjonować się szachami)
бирелгән - dany
бирем - zadanie, zlecenie
биреш-ергә - I strona wzajemno-zwrotna od бир-ергә
                         (бүләк биреш-ергә - dawać sobie wzajemnie prezenty),
                      II poddawać się, ustępować, kapitulować (w pracy, grze, sporcie itp)
                         (Бер укымышлы кырык наданга бирешмәс. - (przysłowie)
                         Jeden wykształcony nie ustępuje czterdziestu nieukom.)
бирле - (poimek) z
              (күптәннән бирле - z dawnych czasów)
бирнә - posag
             (Аның бирнәсе зур иде. - Jej posag był duży)
бирү - przekaz, przekazywanie
бисквит - (kulin.) biszkopt
бистә (поселок) - przysiółek, osada
бит - I (partykuła przynaglająca, podkreślająca) przecież, wszak, nuże, ożeż, ależ, -że
            (Әйтәм бит! - Gadajże!)
            (Ниһаять, белдем бит! - No, w końcu zrozumiałem!)
            (Харап булдык бит! - Tośmy wpadli! (dosł.: Ależ fatalne możliwości!))
            (Ул бит яхшырак белә. - Przecież on wie lepiej.)
            (Балакаем, туңып беткән бит! - Dziecko moje, jakżeż ono zmarzło!)
        II twarz, policzek,
            (биткә чибәр - o pięknej twarzy, z piękną twarzą)
            (уң бит - prawy policzek)
        III kartka, stronica, strona (także internetowa)
            (баш бит - strona główna (witryny internetowej))
        IV (informatyka) bit
битек - (hist.) pismo, dokument
битсез - (prostac.) bezwstydny, bezczelny, zuchwały
битсезлек - bezwstyd, bezczelność, tupet
битенгән - (botan., kulin.) bakłażan
биткә сал-ырга - (druk., internet.) łamać (tworzyć) stronę (patrz również: битлә-ргә)
битлә-ргә - I (druk.) łamać (tworzyć) stronę (patrz również: биткә сал-ырга)
                   II kartkować, przerzucać kartki, listować
битлек - I maska, siatka (na twarz)
                  (битлек кигән хирург - chirurg w masce)
                  (марлядан ясалган битлек - maska przeciwgazowa)
                  (умартачы битлеге - siatka pszczelarza)
              II cyferblat (zegarka, licznika)
              III w połączeniu z jakimś liczebnikiem: na ... stron
                  (өч йөз битлек роман - powieść na trzysta stron)
биш - pięć
бишек - (wprost i przen.) kołyska, kolebka
            (бишектән бирле (бишектән бирле алып) - od małego, od niemowlęctwa),
            (революция бишеге - kolebka rewolucji)
бишенче - piąty
биштәр - plecak
бию - taniec
биюче - tancerz
бия - kobyła
бияләй - rękawica, rękawice
БМО - ONZ
богау - łańcuch
бодай - (botan.) pszenica
боек - smutny
боер-ырга - nakazywać, rozkazywać, polecać, żądać, kazać
боеру наклонениесе (боерык фигыль) - (lingw.) tryb rozkazujący
боерык - nakaz, zarządzanie, rozkaz
боҗра - obrączka, ogniwo (łańcucha)
боз - lód, lodowy
боз тавы - góra lodowa
боз-арга - I (w różn. znacz.) zepsuć, zmarnować, skazić, zanieczyścić (coś czymś)
                 II przekraczać, naruszać, łamać, gwałcić (prawo, umowę)
                      (хезмәт тәртибен боз-арга - naruszyć dyscyplinę pracy)
                III psuć, deprawować
                      (урам баланы боза - ulica psuje dziecko)
                      (яшьләрне боз-арга - deprawować młodzież)
бозау - I (zoolog.) cielę
            II (przen.) ktoś naiwny, jeleń, leszcz
бозлык - (geograf.) lodowiec
бозлык чоры (дәвере) - (hist., geolog.) epoka lodowcowa
бозучы - I naruszyciel
                 (тәртип бозчы - naruszyciel dyscypliny)
              II rzucający urok
бозык - I uszkodzony, rozbity, złamany, zdefektowany
            II (potocz.) zgniły
            III nieodpowiedni, niewłaściwy, zniekształcony, zepsuty
            IV niezdrowy, bolący
                (бозык теш - bolący ząb)
            V (przen.) marny, lichy, zły, niemądry, zdeprawowany
                (бозык мөнәсәбәттә булырга - być w złych stosunkach (z kimś))
            VI (potocz.) niesprzyjający, chmurny, deszczowy (o pogodzie)
                (бозык һава - brzydka pogoda)
            VII ponury, posępny, oziębły (o twarzy, wyglądzie)
            VIII okaleczony, oszpecony, skażony
            IX rozwiązły, lubieżny, rozpustny, zdeprawowany
бозыл-ырга - rozstroić
бозылмас - niezłomny, niezniszczalny
бокал - puchar, kielich, pokal
бокс - I (sport.) boks
          II (med.) izolatka
болай - I tak, w ten sposób, owak, siak
                (Болай эшләмиләр. - Tak się nie robi.)
                (Aлаймы, болаймы? - Tak czy siak?)
                (болай булмаса, тегеләй - tak lub inaczej, jak nie tak to owak)
                (Болай да, тегеләй дә ярый. - Można i tak i siak.)
            II tu, tam (przy prośbie o podejście, zwrócenie się)
                (болай кара - patrz tu)
                (миңа болайга барырга - trzeba mi tam iść)
                (Aлай барсаң - ерак, болай - якынрак. - Iść tamtędy - daleko, tędy - bliżej.)
            III jako powiedzenie: tak to, no i, jednak, na pierwszy wgląd, z jednej strony
                (Болай эшеннән ул канәгать. - Jednak on jest ze swojej pracy zadowolony.)
боламык - I gęsta papkowata potrawa z mąki
                  II (dial.) purée
                      (бәрәңге боламыгы - purée kartoflane)
                  III (przen.) ciapa, ciemięga, mazgaj, gapa
болан - (zoolog.) jeleń
болар - (zaimek wskazujący) ci (liczba mnoga od бу)
болгап куя-рга - machnąć
Болгария - (geograf.) Bułgaria
болдыр - ganek
болын - łąka
болыт - chmura, obłok
бомба - bomba
бомбага тот-арга - I bombardować,
                               II (przen.) bombardować, zarzucać (prośbami, wyrzutami, listami)
бомбала-рга - bombardować, obrzucać bombami
бомбардир - I (wojsk.) bombardier
            II (sport., potocz.) strzelec (gracz, który strzela bramki)
                (Испаниянең быелгы чемпионатының иң яхшы бомбардиры
                    - najlepszy strzelec tegorocznych mistrzostw Hiszpani)
бор-ырга - kręcić, wkręcić się, zakręcić
борау - świder
бораула-рга - I wiercić, borować, świdrować
                      II (przen.) niepokoić, trwożyć, martwić
                          (Нәрсәдер күңелне бораулый. - Jest coś co niepokoi duszę.)
бораулау скважинасы - (techn.) otwór (szyb) wiertniczy
бораулау станок - (techn.) wiertarka
бормалы - I kręty, wijący się, powyginany
                  II alegoryczny, aluzyjny
бортак - przezorny, zapobiegliwy
                (Бортак хатын йорт тотар. - (powiedzenie) Dom utrzyma zapobiegliwa gospodyni.)
борч-ырга - I niepokoić, straszyć, denerwować
                    II miąć, zmiąć (odzież)
борча - (zoolog.) pchła
борчак - (botan., kulin.) groch (roślina i ziarno) (pisum)
                (кытай борчагы - soja)
борчак борыч - (kulin.) pieprz ziarnisty (w ziarnach)
борчак дару - (med.) pigułka
борчак үрдәге - (zoolog.) kaczka krzyżówka (anas platyrhynchos), patrz też: кыр үрдәге
борчакла-рга - I (potocz.) przemieszać coś z grochem,
                        II (przen.) ubarwiać swoje opowiadanie kłamstwem, bajerować
борчулы - lękliwie
борчучан - dokuczliwy, uciążliwy
борчыл-ырга - niepokoić się, bać się, denerwować się
                         (бала өчен борчыл-ырга - niepokoić się o dziecko)
борчылмагыз - nie kłopoczcie się (grzeczna odmowa na zaproszenie)
борчып бетер-ергә - przeszkadzać
борщ - (kulinar.) barszcz (patrz też: чөгендер ашы)
борыл-ырга - I kręcić się
                      II odwracać się, odwrócić się
                      III owinąć się, zwijać
борылма - skręt, zakręt, wiraż, łuk, zakole, wygięcie
борылып кара-рга - oglądać się
борылып чыг-арга - odwracać się
борылыш - I zwrot, zawrócenie, skręt, zakręt, łuk, zakole
                        (юл борылышы - zakręt drogi)
                        (елга борылышында - na zakolu rzeki)
                    II (przen.) zwrot, obrót, przełom
                        (Эш башкача борылыш алды. - Sprawy przyjęły inny obrót.)
                        (тарихи борылыш - przełom historyczny)
борын - I (anatom.) nos
             II dziób (u ptaków)
            III pysk, morda (u zwierząt)
            IV dziób, przednia część (statku itp.)
            V (geograf.) przylądek
           VI (przysłówek) wcześniej, dawniej, dotychczas
           VII (poimek) do, przed (czymś), do tego gdy
                (кояш чыкмас борын - do wschodu słońca)
борын яргыч - ostry
борынгы - I stary, starożytny
                    (борынгы тарих, борынгы заман тарихы - historia starożytna),
                II w znaczeniu rzeczownikowym: борынгылар - starożytni
                    (борынгылар культурасы (сәнгате) - kultura (sztuka) starożytnych),
                III przeszły, były
борыч - (botan., kulin.) pieprz, papryka
              (кара борыч - pieprz, czarny pieprz)
              (кузаклы борыч - papryka)
              (кызыл борыч - papryka)
Босния һәм Герцеговина - (geograf.) Bośnia i Hercegowina
бот - I (anatom.) udo,
        II (anatom.) biodro
        III (kulin.) nóżka (biodrowa część mięsa ptaków)
бот сөяге - (anatom.) kość biodrowa
ботак - witka, pęd, gałąź, konar, sęk
ботак җибәр-ергә - rozgałęziać się
ботак-тармак - I (zbior.) gałęzie
                         II (przen.) pokrewieństwo
ботак-чабак - I (zbior.) gałęzie, sęki (patrz też: ботак-чатак I)
                       II chrust (patrz też: ботак-чатак II)
ботак-чабак җыя-рга - zbierać chrust
ботак-чатак - I (zbior.) gałęzie, sęki (patrz też: ботак-ботак-чабак I)
                       II chrust (patrz też: ботак-ботак-чабак II)
ботак-чатак җыя-рга - zbierać chrust
ботинка - botki
ботка - I (kulin.) kasza
            II (kulin.) piure
                (бәрәңге боткасы - tłuczone kartofle)
           III (przen., potocz.) nieporządek, zamęt, zamieszanie
бөг-әргә - I (wprost i przen.) giąć, zginać
                II nachylać, krzywić, uginać, podginać
               III (przen.) żreć, jeść (zachłannie, łapczywie)
бөгел-ергә - (strona bierna od бөг-әргә)
                I pochylać się, zniżać się
               II wyginać się, naginać się, przeginać się, giąć się, zgiąć się
              III chylić się, przygasać, znikać
бөгелеш - I zgięcie, wygięcie
                 II przegięcie (w działalności)
                III zakręt (drogi), zakole (rzeki)
бөгелмә - wygięcie, zagięcie
бөгелүчəн - giętki, elastyczny, gibki
бөгәлчән - (zoolog.) ślepak (chrysops) (owad z rodziny bąkowatych)
бөгəрлə-ргә - I miąć, gnieść, miętosić
                      II podkurczać, podwinąć, skulić
бөгəрлəн-ергә - (strona bierna od бөгəрлə-ргә)
                          I miąć się, pomiąć się (o odzieży)
                         II kurczyć się, zmarszczyć się
бөек - duży
Бөек Британия - (geograf.) Wielka Brytania
бөер - (anat.) nerka
бөҗәк - (zoolog.) owad
бөке - korek, szpunt (wprost i przen.)
          (мичкә бәкесе - szpunt od beczki),
          (бәке имән - dąb korkowy),
          (Юлда "бәкеләр" барлыкка килде. - Na drodze potworzyły się korki.)
бөке суыргыч - korkociąg
бөккән - (kulin.) pieróg
               (кәбестә бөккән - pieróg z kapustą)
               (бөккән камыры - ciasto na pierogi)
бөкре - I zgarbiony, przygarbiony,
            II garbaty, garbus
                (Бөкрене кабер генә төзәтер. - Garbatego tylko grób wyprostuje.)
            III wygięty, z garbkiem
            IV krzywy
                (бөкре бармак - krzywy palec)
            V garb,
            VI (przen.) plecy
бөл-әргә - bankrutować, zostawać bankrutem
бөре - I pąk (kwiatowy, liścia)
              (чәчәк бөресе - pąk kwiatowy)
          II (anat.) nerka
бөрк-ергә - I pryskać, spryskiwać, opryskiwać,
                    II bryzgać, rozbryzgiwać
                    III wypuszczać, wydmuchiwać, dyszeć, bić (strumieniem)
                    IV oblewać, zalewać (żarem, zapachem)
бөркегеч - rozpylacz
бөркет - I (zoolog.) orzeł (orzeł przedni, aquila chrysaetos)
бөркү - duszny
бөртек - ziarno
бөтен - I całościowy, cały, ogólny,
            II całość, ogół
            III wspólny
бөтен сан - liczba całkowita
бөтендөнья - światowy, ogólnoświatowy
бөтенесе - I wszyscy (z nich), każdy jeden
                  II razem, ogółem, patrz także: барлыгы
                     (Бөтенесе бер ел укырга. - Uczył się w sumie jeden rok.)
                     (бөтенесе ун сум - wszystkiego dziesięć rubli)
бөтенләй - I całkiem, w całości, gruntownie, wyczerpująco, ostatecznie, zupełnie,
                  II prosto, równo, równomiernie
бөтергеч - bąk, bączek (zabawka) (patrz też" бөтерчек)
бөтерчек - bąk, bączek (zabawka) (patrz też" бөтергеч)
бөтнек - (botan., kulin.) mięta (mentha)
брак - brak, wada, usterka
бракка чыгар-ырга - wybrakować, uznać za brak
бренди - winiak, brandy
бу - I to, ten, ta
      II dany, aktualny, autentyczny, prawdziwy
бу-арга - I (wprost i przen.) dusić, dławić
                  (Tөлке тавыкны буа. - Lis dusi kurę.)
                  (ирекне буу - tłumienie wolności)
               II uciskać, uwierać
                  (Галстук муенны буа. - Krawat uciska szyję.)
              III zaciskać, dokręcić, przepasywać
                  (Ул тунын киң каеш белән буган. - Przepasał kożuch szerokim rzemieniem.)
              IV zatamować
                  (инешне буарга - zatamować strumyk)
буби - (karc.) karo
бугаз - I gardło, krtań, przełyk,
            II (geograf.) cieśnina
бугай - pewnie, zapewne, widocznie
буе - I (poimek) wzdłuż, w kierunku,
        II w ciągu, w następstwie
буен - wymiary, długość i szerokość, długość i średnica (pokoju, placu, kłody, cylindra)
            (мәйданның аркылысын-буен үлчәргә - zmierzyć szerokość i długość placu)
буена - patrz. буенча I i II
буенда - u, przy, nad
              (су буенда - nad wodą)
буенча - I (poimek) po, wzdłuż, na wylot,
              II dla, w następstwie,
              III według, zgodnie, stosownie do
буй - I wzrost (człowieka)
        II długość (kłody),
        III zagon (ziemi),
        IV prążek (na tkaninie),
        V osnowa (tkaniny),
        VI wzdłuż, wzdłużnie,
        VII podłużny
буй-буй - pasiasty, pręgowany
буйга җиткән - dorosły
буйдак - nieżonaty, wolny, bezżenny, kawaler
буйлап - wzdłuż
буйлык - podstawa
буйсын-ырга - I dostosować się, podlegać, ulegać, ustępować, słuchać się
                            (боерыкка буйсынырга - słuchać się nakazów)
                        II ulegać, ustępować, godzić się (na coś)
буйсынган - zależny, uzależniony, zniewolony, poddany
                     (буйсынган илләр - kraje zależne)
буйсынган кеше - poddany
буйсынмас - I niepokorny, nieposłuszny, krnąbrny, nieobliczalny, buntowniczy
                     II niezłomny, niezmienny, stanowczy, nieugięty
буйсынучан - pokorny, posłuszny
букет - bukiet
             (роза чәчәкләре букеты - bukiet z róż)
букча - tornister, torba (płócienna), torebka
бул-ырга - I być, bywać
                  II istnieć, mieć miejsce
                  III przebywać, być obecnym, figurować
                  IV okazywać się, okazać się
                  V stawać się, powstawać (w jakiś sposób)
                  VI zdarzać się, zachodzić
                  VII brać się (skądś), pojawiać się, tworzyć się
                  VIII w formie cz. przesz. булды (wykrzyknik) dość,
                  IX w poł. z imiesł. przym. czasu przeszł. (na -ган) oddaje działania pozorne
                      (укыган була - udaje, że się uczy)
                  X w poł. z imiesł. przysł. współcz. (na -п) oddaje możliwość
                      (китеп була - można uciec, барып була - można jechać)
                  XI w poł. z imiesł. przym. czasu przeszł. (na -макчы) wyraża zamiar
                      (Беркөнне Хуҗа Насретдин тәһарәт алып намаз укымакчы була.
                      - Raz Hodża Nasretdin dokonawszy ablucji zabrał się za czytanie modlitwy.)
була - z powodu (kogoś, czegoś), dla (kogoś, czegoś)
           (Aкчасына була эшләрмен. - Zrobię to dla pieniędzy.)
           (сиңа була - dla ciebie)
буларак - I stopień wyższy od була
                II wolno, można
                    (кагыйдә буларак - z reguły, jako reguła)
                    (беренче буларак - po pierwsze, najpierw)
                    (каршы буларак - wbrew, mimo)
                    (нәтиҗә буларак - tym samym, w rezultacie)
                    (әҗер буларак - z powodu zamiany, zamiast)
булачак - I czas przyszły określony dla 3. os. l. poj. od бул-ырга (będzie, zdarzy się)
                II przyszłość
булган - I imiesłów przymiotn. czasu przeszł. od бул-ырга (były, miniony)
              II faktyczny, realny, rzeczywisty, żywotny, obrotny, roztropny
булдыклы - odpowiedni, sposobny, umiejętny
булдыклылык - rzeczowość, przedsiębiorczość, rzutkość, obrotność
булдыр-ырга - I tworzyć, stworzyć
                         II urzeczywistnić, dokonać
                         III radzić sobie, uporać się
булдыра ал-ырга - potrafić, sprostać
булдырма-рга - zapobiec (czemuś), zażegnać (coś), niemożliwić
булка - bułka
булмаса - I (wtrącenie) w takim razie, niechby, chociaż (wyraża życzenie)
                    (Булмаса, хат язып сал. - Chociaż napisz list.)
                II (wtrącenie) może (być), chyba
                    (Булмаса, син әйтеп карыйсыңмы? - Może ty powiesz?)
               III (wtrącenie) jeżeli już tak, jeżeli do tego doszło
                    (Әйтим инде, булмаса. - Jeżeli już tak to powiem.)
булса да - chociaż, choć
булыш-ырга - pomagać, wspierać, ułatwiać, podtrzymywać, asystować
бульдозер - spychacz, buldożer
бунт - bunt
бунт күтәр-ергә - buntować się, podnosić bunt
бунт чыгар-ырга - buntować się, podnosić bunt
буп-буш - (całkiem) pusty
                  (Җир йөзе әле сурәтсез, буп-буш. - Oblicze Ziemi było bezpłodne, puste. (Genesis))
бура - I zrąb
              (өй бурасы - zrąb izby)
              (бура бурарга - budować zrąb)
          II sąsiek, zasiek (w spichlerzu)
              (бодайны бурага салып куярга - wsypać pszenicę do sąsieka)
бура-рга - I rąbać, ciosać, ciąć
                  II stawiać (budować) z bierwion
буразна - I bruzda
                    (Cабан артыннан тигез буразналар кала. - Za pługiem zostają równe bruzdy.)
                    (буразнада туарга - rodzić się w bruździe (na polu))
                II (przen.) zmarszczka
буран - I zamieć, wichura, śnieżyca, burza
            II (przen.) wielki skandal
бурсык - (zoolog.) borsuk
бурыч - I dług, zobowiązanie
            II powinność, obowiązek, zadanie
бурыч иясе - dłużnik, debitor
бурычка бир-ергә - pożyczać, udzielać pożyczki
бурычка бирүче - wierzyciel
бурычлы - I mający dług, zobowiązanie
                  II zazwyczaj jako orzeczenie: zobowiązany, powinien
                    (Мин сезгә бик бурычлымын. - Jestem panu bardzo zobowiązany.)
                III dłużnik
                    (Минем блокнотта бурычлылар исемлеге бар. - Mam w notesie spis dłużników.)
бусага - próg
бусы - ten, tamten
бута-рга - I mieszać, zmieszać, przemieszać,
                 II gmatwać, mieszać, zdezorientować, mylić
бутал-ырга - (w różn. znacz.) mieszać się, gmatwać się (strona bierna od бута-рга)
                          (Фикерләрем бөтенләй буталды, мин бернәрсә дә аңламыйм.
                              - Myśli mi się pomieszały, niczego nie zrozumiałem.)
                          (Шаһит буталып бетте. - Świadek całkiem się zaplątał.)
                          (Aяклар толып чабуларына буталды - Nogi zaplątały się w połach kożucha.)
буталчык - (wprost i przen.) zagmatwany, mętny, chaotyczny, niezorganizowany
буталчыклык - I bezład, zawiłość, chaotyczność, chaos, bałagan
                            (хисләр буталчыклыкгы - nieporządek w uczuciach)
                        II galimatias, mętlik, rwetest, nieporządek
буын - I (anatom.) staw, zespolenie
                (бармак буыны - kłykieć, staw palca)
           II (botan.) kolanko, węzełek, sęk
                (бамбук агачының буыннары - kolanka bambusa)
          III (zoolog.) segment (np. dżdżownicy)
          IV (techn.) kolanko, połączenie, człon (np. rakiety), ogniwo
                (чылбыр буыны - ogniwo łańcucha)
          IV (matemat.) składnik, czynnik, człon
                (пропорциянең буыннары - człony proporcji)
          IV pokolenie
                (яшь буын - młode pokolenie)
буфет - bufet
буш - I pusty, próżny, niezapełniony, wyludniony
            (буш чиләк - puste wiadro)
            (буш авыл - niezamieszkała wieś)
            (буш урам - pusta ulica)
        II wolny, swobodny, niezajęty
            (буш куллар - wolne ręce)
            (буш дәрес - wolna lekcja)
        III wolny, duży, przestronny, nieciasny (o odzieży, obuwiu)
            (буш аяк киеме - nieciasne buty)
        IV jałowy, ślepy
            (буш патроннар - ślepe naboje)
            (буш йөреш - bieg jałowy (maszyny))
        V (chem.) swobodny
            (буш атом - atom swobodny)
        VI bezpłatny
            (буш ашау - bezpłatna żywność)
буш итеп - słabo
буш түгел - zajęty (niepusty)
бушану - grupa
бушат-ырга - poluźnić, popuścić
бушка - I bezproduktywnie, niepotrzebnie, daremnie, jałowo
            II bez przyczyny
            III (przen.) za bezcen, tanio, darmo
            IV bezpłatnie, bez opłaty
бушлай - bezpłatnie
бушлык - I (w różn. znacz.) pustka, puste miejsce, pusta przestrzeń, pustkowie
                  (өйдәге бушлык - pustka w domu)
               II przestrzeń, odstęp
                  (күкнең зәңгәр бушлыгы - przestrzeń błękitnego nieba)
              III (fiz., techn.) próżnia
                  (пробиркадагы бушлык - próżnia w próbówce)
буя-рга - I malować, farbować, barwić
               II mazać, brudzić
               III (przen.) oczerniać
бүген - I dziś, dzisiaj,
            II teraz, obecnie, współcześnie
бүгенге - dzisiejszy, obecny, aktualny
бүз - I popielaty, jasnoszary
        II (przen.) młody
            (бүз егет - młody chłopak)
бүк - I (wulg.) kał, ekstrementy, gówno
              (Мин сине яратам, кәҗә бугын ашатам - (powiedzenie)
                  Ja ciebie kocham, kozie gówno (dla ciebie) zjem (zrobię wszystko).)
          II (botan.) buk
бүк агачы - (botan.) buk
бүкән - I kloc, pniak, kłóda,
            II (techn.) piasta
            III (przen, obelż.) matoł, bałwan, cymbał, niedojda
бүкән шалкан - (botan., kulin.) brukiew
бүксә - I wole
            II (wulgar.) brzuch
бүл-әргә - I dzielić, rozdzielać, rozczłonkowywać, kawałkować
                    (алманы урталай бүл-әргә - dzielić jabłko na połówki)
                    (әсәрләрне ике сортка бүл-әргә - dzielić utwory na dwa gatunki)
                 II (matemat.) dzielić
                    (егерме икегә бүл-әргә - dzielić dwadzieścia na dwa)
                 III obdzielać, rozdawać, porozdzielać, nakładać, nalewać
                    (эш бүл-әргә - przydzielać zadanie)
                 IV przydzielać, przeznaczać
                    (эшчеләргә премия бүл-әргә - przydzielać robotnikom premie)
                 V odłączać, przerywać, odrywać
                    (Елга юлны бүлде. - Rzeka przegrodziła drogę.)
бүләк - I dar, podarek, prezent,
            II premia, nagroda
                (Нобель бүләге, Нобель премиясе - nagroda Nobla)
бүләк ит-әргә - podarować
бүләклә-ргә - I dawać, darować, obdarowywać
                       II nagradzać, premiować, wyróżniać
бүлгәлә-ргә - dzielić
бүлек - I część, wydział, sekcja, sektor (patrz też: бүлем I)
                (кадрлар бүлеге - dział kadr)
            II rozdział (książki)
            III dział, przedmiot, dyscyplina (nauki)
                (Oптика - физиканың бер бүлеге. - Optyka to jeden z działów fizyki.)
            IV (matemat.) klasa (liczb)
            V część, akt (koncertu, przedstawienia teatralnego)
            VI grupa, kategoria (zazwyczaj o ludziach)
            VII (wojsk.) drużyna, oddział
бүлем - I część, oddział, przegródka (patrz też: бүлек I)
                (шкафның аскы бүлеме - dolna przegródka szafy)
            II wydział, pokój, sekcja
            III mały zagonek (uprawny), poletko,
            IV część, akt (koncertu, przedstawienia teatralnego),
            V podziałka (skali)
бүлемтек - wycinek
бүленеш - dzielenie, podział, rozdzielanie, rozkład
                    (административ бүленеш - podział administracyjny)
                    (җир кабыгында химик элементлар бүленеше - rozkład pierwiastków chemicznych w ziemskiej skorupie)
бүленүче - (matemat.) dzielna, krotność
бүлеп бир-ергә - obdzielić
бүлеш-әргә - strona wspólna od бүл-әргә (w znacz.: I, V)
                       (соңгы сынык икмәкә бүлеш-әргә - podzielić się kawałkiem chleba)
                       (яшерен серләрә бүлеш-әргә - podzielić się tajnymi sekretami)
бүлмә - I pokój
                (Квартирада ике бүлмә. - W mieszkaniu są dwa pokoje.)
                (алгы бүлмә - przedpokój)
            II gabinet
                (директор бүлмәсе - gabinet dyrektora)
                (укытучылар бүлмәсе - pokój nauczycielski)
           III przepierzenie, przedział, przegroda
                (бүлмә белән бүленгән алъяк - oddzielony przepierzeniem przedpokój)
бүлү - (matemat.) dzielenie
бүрәнә - drewno
              (бүрәнә өй - drewniany dom)
бүрәнкә - lejek
бүре - I (zoolog.) wilk
          II (przen.) bestia, bydlak, zwierzę, oszust
бүрек - I czapka,
            II czub
бүтән - I inny, pozostały,
            II dalej, nadal,
            III (poimek) oprócz
                (синнән бүтән - oprócz ciebie)
быел - w tym roku, tego roku, teraz
быелга - tymczasem, na razie, na ten rok
быелгы - I obecny, niniejszy, dzisiejszy
                  (быелгы яз - niniejsza wiosna),
                II tegoroczne   (młode)
                  (быелгы бүре балалары - tegoroczne wilczęta)
былбыл - (zoolog.) słowik (patrz też: сандугач)
                  (былбылым - moja ukochana)
былтыр - ubiegły rok, w ubiegłym roku
                (Бу эшләр былтыр булды. - Te sprawy miały miejsce w ubiegłym roku.)
былчырак - I błocko (po deszczu),
                    II (dial.) brudny (patrz też: пычрак)
былчыраклы - błotnisty
быргы - trąba
бюстгальтер - biustonosz

В

ваба - I (med.) cholera
              (ваба белән авыручы - chory na cholerę)
          II (przen.) zaraza, dżuma
вабалы - chory na cholerę, zarażony cholerą
вагон - I wagon
                (йөк вагоны - wagon towarowy)
                (пассажир вагоны - wagon osobowy)
            II (przen.) (бер вагон) bardzo dużo, mnóstwo, cała fura
                (Aңарда кирелек бер вагон. - On jest uparty jak osioł (W nim jest cała fura uporu).)
ваем - I troska, niepokój, starania
          II zmartwienie, żałoba, zgryzota, smutek, cierpienie
ваемсыз - I lekkomyślny, beztroski
                II beznamiętny, zdystansowany, chłodny, niezaangażowany
вазифа - I zadanie, postulat, polecenie, zlecenie
                  (Oтрядка тылны саклау вазифасы йөкләнде. - Oddziałowi powierzono zadanie obrony tyłów.)
              II obowiązki, rola
                  (ата-ана вазифасы - obowiązki rodziców)
              III posada, stanowisko
                  (директорлык вазифасы - posada dyrektora)
              IV płaca, wynagrodzenie, pensja, pobory
                  (Aена 15-20 тәңкә генә вазифа түлиләр анда. - Tam płaca tylko 15-20 rubli miesięcznie.)
вак - I niewielki, nieduży, bagatelny, nieistotny, nieważny, lichy,
        II drobnostka
вак акча - drobnostka
вакланма - (w różn. znacz.) ułamek, część
                    (унарлы вакланма - ułamek dziesiętny)
вакланмалы сан - liczba ułamkowa
вакуум - (fiz., techn.) próżnia
вакцина - (med.) szczepionka
                (тифка каршы вакцина - szczepionka przeciw tyfusowi)
вакцинация ясау - (med.) szczepienie
вакцинация яса-рга - (med.) szczepić
вакыйга - zdarzenie, incydent, wypadek
вакыт - I chwila, moment, pora
                (Китәргә вакыт. - Pora wychodzić.)
            II okres
                (сугыш вакыты - okres wojny)
            III czas
                (мәскәү вакыты белән - według czasu moskiewskiego)
вакытлы килешү - rozejm
вакытында - I w czasie, podczas
                     II skrupulatnie, we właściwym czasie
вал - wał (nasyp ziemny)
вальс - (muz.) walc
вальс бие-ргә - tańczyć walca
валун - głaz
ваниль - (botan., kulin.) wanilia
ванна - wanna
ванна бүлмәсе - łazienka
варенье - konfitura
варис - następca, sukcesor, spadkobierca, dziedzic
ват-арга - I rozbijać, demolować
                    (йомырка ватарга - rozbić jajko)
                II złamać, rozłamać
                III rąbać, łupać,
                IV szczękać, trzaskać, klaskać
                V (potocz.) rozmieniać
                    (акча ватарга - rozmieniać pieniądze)
                VI łamać (w kościach)
                VII podniszczyć
                VIII fatygować, wyniszczać, osłabiać
ватан - ojczyzna, ojczysty
ватанпәрвәр - patriota
ватанпәрвәрлек - patriotyzm
ватык - I zbity, rozbity, złamany, połamany, stłuczony
                  (ватык чынаяк - rozbita filiżanka)
                  (ватык урындык - połamany stół)
             II (przen.) rozbity, zdegenerowany, zepsuty
                  (ватык юллар - zniszczone drogi)
             III niesprawny, zepsuty, nieczynny
                  (ватык телефон - nieczynny telefon)
             IV (przen., potocz.) nieprawidłowy, łamany. kulawy, nieporadny
                  (ватык тел белән - łamanym językiem)
             V odłamek, skorupka
                  (көзге ватыкгы - odłamek lustra)
ватылган - rozbity, stłuczony
ватылучан - kruchy
вафат - śmierć
вә - (książk.) i
вәгазь - I (rel. ) kazanie, homilia
                  (Мулла мәчеттә яхшылыкка өндәп вәгазь укыды.
                        - Mułła w meczecie wygłaszał kazanie wzywając do dobrych uczynków.)
                  (Таудагы вәгазь - Kazanie na górze)
             II (potocz., przen.) pouczenie, instrukcja, wskazówka
                  (Безгә вәгазьләр кирәкми. - Nie trzeba nam pouczeń.)
вәгьдә - obietnica
вәгьдә ит-әргә - obiecywać
вәзир - I (hist., polit.) wezyr
            II (szach.) hetman
вәкил - przedstawiciel, agent, reprezentant, rzecznik
вәкиле бул-ырга - prezentować
вәкиллек - (w różn. znacz.) upoważnienie, pełnomocnictwo, plenipotencja, przedstawicielstwo
                  (суд вәкиллеге - pełnomocnictwo sądowe)
                  (дипломатик вәкиллек - przedstawicielstwo dyplomatyczne)
вәләкин - (książk.) lecz, jednak
вәсвәсә - I pokuszenie, pokusa, omamienie
                II podejrzenie, posądzenie, obawa, zwątpienie zaniepokojenie
вәсвәсәче хатын (кыз) - uwodzicielka, kusicielka
вәхши - (w różn. znacz.) dziki, dzikus
              (вәхши кабиләләр - dzikie plemiona)
вәхшилән-ергә - I dziczeć, zdziczeć (patrz też: вәхшиләш-ергә)
                            II (przen.) zzwierzęceć
вәхшиләрче - barbarzyński, bestialski, okrutny, okrutnie, po barbarzyńsku
вәхшиләш-ергә - dziczeć, zdziczeć (patrz też: вәхшилән-ергә)
вәхшилек - dzikość, barbarzyńskość, zezwierzęcenie
вексель - weksel
велосипед - rower
венгр - Węgier
венерик - weneryczny
венок - wianek, wieniec
веранда - weranda
вердикт - werdykt
версия - wersja
верфь - stocznia
ветеринар - weterynarz
видео - wideo
виза - wiza
          (Франциягә барырга виза - wiza wjazdowa do Francji)
вилка - (w różn. znacz.) widelec, widełki, widły, wtyczka
             (велосипед вилкасы - widełki rowerowe)
             (электр шнуры вилкасы - wtyczka sznura elektrycznego) винт - I wkręt (patrz też: шөреп)
          II śruba
              (винт сыры - gwint)
         III wint (gra karciana)
виолончель - wiolonczela
вирус - (biolog.) wirus
витамин - witamina
витрина - witryna, wystawa
                 (кибет витринасы - witryna sklepowa)
власть - władza
воеводалык - województwo
вокзал - dworzec
              (тимер юл вокзалы - dworzec kolejowy)
              (елга вокзалы - dworzec rzeczny)
волейбол - (sport.) siatkówka
                    (волейбол ятьмәсе - siatka do gry w siatkówkę)
вөҗдан - sumienie (patrz też: иман III
                (вөҗдан иреге - wolność sumienia)
вөҗдан белән - sumiennie, rzetelnie, uczciwie
врач - (med.) lekarz (patrz też: табиб)
           (мал врачы - weterynarz)
вуз - uczelnia wyższa (skrót z rosyjskiego: высшее учебное заведение) (patrz też: югары уку йорты)
вулкан - (geograf.) wulkan (patrz też: янартау)
выжылда-рга - bzyczeć, brzęczeć, buczeć

Г

г., гг. (гасыр, гасырлар) – wiek, wieki
Гадән, Гадән бакчасы - (relig.) Eden, Raj, Ogród Rajski (patrz też: җәннәт, оҗмах)
гадәт - I nawyk, przyzwyczajenie, zwyczaj, praktyka, nałóg
                (Чир китәр, гадәт китмәс. - (przysłowie) Choroba przejdzie, nałóg nie.)
            II upodobanie, sposób postępowania, zwyczaje
                (Кеше сүзен бүлү - начар гадәт. - Przerywanie rozmówcy jest złym zwyczajem.)
            III maniery
                (байлар гадәте - arystokratyczne maniery)
            IV w liczbie mnogiej: гадәтләр obyczaje, tradycja (patrz też: гореф-гадәт)
                (кунакчыллык гадәтләре - obyczaje (tradycja) gościnności)
гадәти түгел (булмаган) - niepospolity
гадәтлән-ергә - przywyknąć
гадәттә - przeważnie, typowo, zwykle
гадәттәге - pospolity, zwykły
гадәттән тыш - niezwykły, rzadki
гадәттән тыш зур - gigantyczny
гадел - I prawy, sprawiedliwy,
            II godziwie, sprawiedliwie,
            III prawdziwie
гаделлек - I sprawiedliwość
                        (аделлек эзлә-ргә - szukać sprawiedliwości)
                    II uczciwość, zacność, prawość
                    III obiektywność, bezstronność
гаделлек белән - sprawiedliwie, uczciwie
гаделлексез - I niesprawiedliwy, nieuczciwy
                       II nieobiektywny
                      III niezasłużony
                           (гаделлексез җәза - niezasłużona kara)
гади - I skromny, zwykły, pospolity
          II prosty (nieskomplikowany)
гади аю - (zoolog.) niedźwiedź brunatny
гади елак карчыга - (zoolog.) myszołów zwyczajny
гади кара елан - (zoolog.) żmija zygzakowata
гади карлыган - (botan.) porzeczka zwyczajna
гадиләштер-ергә - upraszczać
гаеп - I wina, przestępstwo
              (Гаебе ни? - Jaka jest (jego) wina?)
              (Гаебенә күрә җәзасы. - Przestępstwo domaga się kary.)
          II grzech, karygodny postępek
              (гаепкә санарга - uznawać za grzech)
          III wada, defekt, niedostek
              (Aндый гаеп мулла кызныңда да була. - (powiedzenie) Taką wadę to ma nawet córka mułły.)
          IV pretekst, powód
              (тавыш чыгарырга гаеп эзлә-ргә - szukać pretekstu do awantury (podnoszenia głosu))
гаепле - winny
гаеплә-ргә - obwiniać, posądzać, osądzać
гает - (relig.) religijne święto u muzułmanów, obchodzone dwa razy w ciągu roku
          (Корбан гаете - Kurban bajram, święto ofiarowania)
          (Рамазан (ураза) гаете - święto po zakończeniu Ramadanu
гаҗәеп - zadziwiający, zaskakujący
гаҗәп - I patrz: гаҗәеп
            II cudowny, cudny, przepiękny, wspaniały
                (Гаҗәп безнең халык! - Nasz naród jest wspaniały!)
            III niezwykły, dziwny, osobliwy
            IV cud, cudo, dziwo, zachwycający obraz
                (Узган елда бер гаҗәп булды. - W zeszłym roku zdarzył się cud.)
            V (predykatyw) cud, dziwo
                (Һич тә гаҗәп түгел. - to żadne dziwo)
                (Гаҗәп яхшы! - Jest cudownie dobry!)
гаҗәп хәл - dziwnie
гаҗәпкә калдыр - sensacja
гаҗәплән-ергә - zdziwić się
гаҗәпләнү - zaskoczenie, zdziwienie
гаҗәпсен-ергә - dziwić się (trochę)
газ - (chem., biolog.) gaz, gazy
газап - tortura, męka, cierpienie, katusza, udręka
газапла-рга - I dręczyć, dokuczać, męczyć, katować
                          (Газаплама хайванны. - Nie męcz zwierząt.)
                          (Йокысызлык газаплый. - Bezsenność męczy.)
                       II torturować, torturami wymuszać zeznania
                          (Газаплауларга түзә алмый. - Nie wytrzymuje tortur.)
газаплаучы - dręczyciel, siepacz, kat
газет - gazeta
газиз - I drogi, miły sercu, ukochany, bezcenny
              (җанга газиз ата-баба туфрагы - droga sercu ziemia ojczysta (ziemia przodków))
            II bezcenny, jedyny, niezwykły
              (газиз җанын кызганмау - nie oszczędzać nikogo)
гаилә - I rodzina
              (Раштуа – ул гаилә бәйрәме. - Boże Narodzenie to święto rodzinne.)
            II (biolog.) rodzina (w klasyfikacji biologicznej)
гайбәт - I plotka, pogłoska, gadanie, słuchy
              II oszczerstwo, pomówienie, kalumnia
гайрәтләнеп - energicznie, śmiało
Гайсә - (relig., hist.) Jezus (patrz także: Иса)
            (Гайсә Мәрьямның баласы булып туды. - Jezus urodził się z Maryi.)
Гайсә Мәсих - (relig. chrześć.) Jezus Chrystus
Гайсә пәйгамбәр - (relig. mahomet.) prorok Jezus
галәм - I kosmos, wszechświat, świat
                (галәмгә очу - lot w kosmos)
                (галәм яратылышы - pochodzenie świata)
            II ludzkość, społeczeństwo
                (Бу эшкә галәм ни әйтер? - Co powie na to społeczność świata?)
            III ludzie, krąg ludzki
                (дин галәме - duchowieństwo, ludzie kościoła)
            IV (przen.) królestwo, świat
                (хайваннар галәме - królestwo zwierząt, fauna)
                (үсемлекләр галәме - królestwo roślin, flora)
                (әкиятләр галәме - świat bajek)
            IV (przen.) życie
                (кызлык галәме - panieństwo, życie panieńskie)
галәмәт - I znak, karb, notatka
                    (галәмәт куя-рга - robić notatkę)
                II cecha, oznaka, symptom
                    (яз галәмәтләре - oznaki wiosny)
                    (курку (каушау) галәмәте - oznaki strachu (zmieszania))
               III cudo, nadzwyczajne zjawisko
                    (табигатьтә булып торган галәмәтләр - cuda przyrody)
               IV zadziwiająco, bardzo, zbyt, zanadto
                    (галәмәт чибәр - bardzo piękny, przepiękny)
                    (галәмәт озын - zadziwiająco długi, bardzo długi)
галерея - (w różn. znacz.) galeria (np. galeria zdjęć, obrazów)
гали - I wielki, duży, wysoki
              (гали шәхес - duża ilość)
              (гали мәдәниятле халык - naród o wysokiej kulturze)
          II wyższy, starszy
              (гали мәктәп - szkoła wyższa)
              (гали сыйныфта уку - chodzić do (uczyć się w) starszej klasie)
          III (relig.) boski, dany od Boga
галиҗәнап - (książk.)
                      I dostojny, czcigodny, honorowy
                     II szlachetny, wspaniałomyślny, wielkoduszny
галим - I uczony, specjalista w jakiejś dziedzinie nauki,
            II człowiek wykształcony, uczony
галлон - galon (miara objętości)
галстук - krawat
гальваник - (chem., fiz.) galwaniczny
                      (гальваник элемент - ogniwo galwaniczne)
гамак - hamak
гамәл - I działanie, czyn, sprawa
                (гамәл алгорифмы - algorytm funkcjonowania)
            II środek, sposób, możliwość
            III (matemat.) działanie
гамәли - I praktyczny, doświadczalny
                (назари вә гамәли белем - nauki teoretyczne i doświadczalne)
              II rzeczywisty, faktyczny
гамәлле - I pracownik, robotnik, człowiek pracy
                II aktywny, zajęty działaniem
               III (matemat.) składający się z iluś działań
                    (дүрт гамәлле мәсьәлә чиш-әргә - rozwiązać zadanie z czterema działaniami)
гаммә - I (książk.) tłum, ciżba, czereda, masa
             II warstwa, klasa,
                (эшче вә крестьян гаммәсе - klasa robotniczo-chłopska)
                (зыялылар гаммәсе - inteligencja, warstwa wykształconych)
гамми - I (książk.) ludowy, plebejski
             II (przen.) niewykształcony, ciemny, ignorancki
                (гамми карт - prymitywny dziadyga)
гамь - I smutek, zmartwienie, żałoba, nostalgia
          II fatyga, opieka, troska, zabiegi, krzątanina
гамьсез - beztroski, lekkomyślny, niedbały
гангстер - gangster, bandyta
ганимәт - (wprost i przen.) łup, zdobycz wojenna
гараж - garaż
гарасат - I burza, huragan, tajfun
                II (relig.) Sąd Ostateczny, Armagedon
                    (гарасат көннәре - koniec świata (dni))
                    (гарасат мәйданы - miejsce ostatniego sądu)
Гарәбстан - (geogr.) Arabia
                    (Согуд Гарәбстаны Патшалыгы - Królestwo Arabii Saudyjskiej)
Гарәп - Arab, arabski
Гарәп хатыны (кызы) - Arabka
гарәп цифры - cyfry arabskie
гарәпчә - I po arabsku, w języku arabskim
                    (гарәпчә сөйләш-ергә - mówić po arabsku)
                II arabskim alfabetem
                    (гарәпчә язылган хат - list napisane alfabetem arabskim)
гардероб - garderoba, szatnia
гариза - oświadczenie, podanie, petycja
гарип - kaleka, inwalida
гармун - harmonia, akordeon
                (авыз гармуны - harmonijka ustna, organki)
гармунчы - harmonista
гаскәр - wojsko
гаскәри - wojenny
гасыр - stulecie, wiek
гауга - I szum, wrzawa, hałas, zamieszanie
           II spór, kłótnia, waśń, niezgoda, skandal, awantura
                (варислык гаугасы - spór o spadek, roszczenia spadkowe)
                (җир гаугасы - konflikt agrarny)
                (гауганы туктатырга - zakończyć zwadę)
гафу - wybaczenie
гафу ит-әргә - przebaczać, wybaczyć
              (гафу итегез - wybaczcie, przepraszam)
гаһел - I przysięga, ślubowanie
                (гаһелне боз-арга - złamać przysięgę)
                (Шәригать буенча гаһел иманнан була. - Według szariatu przysięga to wyznanie wiary w Boga)
            II obietnica, przyrzeczenie
                (мәхәббәт гаһелен ишетү - obietnica miłości)
            III umowa, porozumienie, układ, pakt, obietnica
                (гаһел буенча - zgodnie z umową)
гашыйк - zakochany, kochający
                (табигатькә гашыйк кеше - człowiek kochający przyrodę)
гаять - I bardzo, wielce, niezwykle, nazbyt, nadzwyczajnie
           II (jako partykuła wzmacniająca) bardzo, wielce
                (гаять көчле характер - bardzo silny charakter)
                (гаять матур - bardzo piękna(y))
          III tworzy odpowiednik stopnia najwyższego przymiotnika:
                (гаять мәрхәмәтле - najmiłosierniejszy)
                (гаять тирән - najgłębszy)
                (гаять авыр - najcięższy)
гәҗит - gazeta
гәзит - gazeta
гәп - rozmowa, przemówienie, oracja
гәрәбә - bursztyn
гәрипләндер-ергә - kaleczyć, oszpecać, deformować
гәриплән-ергә - okaleczyć się, stać się kaleką
гәрчә - I chociaż, choć, mimo wszystko,
            II jednak
гәүдә - I figura, postać, sylwetka
                (Гәүдәсе үскән (бар), башы үсмәгән (юк). - (przysłowie) Wyrosnąć wyrósł ale rozumu nie nabrał.)
            II tułów, kadłub, tors, popiersie, biust
                (шагыйрьнең бронза гәүдәсе - brązowy biust poety (o pomniku))
            III ciało (martwe), trup, zwłoki
                (сугыштан һәлак булганнарның гәүдәләре - zwłoki poległych w bojach)
            IV stan, kibić, talia
                (ирләр күлмәгенең гәүдәсе - talia męskiej koszuli)
            V korpus, kadłub
                (бозваткычның авыр гәүдәсе - masywny kadłub lodołamacza)
           VI pień (drzewa)
                (агач гәүдәсе - pień drzewa)
гәүһәр - I perła
              II kamień szlachetny, klejnot
гәүһәрче - jubiler, złotnik
гәүһәрчелек - jubilerstwo, złotnictwo
гел - I zawsze, w każdym czasie, często
            (Мин гел сине уйлыйм. - Zawsze myślę o tobie.)
        II nieustannie, bez przerwy, ciągle
            (гел тиргәргә - ciągle kląć)
гел-гел - zawsze, ciągle, nieustannie
гелий - (chem.) hel (helium)
генә - patrz: гына
генерал - (wojsk.) generał
генерал-майор - (wojsk.) najniższy stopień generalski (w Wojsku Polskim generał brygady)
генерал-лейтенант - (wojsk.) stopień generalski (w Wojsku Polskim generał dywizji)
генерал-полковник - (wojsk.) stopień generalski (w Wojsku Polskim generał broni)
география - geografia
геология - geologia
геометрия - geometria
гер - ciężar, ciężarek
гер күтәр-ергә - (sport.) podnoszenie ciężarów
гер күтәрүче - (sport.) ciężarowiec (patrz też:.: герче)
геральдик - heraldyk, specjalista z zakresu heraldyki
геральдика - heraldyka
герб - herb
гериатрия - (med.) geriatria
герман - I germański, niemiecki
                  (герман телләре - języki germańskie)
              II Germanin, Niemiec
                  (герман гаскәрләре - wojska germańskie (niemieckie))
              III (potocz.) Niemcy
германияле - Niemiec, mieszkaniec Niemiec
герой - (w różn. znacz.) bohater
геройларча - bohaterski
герцог - książę
герче - (sport.) ciężarowiec (patrz też: гер күтәрүче)
гиз-әргә - podróżować
гилза - (militar.) łuska (część naboju)
гимн - hymn
гипс - gips
гитара - gitara
голәма - I (książk.) uczeni, wykształceni (liczba mnoga od галим)
              II znawcy prawa muzułmańskiego, duchowieństwo
гомер - I życie
            II z czasownikiem przeczącym: nigdy, nigdy w życiu
              (Гомердә онытмыйм. - Nigdy nie zapomnę.)
гомер-гомергә - po wsze czasy, na wieki wieków, wiecznie, zawsze
гомергә - póki życia, na zawsze
гомерле - I wieloletni
                II długowieczny
гомерлек - I na całe życie
                  II wieczny, dozgonny, dożywotni
гомерсез - niewieloletni, krótkoterminowy
гомумән - całkiem, w całości
гомуми - I całościowy, ogólny
              II w wyrażeniach złożonych oddaje się przedrostkiem ogólno-
                    (гомуми белем мәктәбе - szkoła ogólnokształcąca)
              III uniwersalny, globalny, wszechświatowy
                    (гомуми коралсызлану - światowe rozbrojenie)
              IV jedyny, wyłączny, zjednoczony
гомумиләштер-ергә - uogólniać
гонорея - (med.) rzeżączka, tryper (patrz też: триппер)
горбәт - I (książk.) tyłaczka, podróżowanie na obczyźnie, z dala od ojczyzny
              II samotność
горбәт гизү - tułać się (na obczyźnie)
горбәтче - tułacz
гореф-гадәт - I obyczaje, zwyczaje, sposób życia (patrz też: гадәт IV)
                            (иске гореф-гадәт - dawne obyczaje)
                       II tradycja
                           (Монда урнашкан гореф-гадәт буенча. - Zgodnie z miejscową tradycją.)
горур - dumny
горурлык - duma
горурлан-ырга - I być dumnym, szczycić się, chlubić,
                            II nosić się dumnie, pysznić się
горчица - I (botan.) gorczyca (sinapis)
                II (kulin.) musztarda
горчица газы - (chem.) gaz musztardowy
гөбəдия - (kulin.) gobedija, (potrawa kuchni tatarskiej)
гөл - I (botan.) kwiatek, roślina doniczkowa
        II (botan.) róża
            (гөл куагы - krzak różany)
гөл чүлмәге - wazon
гөләндәм - I (książk.) strojny, kształtny, postawny, z wdzięczną figurą
                    II (dial.) bukiet kwiatów
гөмбә - I (biol.) grzyb
                (ашарга яраклы гөмбәләр - grzyby jadalne)
                (агулы гөмбәләр - grzyby trujące)
                (гөмбә эшләпәсе - kapelusz grzyba)
                (гөмбә аягы - trzon (noga) grzyba)
            II (biol.) huba
            III (przen.) grzybek (do osłony przed deszczem, słońcem)
гөмбәз - (arch.) kopuła, sklepienie
гөнаһ - I (relig.) grzech, grzech pierworodny
                (гөнаһларны кичерү - odpuszczanie grzechów),
                (Йа хода, гөнаһларымны ярлыка (кичер). - Boże, odpuść mi moje grzechy.)
            II występek, przestępstwo, wina, przewinienie
            III grzeszek, błąd, brak
                (балачак гөнаһлары - grzechy dzieciństwa)
            IV jako wtrącenie: гөнаһтыр! - słowo honoru! niech to licho!
гөрелте - I łoskot, łomot, grzmot
                    (туплар гөрелтесе - grzmot dział)
                II szemranie, szmer
                    (гөрләвекләр гөрелтесе - szmer strumyków)
               III szum, gwar, hałas, rwetest, gwałt
                    (шәһәр гөрелтесе - miejski gwar)
                    (Гөрелте күтәрелде. - Podniósł się rwetest.)
гөрләвек - potok, strumyk
гөрлә-ргә - I (wprost i przen.) gruchać,
                    (күгәрченнәр гөрли - gołębie gruchają)
                    (Кыз ашыкмый гына гөрли бирә. - Dziewczyna bez pośpiechu kontynuowała gruchanie.)
                  II szumieć, hałasować
градус - (w różn. znacz.) stopień (jedn. miary)
               (туксан градуска борыл-ырга - przekręcić się o 90 stopni)
               (градусы күтәрү - wzrost temperatury)
градус үлчәгеч - termometr (patrz też: термометр)
градусник - termometr (patrz też: термометр)
гражданин - obywatel
грач - (zoolog.) gawron (corvus frugilegus)
грипп - (med.) grypa
             (грипп белән авырырга - chorować na grypę)
гриф - I (mitolog.) gryf
          II (zoolog.) gryf, sęp
              (көрән гриф - sęp kasztanowaty),
          III (muzycz., sport.) gryf
грифель - rysik, grafit
грифтар - (predykatyw, książk.) uległy, poddany (czemuś), zgubiony
грифтарлык - (książk.) skłonność (do czegoś), podatność (na co)
группа - (w różn. znacz.) grupa
              (бер группада ук-ырга - uczyć się w pierwszej grupie)
              (кан группасы - grupa krwi)
груһ - grupa, gromada, wataha
груша - (botan.) grusza (pyrus)
губка - gąbka
            (резин гу́бка - gumowa gąbka)
            (табигый гу́бка - gąbka naturalna)
гудок - (w różn. znacz.) gwizdek, syrena, klakson, sygnał
            (завод гудокы - syrena fabryczna)
гүзәл - I piękny, przepiękny
            II dobry, świetny, wspaniały
           III w formie dzierżawczej: mój miły, mój luby, ukochany
                (сабыр итик, гүзәлем - cierpliwości, mój miły)
гүя (гүяки) - niby, jakby, jak gdyby
                      (Гүя табигать тәмле йокыга талган. - Tak jakby przyrodę ogarnął słodki sen.)
гыж-гыж кил-ергә - krztusić się, dławić się, dusić się
гыйбад - (książk.) bezsensowny, głupi, bezmyślny, ignorancki
гыйбадәт - I (relig.) modlitwa, pielgrzymowanie, nabożeństwo, modlenie się
                    (Көнен-төнен гыйбадәтә үткәрү. - Dzień i noc spędza na modlitwach.)
                  II (relig.) uwielbienie, adoracja, ubóstwianie, kult, czczenie, hołd, uszanowanie
                    (изгеләр каберенә гыйбадәткә бар-ырга - pielgrzymować do grobów świętych)
гыйбадәтханә - świątynia, dom modlitwy,
                          (поляклар гыйбадәтханәсе - kościół),
                          (буддистлар гыйбадәтханәсе - pagoda),
                          (руслар гыйбадәтханәсе - cerkiew),
                          (еврейлар гыйбадәтханәсе - synagoga),
                          (мөселманнар гыйбадәтханәсе - meczet),
                          мәҗүсиләр гыйбадәтханәсе (славяннарда) - gontyna),
                          (лютераннар гыйбадәтханәсе - zbór)
гыйбадәтче - człowiek pobożny, pielgrzym
гыйбадәтчел - wierzący, religijny, pobożny, nabożny
гыйбарә - I fraza, wyrażanie, wypowiedź,
                  II wyimek, cytat, urywek, wypis
гыйбрәт - lekcja
гыйлем - I wiedza, nauczanie, oświata
               II nauka
гыйльми - naukowy, uczony
гыйнвар - styczeń
гыйшык - miłość
гына - (partykuła)
            I tylko, zaledwie
            II nieźle, nienajgorzej, dość
            III tylko co, dopiero co
                  (Автобус хәзер генә килде - Autobus dopiero co przyjechał)
            IV by
                  (кайда гына булмасын - gdzie by nie było)
гырла-рга - I chrapać (wydawać dźwięk chrapania)
                      (гырлап йокла-рга - chrapnąć sobie, spać)
                  II (przen.) spać
                      (Картлар күптән гырлый. - Starcy dawno śpią (chrapią).)

Д

да - I (partykuła wzmacniająco-sprawcza) również, i, także, nawet, ani (nie), już
         (patrz też: дә a także та/тә)
          (Ул да ашыга. - On też się śpieszy.)
          (Cорама да. - Nawet nie pytaj.)
          (Һи, онытканмын да. - Ba, on już zapomniał.)
          (Tирә-юньдә бер җан иясе дә күренми. - Wokół nie widać żywej duszy.)
          (Бу һич тә дөрес түгел. - To już jest zupełnie nieprawdziwe.)
          (Кешедән дә акыллырак җан иясе юк. - Nie ma istoty rozumniejszej od człowieka.)
      II (spójnik) i, i już, ale, jednak, choć, chociaż, jeśli nawet, niechby
          (Kайтты да китте. - Wział i wyjechał. (Wyjechał i już))
          (Cөйлим дә бирәм. - Wezmę i powiem. (Powiem i już.))
     III (spójnik) każdy, każdo-, co-
          (ел да - każdego roku, corocznie)
давыл - (wprost i przen.) burza, zamieć, huragan, cyklon, sztorm
                (давыл өермәсе - huraganowy wicher)
                (революция давылы - burza rewolucji)
давыл кошы - (zoolog.) burzyk, nawałnik burzowy
давыл үләне - (przen.) obieżyświat
давыллы - burzliwy
дага - podkowa
дагала-рга - I kuć, podkuwać
                  (атны дагала-рга - kuć konia),
              II (przen.) bajerować, oszukiwać, okpiwać
даим - zawsze, patrz też: һәрвакыт
даими - nieustanny
даими агым - (fiz., techn.) prąd stały
даими ток - (fiz., techn.) prąd stały
даирә - krąg, środowisko, społeczność
дала - step
дан - I duma,
        II rozgłos, sława
данә - egzemplarz, sztuka
Дания - (geograf.) Dania
дар - szubienica
          (дарга ас-ырга - powiesić na szubienicy)
дар агачы - szubienica
дарула-рга - I patrz: дәвала-рга,
                     II opryskiwać (rośliny), zaprawiać (nasiona), traktować chemikaliami
дардар агачы - (botan.) jesion, patrz też: корычагач
дару - I lek, lekarstwo, medykament
              (дару төймәсе - tabletka (lekarstwo))
          II (przen.) środek, sposób
дарулан-ырга - leczyć się
даруханә - apteka
дары - (militar., chem.) proch
            (дары исен иснәргә - powąchać prochu (być na wojnie))
дастан - (literat.) destan (rodzaj eposu, poematu bohaterskiego)
                ("Идегәй дастаны" - destan o Edygeju (zwycięzcy w bitwie nad Worsklą, z 1399))
дата - data
дау - I kłótnia, sprzeczka, zwada, awantura, skandal
        II proces, sprawa (sądowa), powództwo
        III (przen.) walka, bój, starcie
даһи - I genialny, wielki (poeta, wódz, umysł, dzieło),
          II geniusz, człowiek genialny, tytan, gigant
              (даһи фикер ияләре - giganci myśli),
          III wódz, przywódca
              (бөек даһи - wielki przywódca)
дә - patrz: да a także та/тә
дәва - (wprost i przen.) lekarstwo, środek leczniczy
дәвала-рга - (wprost i przen.) leczyć
дәвалан-ырга - leczyć się
дәвалана торган - uleczalny
дәвалап була торган - uleczalny
дәвам - I przedłużenie, kontynuacja
                (романның дәвамы - kontynuacja powieści)
дәвам ит-ергә - I przedłużać się, trwać w dalszym ciągu, ciągnąć się,
                          II kontynuować (patrz też: дәвам иттер-гә)
дәвам иттер-гә - kontynuować (patrz też: дәвам ит-ергә II)
                            (сәяхәтне дәвам иттер-гә - kontynuować podróż)
дәвам иттерүче - kontynuator
дәвамлы рәвештә - stale, nieprzerwanie
дәвамында - podczas, w ciągu
дәвамчы - kontynuator, następca, spadkobierca
дәвер - I epoka, okres, czas, wiek,
            II (relig.) modlitwa o odpuszczenie grzechów zmarłego
дәверче - (książk., relig.) wypełniający obrządek дәвер (patrz: дәвер)
дәгъва - I pretensja, roszczenie, żądanie
                  (хаксыз дәгъва - bezprawne roszczenie)
              II skarga, pozew, zażalenie, reklamacja
                  (дәгъва хокукы - prawo do reklamacji)
             III konflikt, spór
                  (Дәгъва озак дәвам итте. - Konflikt długo się przeciąga.)
дәлил - dowód, argument, potwierdzenie
дәлиллә-ргә - potwierdzać, poświadczać, udowadniać, uzasadniać
                        (мисаллар белән дәлиллә-ргә - udowadniać za pomocą przykładów)
дәрес - lekcja, zajęcia
дәреслек - podręcznik
дәрәҗә - I ranga, szarża, stopień, tytuł
                (фәннәр докторы дәрәҗәсе - stopień doktora nauk),
            II poziom, stopień, rząd, klasa
                (тормыш дәрәҗәсе - poziom życia),
                (югары дәрәҗәле белгеч - specjalista wysokiej klasy),
            III reputacja, prestiż, autorytet,
            IV (lingw.) stopień
                (сыйфат дәрәҗәләре - stopień przymiotnika),
            IV (lingw.) strona
                (фигыль дәрәҗәләре - strony czasownika),
            IV (matemat.) potęga
                (дәрәҗәгә күтәр-ергә - podnosić do potęgi),
            V w połączeniu z czasownikiem җит-әргә - dochodzić do (jakiegoś) stanu, ledwo nie ...
                (елар(лык) дәрәҗәгә җит-әргә - ledwo nie zapłakać),
            VI w miejscowniku w połączeniu z przymiotnikiem - w ... stopniu, do ... stopnia (poziomu)
                (бертигез дәрәҗәдә - w równym stopniu),
                (танымаслык дәрәҗәдә үзгәр-ергә - zmienić się nie do poznania)
дәрман - siła
дәрт - namiętność, zapał, energia
дәрт белән - energicznie
дәртләндер-ергә - zachęcać, ośmielać, namawiać, popierać
дәртле - I namiętny, gorliwy, żarliwy, entuzjastyczny
                  (дәртле мәхәббәт - namiętna miłość)
              II buńczuczny, czupurny, zawadiacki, pełen temperamentu, żwawy
                  (дәртле елмаю - zawadiacki uśmiech)
дәртсез - ospały, bierny, pasywny, inercyjny, bezwładny, beznamiętny, obojętny
дәрья - I (książk.) duża rzeka, szeroki nurt
                (дәрья булып агарга - płynąć szerokim nurtem)
            II (gwarowo, rzadko) morze
                (дәрьяда сәяхәт - podróż po morzu)
            III (przen.) morze
дәү - I duży, ogromny, wysoki (o ludziach, przedmiotach)
            (дәү йортлар - wielkie domy)
            (дәү егет - wysoki młodzieniec)
        II starszy, wiekowy
            (авылның иң дәү кешеләре - najstarsi ludzie wioski)
дәү әни - babcia, babka
дәү әти - dziadziuś, dziadek
дәүләт - I państwo, mocarstwo, imperium
                  (дәүләт башлыгы - głowa państwa)
                  (дәүләт секретаре - sektretarz stanu (minister spraw zagr. w USA))
                  (дәүләт эшлеклеләре - działacze państwowi)
                  (дәүләт имтиханнары - egzaminy państwowe)
                  (дәүләт башлыгы - głowa państwa)
              II bogactwo, dostatek, sukces, status, dobro (czyjaś korzyść, zysk)
                  (дәүләт җыя-рга - gromadzić bogactwo)
дәүләтара - międzypaństwowy
дәүләткә каршы - antypaństwowy
дәфнә агачы - (botan.) laur, wawrzyn
дәфнә яфрагы - (kulin.) liść laurowy
дәфтәр - zeszyt
дәһри - I (książk.) bezbożny, ateistyczny, wolnomyślny
            II (książk.) bezbożnik, ateista, wolnomyśliciel, materialista
дәһрилек - ateizm, bezbożnictwo
дәһшә - strach
дәшмә-скә - milczeć
                    (дәшмә! - Milczeć! Cicho tam!)
дәш-әргә - I zwracać się (do kogoś), patrz też: эндәш-ергә I
                  II zapraszać, wzywać
двигатель - (techn.) silnik
дворян - (hist.) szlachcic, szlachcianka
              (рус дворяннары - szlachta rosyjska)
дежур торучы - dyżurny
дежур тор-ырга - dyżurować
декабрь - grudzień
демократия - demokracja
депозит - depozyt
депутат - deputowany, poseł, radny
дер, дер-дер, дер-дер ит-әргә (кил-ергә) - trząść się, drżeć, wibrować (patrz też: дерелдə-ргə)
дерелдәвек - drżący, trzęsący się, patrz też: койка
дерелдәвекле - drżący, trzęsący się
дерелдәвекле ашамлык - galareta
дерелдə-ргə - I (wprost i przen.) trząść się, drżeć
                       II wibrować, brzęczeć
джем - (kulin.) dżem
джунгли - dżungla
ди - (wtrącenie) podobno, powiada się (czas teraźn., 3. os. czasown. ди-яргә) (patrz też: диләр)
       (Абаганың да чәчәге була, ди. - Podobno paproć może mieć kwiaty.)
       (Яшәгән ди, булган ди әби белән бабай. - Żyli byli sobie dziad i baba.)
ди-яргә - I powiedzieć, mówić, przemawiać
                  (Нәрсә дидең? - Co powiedziałeś?)
                  (Моңа нәрсә диярсез инде. - Co na to powiecie?)
                  (Aвыру сәләмәтләнде дисең дә ярый. - Można powiedzieć, że chory wyzdrowiał.
               II określać, nazywać
                  (Моңы нәрсә дияргә инде? - Jak to nazwać?)
                  (Мондый кыю кешеләргә герой диләр. - Takich odważnych ludzi nazywają bohaterami.)
               III uważać, sądzić, twierdzić
                  (Aны берни белми дисезме? - Sądzicie że on niczego nie wie?)
                  (Ул да шулай ди. - On także tak uważa.)
               IV Chcieć, zamierzać, myśleć
                  (Бүген үк кайтырмын дигән иде. - Chciał wrócić właśnie dzisiaj.)
диван - kanapa, tapczan
дивана - I głupi, nienormalny, niepoczytalny, obłąkany, świr,
              II cudaczny, nie z tego świata,
              III (przen.) niedorzeczny, nonsensowny, absurdalny, głupi
дивар - ściana, mur
дигән - I nazywany, noszący imię, zwany, znany jako (słowo posiłkowe odzielające cudzą, cytowaną myśl)
                (Париж дигән мәшһүр шәһәр - Paryż znany jako wspaniałe miasto)
                (Әхмәт дигән балта остасы - cieśla o imieniu Ahmet),
                (Таулар артында Чиләбә дигән бер шәһәр бар. - Za górami jest miasto które nazywa się Czelabińsk.)
            II o tym, że...
                (Дошман җиңелде дигән хәбәр яшен тизлеге белән таралды.
                - Wieść o tym, że wróg został pokonany rozchodziła się błyskawicznie.)
            III w ten (tę, to) ... gdy
                (Концерт башлана дигән минутта. - Koncert rozpoczął się w tę chwilę gdy powinien)
            IV dla (kogo, czego) (przeznaczony)
                (әнигә дигән бүләкләр - prezenty (przeznaczone) dla matki),
                (малга дигән азык - karma dla owiec)
дигәндә - (poimek) aby, żeby, z powodu, ze względu, na konto, z powodu, dla, w interesie (kogoś)
                (Сез дигəндə - без идəндə - (powiedzenie) Dla was zrobimy wszystko.)
                (Арулык дигәндә, без шапшак карчыклар кебек. - Co do czystości jesteśmy niechlujni jak staruchy.)
диген - powiedz (nieprawidłowa forma trybu rozkazującego w 2. osobie czasownika дия-ргә)
            (Үзем күрдем диген. - Powiedz co sam widziałeś.)
диел-ергә - być nazywanym, nazywać się (strona bierna od ди-яргә)
                    (карарда болай диелгән - tak to jest nazywane w werdykcie)
диктор - spiker, speaker
                (телевидение дикторы - spiker telewizyjny)
дикъкать - uwaga
                   (дикъкатькә лаек идея - pomysł godny uwagi)
                   (Дикъкать, иптәшләр! белдерү тыңлагыз! - Uwaga towarzysze! słuchajcie oświadczenia!)
дикъкатьле - czujny, uważny
диләр - (wtrącenie) podobno, powiadają (czas teraźn., 3. os.l.mn. czasown. ди-яргә) (patrz też: ди)
             (Аны элек бик бай булган диләр. - Powiadają, że był bardzo bogaty.)
дилбегә - wodze, cugle, lejce
дилетант - dyletant
димәк - I (wtrącenie) tak więc, dlatego, tak oto, tym sposobem, w wyniku
                (Димәк, бу турыда да алдан билгеле булган - Tak więc było to wiadome wcześniej.)
                (Димәк, иртәгә очрашабыз. - Zatem, jutro się spotkamy.)
дин - religia, wyznanie
динамик - I (tech.) głośnik,
                II (tech.) rozrusznik, starter, silnik pomocniczy,
                III (fiz.) dynamiczny
дини - religijny, wyznaniowy, teologiczny, pobożny
дини булмаган - świecki
динсез - niewierzący, ateista
диңгез - morze, morski
диңгездә - morski
диңгезче - marynarz
дип - (poimek) aby, dla, gwoli, jako (imiesł. przysł. towarzysz. od ди-яргә)
            (Карт ишегалдына утын кисәргә дип чыкты. - Staruszek wyszedł na dwór (po to by) narąbać drew.)
            (Аны көчле дип саныйлар. - Uznają go za silnego.)
            (Язылган сөйлəм текст дип атала. - Słowa napisane nazywane są tekstem.)
            (Шаяртасыз дип уйлыйм. - Myślę, że żartujesz.)
            („Дəшмə” - дип пышылдады ул. - „Milcz” - wyszeptał.)
            (Бу ил Русия дип атала. - Ten kraj nazywa się Rosją.)
дип сана-рга - utwierdzać
дипломат - dyplomata
                (дипломатлар корпусы - korpus dyplomatyczny)
дирбия - I przedmioty, rzeczy, manatki, sprzęt (w jakimś komplecie)
                  (йорт дирбиясе - sprzęt domowy)
              II wyposażenie, ekwipunek
                  (физика кабинеты дирбиясе - wyposażenie pracowni fizycznej)
              III uprząż (patrz także: сбруй)
                  (ат (җигу) дирбияләре - uprząż końska)
              IV serwis
                  (чәй дирбиясе - serwis do herbaty)
директор - dyrektor
дирһәм - dirhem (jednostka monetarna, także moneta)
дисбе - różaniec
              (дисбе төймәсе - paciorek różańca)
              (дисбе тарт-ырга - przebierać paciorki różańca)
дистә - dziesięć, dziesiątka
дифференциациялә-ргә - rozróżniać, dyferencjować
дию - mówienie (rzeczownik odsłowny od ди-яргә)
диярлек - nieomal, około
дога - I modlitwa, dua
            (кабергә күмү догалары - modlitwy pogrzebowe),
          II błogosławieństwo
дога бир-ергә - pobłogosławić
дога ит-әргә - modlić się, odmawiać duę
доктор - I doktor, lekarz,
              II doktor (stopień naukowy)
                  (филология фәннәре до́кторы - doktor nauk filologicznych)
домен - (biolog.) domena (w klasyfikacji biologicznej)
дорфа - gruby
дошман - przeciwnik, wróg
дошманлык - nienawiść, wrogość, nieprzyjaźń, odraza, wstręt
дошманлык итәргә - nienawidzić
дошманлык кылырга - nienawidzić
дошманлыкта булырга - nienawidzić
дөге - (botan., kulin.) ryż
дөм - zupełnie
дөнья - I (w różn. znacz.) świat
               (дөнья кисәкләре - części świata)
               (дөнья сугышы - wojna światowa)
               (хайваннар дөньясы - świat zwierzęcy (fauna))
               (дөнья әйләнә сәяхәт - podróż dookoła świata (Ziemi))
            II życie
               (Дөнья - үлемле, көн - ахшамлы. - (powiedzenie)
                   Życie ma śmierć, dzień ma wieczór (wszystko ma swój koniec).)
               (Дөнья дөнья инде. - (powiedzenie) Życie jest życiem.)
            II (potocz.) dużo, mnóstwo
               (Дөнья вакыт үтте. - Przeszło mnóstwo czasu.)
дөньяви - świecki
                  (дөньяви белем бирә торган мәктәп - szkoła świecka)
дөньяга караш - światopogląd
дөньякүләм - światowy
дөрес - I prawda
            II (partykuła) dobro, prawda
            III (przymiotnik) dokładny, wierny, prawidłowy, poprawny
                (йөздән бер өлешкә кадәр дөреслек белән хисаплап чыгарырга
                   - wyliczyć z dokładnością do jednej setnej)
            IV normalny (normalnie)
            V sprawiedliwy, prawdomówny, wiarygodny (o człowieku)
дөресендә - naprawdę
дөреслә-ргә - potwierdzić
дөресрәге - (wtrącenie, słowo modalne) prawdę mówiąc, w rzeczy samej
дөя - (zoolog.) wielbłąd
драма - (wprost i przen.) dramat
            (өч пәрдәле дра́ма - dramat w trzech aktach)
драматург - dramaturg
дуадак - I (zoolog.) drop, patrz też: дүдәк
              II kawaler, samotny
дуамал - nierozsądny, nieostrożny
дуга - I łuk, pałąk
              (кара күзләр, дуга кашлар - oczy czarne, brwi łukowate)
          II (matemat.) łuk
              (дуга әйләнә - długość łuku)
          III (fiz.) łuk
              (электр дуга - łuk elektryczny)
дуга минуты - minuta kątowa
дула-рга - I szaleć, hulać (o wietrze, burzy)
                  II ponieść (o koniu)
                  III (przen.) wybuchnąć, irytować się, awanturować się
дулау - awanturowanie się, rozrabianie, wściekłość, szał, furia
дулкын - I fala
                  (диңгез дулкыннары - fale morskie)
              II (fiz.) fala
                  (тавыш дулкыны - fala dźwiękowa)
дулкын йөрткеч - (techn.) falowód
дулкын теориясе - (fiz.) teoria falowa
дулкын яргыч - (techn.) łamacz fal (urządzenie hydrotechniczne)
дулкынлан-ырга - falować
дулкынланган - wzburzony
дулкынландыр-ырга - falować, wzbudzać, wzburzać
дуңгыз - I (zoolog.) świnia
                  (ана дуңгыз - locha)
                  (ата дуңгыз - knur, kiernoz)
              II (przen.) świnia, niegodziwiec
                  (Дуңгыздан дуңгыз туар. - (przysłowie) Świnia rodzi się ze świni.)
дуңгыз ите - (kulin.) wieprzowina
дуңгыз мае - słonina
дуңгызларча - (przen.) po świńsku
дус - przyjaciel, krewniak, pobratymiec
          (Дусларыма, туганнарыма ышанып тапшырам. - Ufam przyjaciołom, krewniakom.)
дус (кыз) - przyjaciółka
дусларча - I ciepły,
                  II pokojowy, przyjacielski
дуслаш-ырга - zaprzyjaźnić się
дуслык - przyjaźń
дучар бул-ырга = дучар ит-әргә
дучар ител-ергә = дучар бул-ырга
дучар ит-әргә - I podlegać (czemuś), być poddany (czemuś)
                            (җәзага дучар ит-әргә - podlegać karze)
                        II (przen.) wepchnąć (w coś), skazać (na coś)
                            (өметсезлеккә дучар ит-әргә - wtrącić w rozpacz)
                            (һәлакәткә дучар ит-әргә - skazać na klęskę)
душ - tusz, prysznic
          (кайнар душ алу - wziąć gorący prysznic)
дүдәк - (zoolog.) drop, patrz też: дуадак
дүләнә - (botan.) głóg
дүрт - cztery
дүшәмбе - poniedziałek
дым - wilgoć, wilgotność
дымлы - mokry
дыңгырда-рга - grzmieć
дюйм - cal (jedn. miary długości)
дюна - wydma

Е

егәр - I (przen.) siła, energia
          II siła, moc
          III (fiz.) moc (patrz też.: егәрлек III)
            (двигательнең максималь егәре - moc maksymalna silnika)
егәрле - potężny
егәрлек - I (przen.) siła, energia (patrz też.: егәр I)
                II przebiegłość, szybkość, chyżość (patrz też.: patrz: елдамлык I, II)
                III (fiz.) moc (patrz też.: егәр III)
                IV (fiz.) natężenie
                    (тавыш егәрлеге - natężenie dźwięku),
                    (яктылык егәрлеге - natężenie światła)
егерме - dwadzieścia
егет - I chłopak, młodzian, młodzieniec
              (шәп егет - dobry chłopak)
          II wielbiciel, admirator, zalotnik, kawaler, bałamut
              (Aның егете бар шул. - Ona ma już kawalera.)
         III dżygit, śmiałek, junak, zuch
              (Егет - егетнең көзгесе. - (przysłowie) Dżygit wzoruje się na dżygicie.)
егыл-ырга - I padać, upaść, zawalić się
                    II polec
                    III przewrócić się
ел - I czas,
      II rok
      (Яңа ел котлы булсын! - Szczęśliwego Nowego Roku!)
ел саен - corocznie, rokrocznie
ела-рга - I płakać
                II jęczeć
елак - I płaczliwy, ckliwy, łzawy
          II żałosny, żałośliwy, rzewny
елак карчыга - (zoolog.) myszołów
                (гади елак карчыга - myszołów zwyczajny)
                (төкле аяклы елак карчыга - myszołów włochaty)
                (курган елак карчыгасы - myszołów kurhannik)
елан - I (zoolog.) wąż, żmija
              (гади кара елан - żmija zygzakowata)
          II (przen.) złodziej
еламсыра-рга - popłakiwać
елга - rzeka
елга култыгы - rękaw
елгырлык - I zręczność, sprawność, spryt
                   II szybkość, chyżość, rączość (patrz też: елдамлык II)
                  III (przen.) zaradność, umiejętność, zręczność
                  IV (przen.) przebiegłość, obrotność, kombinatorstwo
елдамлык - I obrotność, przebiegłość, spryt (patrz też: елгырлык I)
                   II szybkość, chyżość, rączość
                      (Жырда егетлек елдамлыгы мактала. - W pieśni sławi się zręczność dżygita.)
                  III (przen.) zręczność, zaradność, roztropność
еллык - I coroczny,
              II rocznica
елмаеп - uśmiechając się
елма-ерга - uśmiechać się
елмаю - uśmiech
елның-елында - corocznie, każdorocznie, z roku na rok
елт - migiem, niezwłocznie, błyskawicznie
елый-елый - I ze łzami, z płaczem (prosić, namawiać, opowiadać itp.),
                    II (przen.) z wielką niechęcią (pojechać, zgodzić się itp.)
елында - I w trakcie roku, za rok,
                II właśnie w tym roku, w ten rok
елъязма - kronika, latopis
                  (рус елъязмалары - rosyjskie latopisy),
                  (Татарстан китап елъязмасы - spisana kronika Tatarstanu)
епископ - (relig.) biskup
ер-ырга - I kopać, przekopywać,
                II drzeć, rozrywać, rwać,
                III rozrywać się, przedzierać się, przebijać się, przedostawać,
                IV miesić, miętosić, mieszać,
                V rozdziawiać
ераграк - potem
ерак - I daleki, odległy,
          II długi
ерак түгел - niedaleko
ераклык - odległość
ерактан - z daleka
ермак - I rowek, żłobek, bruzda
            II wąwóz, jar
           III odnoga, ramię, cieśnina
ерт-ырга - I (w różn. znacz.) rwać, drzeć, porwać, rozrywać,
                  II orać, bruździć jakoś
                  III (przen.) zrywać, zdzierać (maskę, zasłonę)
ерткыч - I zwierzę, drapieżnik
                II (przen.) bestia
                III drapieżny, zachłanny
                IV (przen.) okrutny, nieludzki, bezwzgędny
еш - często, gęsto
еш сораулар - często zadawane pytania, FAQ
ешлыгы - (fiz, techn.) częstotliwość
                 (алмаш агым ешлыгы - częstotliwość prądu zmiennego)

Ж

жалоба - skarga
жәл - szkoda, żal
         (Картны жәл. - szkoda staruszka.)
жәллә-ргә - I żałować, pożałować,
                    II żałować, ubolewać, litować się
жәлләүчән - litościwy
желе - galaretka, żel
жикет - żakiet
жил - wiatr
жу итү - I brzęczeć,
              II (przenośn.) wzdrygnąć się, zamrzeć (o sercu)
жула-рга - brzęczeć, bzyczeć
жуликларча - oszukańczy, krętacki, szachrajski
журнал - żurnal, periodyk, magazyn
журналист - dziennikarz
жуылда-рга - brzęczeć, bzyczeć
жуя-рга - gubić

Җ

җавап - odpowiedź
җавап бир-ергә - odpowiadać
җавап кайтар-ырга - odezwać się
җаваплы - odpowiedzialny
җаваплылык - odpowiedzialność
җаваплылыксыз - nieodpowiedzialny
җавапсызлы - nieodpowiedzialny
җае - (jego, ten) ład, porządek (przyn. do 3 os. l. poj. od җай)
җай - I ład, porządek, tryb
            (Эшләр үз җаена бар. - Sprawy idą swoim trybem.)
            (Эшнең җае юк. - Robota nie idzie.)
         II spokój
            (үз җаең турында гына кайгырт-ырга - troszczyć się tylko o swój spokój)
         III sposobność, szansa, okazja, dogodny moment
            (җай чыкканны көт-әргә - czekać na okazję)
         IV podstawa, powód, pretekst
            (очраш-ырга җай эзләү - szukanie powodu by się spotkać)
         V sposób, metoda, wyjście (patrz też: җай-әмәл)
            (Башка җай юк. - Nie ma innego wyjścia (sposobu).)
җай-әмәл - I sposób, metoda, wyjście (patrz też: җай V)
                     (җай-әмәлен таб-арга - znaleźć sposób zrobienia (czegoś))
                  II powód, pretekst
                 III sposobność, sprzyjająca chwila
җайдак - I nieosiodłany, bez siodła
                  (җайдак ат - nieosiodłany koń),
               II jeździec,
              III (zoolog.) gąsienicznik (owad)
җайдакланып - konno, wierzchem
җайланма - urządzenie, mechanizm, układ
                    (периферия җайланмасы - akcesoria)
җайлап - I wygodnie, wygodniej
                  (җайлап утыру - siedzieć, usiąść wygodniej)
               II płynnie, nie śpiesząc się,
              III (przen.) ostrożnie, z taktem
җайлы - I wygodny, poręczny (instrument, pomysł)
              II pomyślny, korzystny (zdarzenie, wariant)
җайлылык - dogodność, wygoda, komfort
җайсыз - niekomfortowy, niewygodny
җамаяк - miska, miednica, naczynie
җан - I dusza (patrz też: кот)
            (Ислам динендә кешенең жанын Газраил фәрештә ала.
                    - W Islamie ludzką duszę zabiera anioł Azrael (anioł śmierci).)
        II duch, duchowy
            (җан азыгы - pokarm duchowy)
        III (przen.) osoba, stworzenie, istota
            (Гаиләдә без дүрт җан - Nasza rodzina liczy cztery osoby.)
            (тере җан - żywa istota)
        IV (przen.) życie, istnienie, bycie
            (Җан малдан татлырак. - (przysłowie) Życie milsze od bogactwa.)
        V (przen.) dusza (towarzystwa)
        VI (przen.) serce moje, najmilsza moja, kochanie
җан зат(ы) - żywa istota
җан исәбен алу - spis ludności
җан керт-ергә - I wskrzesić
                          II (przen.) ożywić, wnieść życie, wnieść nową energię
җан кер-ергә - (relig.) zmartwychwstać
җанкисә - (familiarnie) duszeńka, serdeńko, kochanie
җанлан-ырга - (wprost i przen.) ożywać
җаным - (familiarnie) duszeńka, serdeńko, kochanie
җәберсен-ергә - obrażać się, czuć się szykanowanym
җәгърафия - (książk.) geografia
җәдвәл - I tablica, tabliczka
                    (тапкырлау җәдвәле - tabliczka mnożenia)
               II rozkład, tabela, lista
                    (дәресләр җәдвәле - rozkład zajęć)
җәдитчелек - dżadidyzm (ruch muzułmański w Imperium Ros.)
җәен - latem
җәенке - I szeroki, przestronny
               II rozłożysty
              III płaski, równy, gładki
              IV tępy (nie zwężajacy się na końcu)
җәза - I kara, represja, zemsta
              (тән җәзасы - kara cielesna)
              (Гаебенә күрә җәзасы. - (przysłowie) Jakie przestępstwo taka kara.)
          II (fizyczna) tortura, męka
җәй - lato
җәй көне - latem
җәйге - I letni (występujący latem)
              (җәйге яңгыр - letni deszcz)
            II letni (przeznaczony na lato)
              (җәйге өй - letni dom, dacza)
              (җәйге күлмәк - letnia sukienka)
              (җәйге каникуллар - letnie wakacje)
җәйлек - letni (przeznaczony na lato)
                (җәйлек өй - letni dom, dacza)
                (җәйлек йорт - letni dom, dacza)
җәймәлек - I prześcieradło,
                    II przykrycie, kapa, narzuta
җәймәле - przykryty, z obrusem
җәймәлек - I prześcieradłowy, nadający się na prześcieradło,
                   II obrusowy, nadający się na obrus
җәлт - momentalnie, migiem
җәмәгать - I społeczeństwo (җәмәгать эшлеклесе - działacz społeczny),
                    II zbiorowość, wspólnota, gmina,
                    III obywatele (przy zwracaniu się)
                        (Вакытны әрәм итеп күчереп тә тормагыз, җәмәгать! - Obywatele, nie trwońcie czasu na próżno!)
                    IV rodzina,
                    V żona, małżonka
җәмәгатьләштер-ергә - uspołeczniać
җәмгыять - I społeczność, zbiorowość
                      (кешелек җәмгыяте - ludzka społeczność)
                  II (w różn. znacz.) stowarzyszenie, organizacja
                      (Кызыл Хач җәмгыяте - Organizacja Czerwonego Krzyża)
                  III publiczność, publika, ludzie, krąg ludzi
җәнап - I ekscelencja,
                (Сез Гали җәнаплары - Wasza Ekscelencjo)
             II pan (jako tytuł)
                (илче җәнапләре - pan poseł)
җәнҗал - awantura, kłótnia, waśń, niezgoda
җәннәт - (wprost i przen.) raj (patrz też: оҗмах, Гадән)
                  (Тормыш - җәннәт алды карантины. - Życie to kwarantanna przed rajem.)
җәрәхәт - rana
җәрәхәтлә-ргә - (wprost i przen.) zranić, poranić
җәфа - I ból, cierpienie, męka, katusza, udręczenie
            II (przen.) nieszczęście
җәфалаучы - dręczyciel, siepacz, kat
җәһәт - I prędko, szybko,
            II wkrótce
җәһәтрәк - szybko, pośpiesznie
җәя - I (milit.) łuk (broń)
        II (ling.) nawias
        III (muz.) łuczek, ligatura
җәяү - pieszo
җәяүле гаскәр - (milit.) piechota
җәя-ргә - I słać, pościelić, rozścielać
                II rozwałkować (ciasto)
                III ujawnić, odsłonić
җебегән - I mokry, wilgotny, namoknięty, rozmoknięty
                II (przen., potocz.) ociężały, ospały, bezwolny, niezdecydowany chwiejny
җелек - (anatom.) szpik kostny
җемелдә-ргә - błyszczeć, migotać, skrzyć się
җем-җем ит-әргә - błyszczeć, migotać, skrzyć się
җентекләп - I gruntownie, skrupulatnie, szczegółowo,
                    II uważnie, ostrożnie
җепшек - mokry, wilgotny
җепш-ергә - topnieć, tajać, rozpuszczać się
җеназа - I modlitwa za zmarłych (odmawiana przed złożeniem do grobu), nabożeństwo nad trumną
              II pogrzeb, orszak pogrzebowy
җен - I dżinn, czart, bies, siła nieczysta
         II pasja, żądza, namiętność, zamiłowanie
            (китап җене - zamiłowanie do książek)
җен карчыгы - wiedźma, czarownica (patrz też: убырлы II, убырлы карчык)
җенес - I płeć
              (һәр ике җенес кешеләре - osoby obojga płci)
              (хатын-кыз җенесе - płeć żeńska, kobiety)
            II (biolog.) rodzaj, rodzina
җенси - płciowy, seksualny
җенси көчсезлек - niemoc płciowa, impotencja
җенси мөнәсәбәт - stosunek płciowy
җенси өлгеру - dojrzałość seksualna
җенси теләк (хис) - pożądanie seksualne
җеп - I (wprost i przen.) nitka, nić, nici
         II (przen.) więzy, okowy, kajdany
җете - I bystry, ostry (o wzroku)
           II (przen.) jaskrawy, żywy, soczysty (o kolorach)
җефет - małżonka, małżonek
җибәр-ергә - I (w różn. znacz.) odprawiać, odprawić; posyłać, posłać
                      II puszczać, puścić, poluźnić
                     III (w różn. znacz.) przepuszczać, przepuścić
                     IV wprowadzać, wprowadzić (wojsko)
                     V wypuszczać, wypuścić (pocisk)
                    VI zapuszczać, zapuścić (motor)
                    VII czasownik pomocniczy:
                        1) o znaczeniu intensywności, natężeniu czynności
                          (кычкырып җибәрде - zakrzyknął)
                        2) o znaczeniu rozpoczynania się czynności
                          (көлеп җибәрде - zaśmiał się)
җибәрү - urlop
җиг-әргә - I zaprzęgać, wprzęgać
                      (арбага җиг-әргә - zaprzęgać do furmanki)
                  II (przen.) zmuszać, zniewalać
                      (Кешеләрне эшкә җиктеләр. - Zmusili ludzi do pracy.)
җигү кирәк-ярагы (кирәк-яраклары) - uprząż
җиде - I siedem, siódemka
              (Җиде кат үлчә, бер кат кис. (przysłowie) - Siedem razy odmierz, jeden raz utnij.)
          II (przen.) wiele, kilka razy
          III w wyrazach złożonych tłumaczy się za pomocą przedrostka siedmio-
җиде-сигез - siedem-osiem, około siedem-osiem, w przybliżeniu siedem-osiem
җидегән - (astronom.) Niedźwiedzica, "Siedmiogwieździe"
                  (Кече Җидегән - Mała Niedźwiedzica)
җидееллык - siedmioletni // siedmiolatka
җидепочмак - siedmiokąt
җиз - mosiądz
җизни, җизнә(й) - szwagier, mąż starszej siostry lub starszej krewnej
җикен-ергә - kląć, złościć
җикерен-ергә - krzyczeć, wrzeszczeć
җикер-ергә - krzyczeć, wrzeszczeć
җил - I wiatr
            (җил исә - wiatr wieje)
            (үтәли җил - przeciąg)
            (аркылы йөри торган җил - przeciąg)
        II tchnienie, oddech
җил-давыл - (wprost i przen.) huragan, wicher
җиләк - I (botan.) jagoda
                (җиләк шәрабы - wino z jagód),
            II (botan.) komponent nazw roślin jagodowych:
                каен җиләге - poziomka; кура җиләге - malina
җиләк-җимеш - (zbiorow.) jagody i owoce
җиләк-җимешле - obfitujący w jagody i owoce
җилкә - I (anatom.) tył głowy, potylica
            II (anatom.) ramię, bark
            III (anatom., u zwierząt) kłąb
            IV (przen.) plecy, grzbiet, garb
                (Кеше җилкәсе белән эш күтәрергә. - (powiedzenie) Wdrapywać się po cudzym grzbiecie/cudzych plecach.)
                (Үз җилкәсендә татырга. - (powiedzenie) Sprawdzić na własnym garbie.)
җилкән - żagiel
              (җилкән корып бар-ырга - iść pod żaglami)
җилкә-киергәч - wieszak na ubrania
җилле - I wietrzny
            II (przen.) realny, rzeczywisty
            III (przen.) dziarski, chwacki
            IV (przen.) zwinny, sprawny, sprytny, udatny
            V (przen.) przecudny, wyśmienity
            VI (przen.) mocny (o napitku)
җиллек - I odpowietrznik, dymnik
                II okno strychowe
                III popielnica
җилләт-ергә - wietrzyć
җилләткеч - I wachlarz (patrz też: җилпәзә)
                    II wentylator, klimatyzator
җилпәзә - wachlarz (patrz też: җилләткеч I)
җилсен-ергә - I (med.) puchnąć, opuchnąć
                            (җилсенгән йөз - opuchnięta twarz)
                        II (med.) być chorym na zapalenie (czegoś)
                            (үпкә җилсенү - zapalenie płuc)
                            (җилсенү процессы - proces zapalny)
                       III (przen.) rozpalać się
җилфердәт-әргә - rozwiewać
җилфердә-ргә - rozwiewać się, trzepotać, powiewać
җим - karma (dla ptaków, bydła), zanęta (dla ryb)
җимерелмәс - niezniszczalny, niezłomny
җимерелмәслек - niezmienny, niezniszczalny, niezłomny
җимерел-ергә - rozpadać się, niszczeć, psuć się, popadać w ruinę, upadać, walić się
җимерт-әргә - I (tryb zachęcający od җимер-ергә) wymuszać niszczenie, nakazywać niszczenie
                        II patrz җимер-ергә I (z odcieniem intensywności)
җимер-ергә - I (wprost i przen.) niszczyć, demolować, kruszyć, rozwalać, łamać, rozgramiać
                          (дошманны җимерергә - rozgromić wroga)
                          (тормышны җимерү - złamać życie)
                      II (przen.) naruszać
                          (тынычлыкны җимерү - naruszać spokój)
                      III (przen.) sępić, chmurzyć, stroszyć
                          (чыраен җимерү - zachmurzyć twarz)
җимеш - płód, owoc
җимеш бакчасы - ogród
җинаять - przestępstwo
җинаять эшләүче - przestępca, kryminalista
җинаятьчел - przestępczy, kryminalny
                      (җинаятьчел ният - przestępczy zamysł)
җиң - rękaw
җиң-әргә - I wygrywać, zwyciężać, osiągać zwycięstwo,
                  II przełamywać, opanowywać, radzić sobie
җиңги, җиңгә(й) - I bratowa, żona starszego brata lub starszego krewnego,
                              II ciocia (sposób zwracania się do starszej kobiety)
җиңел - I lekki, lekko
             II prosto
җиңел түгел - nielekko
җиңеләйт-ергә - (wprost i przen.) odciążać, zmniejszać ciężar, ułatwiać
җиңеллек - I lekkość, łatwość
                   II polepszenie, ulga
җиңелмәс - niezwyciężony, niepokonany, niepowstrzymany
җиңелрәк - lżej
җиңелчә - z lekka
җиңеп чыг-арга - wygrać, zwyciężyć
җиңеш-ергә - spierać się
җиңсә - I narękawek
             II (techn.) wąż, króciec
            III (anatom., botan.) pochwa
җиңү - zwycięstwo
җиңүче - zwycięzca
Җир - (geograf., astronom.) Ziemia
          (Җир Кояш тирәсендә әйләнә. - Ziemia obraca się wokół Słońca.)
җир - I (w różnych znacz.) miejsce, okolica
            (авырткан җир - bolące miejsce)
            (Нинди җирдә эшлисең? - W jakim miejscu pracujesz)
            (шәһәр җирдә - miejska okolica)
        II miejsce pracy, posada, stanowisko
            (Шәп җирдә эшли. - Pracuje na świetnej posadzie.)
        III ląd
            (коры җир - suchy ląd)
        IV (w różn. znacz.) ziemia, grunt, pole
            (арыш җире - pole żyta)
            (җир реформасы - reforma rolna)
        V działka (budowlana)
        VI (przen.) rodzina
        VII odległość, odstęp
            (ике чакрым җир - odległy o dwa kilometry)
        VIII (przen.) rys, cecha (charakteru, wyglądu)
            (Aның иң матур җире - күзләре. - Najpiękniejsze u niej są oczy.)
        IX (przen.) bycie wartym czegoś
            (Бу бүрәнәнең юнар җире юк. - To drewno nie jest warte tego by je ociosywać.)
        X (przen.) posiadanie prawa do czegoś
            (Кешедән көләр җирең юк. Nie masz prawa wyśmiewać ludzi.)
җир җиләге - (botan.) truskawka (fragaria x ananassa)
җирән - rudy, rudowłosy
җирән чәчле - patrz: җирән
җирәнгеч - patrz: җирәнеч
җирәнеч - obrzydliwy, wstrętny, paskudny, plugawy, antypatyczny
җирәнү - wstręt, odraza, pogarda
җирән-ергә - brzydzić się, gardzić, pogardzać
җиргә - (poimek) zamiast tego by..., podczas gdy trzeba było
            (Барыр җиргә бармады. - Nie poszedł tam gdzie trzeba było iść.)
җирдә - I (poimek) razy, razy po
                (Ике җирдә икең - дүрт, - Dwa razy dwa to cztery.)
                (Өч җирдә өчең - дүрт. - Trzy razy po trzy daje dziewięć.)
             II w miejsce tego by, zamiast, tam gdzie
                (елыйсы җирдә көлеп утыра - zamiast płakać, w miejsce tego by płakać
җирлә-ргә - oddawać ziemi, pochować
җирле - I posiadający ziemię
                (җирсезне җирле итәргә - dać ziemię bezrolnym, ucznić bezrolnych posiadaczami ziemi)
             II miejscowy
                (җирле халык - miejscowa ludność, aborygeni)
                (җирле вакыт - czas miejscowy)
җирле кеше - tubylec
җирлек - I (wprost i przen.) podstawa, baza, oparcie, gleba
                  (мәдәниятнең үсеше өчен җирлек - oparcie dla rozwoju kultury)
              II (potocz.) ojczyzna, strony ojczyste
                  (җирлегең кайда синең? - gdzie twoja ojczyzna?)
җисем - ciało
җит-әргә - I (w różn. znacz.) osiągać, osiągnąć
                  II dochodzić, dojść, dojechać, dostawać się, dostać się, przybyć
                  III dożyć
                  IV dorastać, dorosnąć, dojrzewać, dojrzeć (o zbożu, owocach)
                  V odrosnąć (o włosach)
                  VI starczać, wystarczać
                      (җитми - nie starcza)
җитәклә-ргә - I prowadzić (konia za uzdę, kogoś za rękę)
                        II (przen.) dowodzić, komenderować, prowadzić za sobą, kierować
                            (зур заводны җитәкләргә - kierować dużym przedsiębiorstwem)
җитәкчелек - kierowanie, kierownictwo
җитәкче - kierownik, przywódca, szef
җитәкчелек ит-әргә - kierować, przewodzić, dowodzić
                      (полк белән җитәкчелек итәргә - dowodzić pułkiem)
җитәрлек - dość, wystarczająco, pod dostatkiem, do woli, do syta
җитди - poważnie, poważny
җитдилек - I powaga, rozwaga, rozsądek
                  II oficjalny charakter, urzędowość, oschłość
                  III istotność, istotny charakter, waga, doniosłość
җитез - I zręczny, bystry, przebiegły, chytry
            II roztropny, udatny
            III psotny, figlarny, filuterny
җитен - (bot.) len (línum)
җитеш - dostatni, zamożny, zabezpieczony, z materialnym dostatkiem (człowiek, gospodarstwo)
                    (аның һәр җире җитеш - on ma wszystko)
җитеш-ергә - zdążyć
җитешле - I patrz: җитеш
                      (җитешле тормыш - dostatnie życie)
                  II (przen., potocz.) zrozumiały, przystępny
                      (җитешле сүзләр белән аңлатырга - objaśnić coś zrozumiałymi słowami)
                  II (potocz.) osiągający jakiś stan, być równy komuś
                      (безнең кызга җитешлесен күрмәдем - nie widziałem dziewczyny dorównującej naszej)
җитешлек - dostatek, zamożność, dobrobyt
җитешлекле - dostatni, zamożny (o życiu)
җитешмә-ргә - I brakować, nie wystarczać
                            (акыл җитешмәргә - brakować rozumu)
                        II nie zdążyć, spóźnić się
җитешмәүчелек - deficyt, brak (czegoś)
җитешсезлек - brak, wada, niedociągnięcie, niedobór, usterka
җитештер-ергә - I dokonywać, produkować
                             II budować
җитештерү - produkcja, wytwarzanie
җитештерүчән - twórczy, wydajny
җитештерүчәнлек - wydajność
җиткер-ергә - I doprowadzić (do jakiegoś stanu)
                      II przekazywać, donosić, powiadamiać
                      III dociągać, dowozić, donosić
                      IV rozciągać, rozprzestrzeniać
                      V przybliżać
                      VI hodować, uprawiać
                      VII budować
                      VII przygotowywać, sporządzać
җиткән - dorosły
җитмәү - defekt, niedobór
җитмеш - siedemdziesiąt
җитү - I pełnoletni, dorosły
          II odrośnięte, długie (o włosach)
          III zasobny, zabezpieczony
җиһаз - I mebel, umeblowanie, wyposażenie (pokoju, mieszkania)
                (өй (йорт) җиһазы (җиһазлары) - umeblowanie domu)
                (кием җиһазы - szafa (ubraniowa))
            II sprzęt, instalacja, oprzyrządowanie, ekwipunek
                (радио җиһазлары - sprzęt radiowy)
җомгае - piątek
җор - I ostry, cięty, dowcipny
            (җор сүзләр - cięte słowa)
        II żartowniś, kpiarz, dowcipniś
җөй - I szew
            (җөеннән сүтәргә - rozpruć po szwie)
            (Ямавы бар, җөе юк. - (zagadka) Łaty są, szwów brak. (odpowiedź: łaciata krowa))
        II ścieg
            (вак җөй - drobny ścieg)
        III (med. szrama, blizna, szew
            (яра җөй - blizna po ranie)
        III (techn.) szew, styk, spaw, miejsce połączenia
            (эретеп ябыштырылган җөй - szew spawany)
җөйләү - krawiecki
җөйлә-ргә - I (potocz.) szyć, zeszyć
                    II zrobić ścieg, wykonać stępnowanie
җөйче - (potocz.) szwaczka, krawiec, krawcowa
җөмлә - I stwierdzenie, zdanie,
            II (lingw.) zdanie
җөмһүрият - republika
                (Татарстан җөмһүрияте - Republika Tatarstan)
җөп - parzysty
          (җөпме, такмы? - parzysty czy nieparzysty? (gra dziecięca))
җүгер - (botan., kulin.) kukurydza
җыелма - I zebranie, zbiór
                  (әсәрләрнең тулы җыелмасы - pełne zebranie utworów)
                  (законнар җыелмасы - zbiór praw)
              II (matemat.) suma
              III kolekcja, zbiór (monet, znaczków)
              IV zestaw
              V zborny
                  (җыелма пункт - punkt zborny (dla rekrutów))
җыелу - zbiórka
җыел-ырга - zbierać się, zebrać się
җыелыш - zebranie
                  (урам җыелышы - wiec)
                  (халык җыелышы - wiec)
җыен - I sterta, stos, kupa, wszystko razem,
            II zebranie, zgromadzenie, wiec
            III festyn młodzieżowy
            IV (dialekt.) patrz: сабантуй
            V ród, ludzie z tego samego rodu, wspólnota
            VI każdy, wszelki, wszelkiego rodzaju, różny
                (җыен әтрәк-әләм - wszelka hałastra, zbieranina)
                (җыен юк-бар - rozmaitości, różne rzeczy)
            VII jeden, pewien, jedna, jedno
                (җыен карт-коры - jacyś starcy)
            VIII wszyscy, wszystkie
                (җыен кешелек дөньясы - cała ludzkość; cały świat)
                (җыен кеше эшләп йөргәндә... - gdy wszyscy ludzie pracują...)
җыен-ырга - zbierać się, zebrać się
җыеп ал-ырга - nabierać
җыер-ырга - I marszczyć, fałdować, nastroszyć
                        (каш җыер-ырга - zmarszczyć brwi)
                    II nadepnąć, nastąpić
                    III ściskać, naciskać
                        (иңбашларны җыер-ырга - wzruszyć ramionami)
җыерча - I (anatom.) krezka,
                II zwoje
                      (ми җыерчасы - zwoje mózgowe)
җыерчык - I zmarszczka, fałda
                        (җыерчыклар белән капланган йөз - twarz pokryta zmarszczkami)
                  II zwoje
                      (ми җыерчыклары - zwoje mózgowe)
                  III pofałdowanie, falistość (gruntu, okolicy)
җыештыручы - sprzątacz, sprzątaczka
җыештыручы хатын (кыз) - sprzątaczka
җыештырып (алып) куя-рга - sprzątnąć
җыештыр-ырга - sprzątać
җый(я)-рга - zdejmować
җыйнак - dokładny, wierny
җылтыр - odwar, wywar, napar
җылу - przerębel, luka w lodzie
җылы - I (w różn. znacz.) ciepły, ciepło
                (җылы һава - ciepła pogoda)
                (җылы бина - ciepłe pomieszczenie)
                (миңа җылы - jest mi ciepło)
            II (przen.) ciepły, dobry, serdeczny, przyjazny, gościnny
                (җылы хәбәр - dobra wiadomość)
                (җылы сүзләр - ciepłe słowa)
                (җылы очрашу - miłe spotkanie)
җылы як - ciepłe kraje
җылы канлы - (zoolog.) ciepłokrwisty
җылы сөт - świeże mleko, wprost od krowy
җылыну - ocieplenie
              (глобаль җылыну - globalne ocieplenie)
җылыт-ырга - I grzać
                            (кояш җылыта - słońce grzeje)
                        II podgrzewać, odgrzewać
                            (аш җылыт-ырга - podgrzać zupę)
                        III ogrzewać, ocieplać
                            (өйне җылыт-ырга - ogrzewać dom)
                        IV ocieplać się
                            (Бүген җылыта башлады. - Dziś zaczęło się ocieplać.)
                        V (przen.) rozgrzewać, ucieszać
                            (җанны җылыт-ырга - rozgrzać duszę)
җыр - I pieśń, piosenka, śpiew
          II śpiew, ćwierkanie (ptaków)
җырла-рга - I śpiewać
                        (Кайвакыт ул үзе яшь вакыттагы иске комсомол җырларын җырлый.
                            - Niekiedy śpiewa stare komsomolskie piosenki z czasów swojej młodości.)
                        (җырлау сәләте - talent wokalny)
                    II (przen.) śpiewać, ćwierkać (o ptakach)
җырлап - (przen.) śpiewająco, wesoło
җырлап җибәр-ергә - zaśpiewać
җырлый башла-рга - zaśpiewać
җыю - zbiórka
җыя-рга - I zbierać, zebrać (np. plon)
                II zestawiać, montować (np. maszynę)
                III ubierać, zakładać (pościel)
                IV zwoływać, zbierać (np. wiec)
                V nabierać, werbować (np. żołnierzy)
              VI zbierać, gromadzić, klecić, zbijać (kapitał)
              VII (przenośn.) pochłaniać (np. wilgoć, zapach)

З

завод - zakład, fabryka
завод хуҗасы - fabrykant, właściciel fabryki
заводчы - fabrykant, właściciel fabryki
заговор - spisek, zmowa
                (яшерен заговор - tajna zmowa)
заговорга катнашучы - spiskowiec, uczestnik spisku
заговорда катнаш-ырга - spiskować, uczestniczyć w spisku
заговорчы - spiskowiec, uczestnik spisku
заклепка - nit
закон - prawo
законлы - I prawny, zgodny z prawem (dokument, spadkobierca, władza itp.),
                II prawidłowy, sprawiedliwy
                III oficjalny, urzędowy (ślub, mąż itp.)
зал - sala
залим - okrutny, nielitościwy, nieludzki, despotyczny
залп - salwa
заман - I czas
            II epoka, okres
            III pora sezon
            IV (lingw.) czas
замана - współczesność, współczesne czasy, współczesna epoka, nasze czasy
                (замана яшьләре - współczesna młodzież)
замандаш - współczesny
запас - (w różn. znacz.) zapas, zapasy, zasoby
зар - I skarga, zażalenie, lament, narzekanie
        II strapienie, smutek, zmartwienie, nieszczęście
            (һәркем үз зарын сөйли - każdy widzi swoje (mówi o swoim) zmartwieniu)
            (зарлы күзләр - oczy pełne smutku)
        III potrzeba, niedostatek, bieda, brak, niedobór, deficyt
            (акча зарын белмәскә - nie odczuwać braku pieniędzy)
            (Бай малын сөйләр, ярлы зарын сөйләр. - (przysłowie) Bogacz mów o majątku, biedak o biedzie.)
зар-моң - smutek, przygnębienie, tęsknota, ból, przeżywanie (patrz też: моң-зар)
                  (зар-моңнарны уртаклашырга - dzielić się żałobą)
зарар - I zło, szkodliwość
            II szkoda, ubytek, uszczerbek, utrata
зарар китер-ергә - szkodzić
зарарла-рга - zarażać, zakażać, porazić, poczynić szkody (o chorobie)
                       (Рак бер як үпкәсен зарарлаган. - Rak zajął połowę płuc.)
зарарлау - zarażenie (się), zakażenie (się)
зарарлы - I szkodliwy, niezdrowy, zgubny, chrobliwy, niebezpieczny
                    (зарарлы гадәт - nałóg)
                II złośliwy, niebezpieczny, nieżyczliwy (człowiek)
                III patrz: зыянлы
зарарсызландыр-ырга - unieszkodliwiać
зарарсыз - nieszkodliwy
зарарсызландыр-ырга - unieszkodliwiać
зарур - konieczny, nieodzowny
зарыг-ырга - I męczyć się, zamęczać się, wymęczyć się oczekiwaniem
                      II nudzić się
зат - I ród, plemię, naród,
        II osoba, osobnik, postać,
        III rzecz, przedmiot,
        IV byt, sedno,
        V (lingwist.) osoba
затланышлы - (gramat.) osobowy
затланышсыз - (gramat.) nieosobowy
затлы - I wybitny, znakomity, szlachetny, zacny, zacnego pochodzenia, szlachetnego pochodzenia,
            II solidny, pewny,
            III wykwintny, rozkoszny, luksusowy, drogocenny
заяга - bezskutecznie, nadaremnie, próżno
зәвык - smak
зәгыйфь - I okaleczony, kaleki, chromy
                II słaby, bezsilny, nierozwinięty, niedorozwinięty, chory,
                III niedostateczny, bez znaczenia, błahy, mało widoczny,
                IV w połaczeniach mało-
                    (рухи зәгыйфь - małoduszny)
зәгыйфьлән-ергә - I skaleczyć się, zranić się
                                II słabnąć, osłabnąć
                                   (хәтере зәгыйфьләнә башлады - jego pamięć zaczęła słabnąć)
зәйтүн агачы - (botan.) oliwka, drzewo oliwne
зәйтүн мае - oliwa
зәңгәр - niebieski
зәһәр - I jad, trucizna,
            II (przen.) jad, żółć, gorycz, zjadliwość, złośliwość
зәһмәт - I nędza, bieda, kłopot, zmartwienie, kłopoty, niepokój
              II cierpienie, męka, udręka, niedola
              III szkoda, zgubne (szkodliwe) działanie (wpływ)
              IV psucie (się), choroba, niedomaganie, niemoc
              V (potocz.) nieborak, siedem nieszczęść (o człowieku)
звонок - dzwonek
зимагур - włóczęga, bradiaga (z odcieniem pogardy) (patrz także: сукбай)
зина - rozwiązłość, rozpusta, cudzołóstwo, nierząd, zdrada małżeńska
            (кул зинасы - samogwałt, onanizm)
зиндан - (książk.) ciemnica, areszt, więzienie, loch
зинданчы - (książk.) I strażnik więzienny, dozorca więzienny
                                  II (książk.) więzień
зиннәт - I upiększenie, ozdoba, ubiór, strój (zwykle drogocenny)
              II blask, przepych, luksus, wystawne piękno
зиннәтле - I strojny, zdobny,
                  II drogocenny, wartościowy
                 III zbytkowny, luksusowy, wystawny
зиннәтлелек - I upiększenie, zbytkowna dekoracja,
                        II przepych, splendor, wykwint
зинһар - (wtrącenie) proszę
                (зинһар, шауламагыз - proszę się nie awanturować)
                (зинһар өчен дип әйтәм - bądź (pan) tak dobry, usilnie proszę, błagam)
                (зинһар дип үтенәм - usilnie proszę, błagam)
зинһарлап - żałośnie, łzawie, błagalnie
зират - cmentarz
зиратлык - (potocz.) cmentarz
зирәк - I pomysłowy, bystry, sprytny, chytry, przebiegły
               (җитез һәм зират - sprytny i chytry osobnik)
            II mądry, rozumny, roztropny, rozważny, utalentowany
               (зират җитәкче - mądry przywódca)
           III czujny, spostrzegawczy
               (зират сакчы - czujny wartownik)
зирәклек - I pomysłowość, bystrość, spryt, przebiegłość
                 II mądrość, roztropność, rozwaga, utalentowanie
                III czujność, spostrzegawczość
зиһен - I rozum, świadomość
            II pamięć
            III myśl, inteligencja
зиһенлә-ргә - myśleć
                        (ачык аң белән зиһенләргә - myśleć trzeźwo)
зиһенле - I bystry, inteligentny, rozgarnięty, przebiegły, przenikliwy, roztropny
                II mający (posiadający) dobrą pamięć
зиһенлелек - bystrość, pojętność, domyślność, rozgarnięcie, roztropność
зона - strefa, zona, pas
            (чик буе зонасы - strefa pograniczna)
зөбәрҗәт - szmaragd
зур - I duży, wielki, rosły, postawny,
        II duży, dorosły, starszy
зур түгел - nieduży
зур шөпшә - (zoolog.) szerszeń
зураю - podwyższenie
зурлык - rozmiar
зуррак - bardziej
зыян - strata, szkoda, ubytek, brak, wada
            (Бер тиенлек куян, биш тиенлек зыян. - (przysłowie) Zając za kopiejkę a strata za pięć.)
зыян итмәс - nie zaszkodziłoby, dobrze by było
                      (także: зыян итмәс иде, зыяны булмас, зыяны булмас иде)
зыян китер-ергә - szkodzić
зыянлы - I jałowy, niedochodowy, nierentowny
               II groźny, niebezpieczny, złowrogi

И

и (и-и-и) - I (wykrzyknik) ej! hola! (przy zwracaniu się)
        II (wykrzyknik) o! och! ech! no! (wyraża podziw)
        III (wykrzyknik) а! о! oj! (wyraża przypuszczenie, zdziwienie, zaskoczenie)
        IV (partykuła) no, o
и - tryb rozkazujący czasownika ия-ргә dla 2. osoby liczby pojedynczej
иг-әргә - uprawiać, hodować, siać, sadzić
                (Ни иксәң - шушы урырсың. - Co posiejesz to zbierzesz.)
иганәче - sponsor, ofiarodawca, ktoś kto okazuje pomoc
игәү - pilnik
игезәк - bliźnię, bliźniak
игелек - I dobroć, życzliwość, cnotliwość, wielkoduszność
                (Ул безгә күп игелекләр эшләде. - On zrobił dla nas dużo dobrego.)
            II dobro, dobrodziejstwo
                (Игелек иткән игелек күрер - (przysłowie) Czyniącego dobro dobro spotyka.)
            II korzyść, zysk
                (Бу нәрсәдән игелек көтмә. - Z tego nie będzie pożytku.)
игелекле - dobry
игенчелек - rolnictwo
игълан - I (książk.) ogłoszenie, obwieszczenie
              II afisz, reklama, anons
                (игъланнар тумбасы (баганасы) - słup ogłoszeniowy)
игълан ит-әргә - ogłaszać, obwieszczać, powiadamiać
игълан кил-ергә - ogłaszać, obwieszczać, powiadamiać
игътибар - I uwaga, zainteresowanie
                      (игътибар белән тыңла-рга - słuchać z zainteresowaniem)
                  II poważanie, autorytet, szacunek
игътибар белән - uważnie, bacznie
игътибар бир-ергә - I zwracać uwagę (na coś), śledzić,
                                  II czcić, otaczać czcią, wielbić, oddawać cześć
игътибар ит-ергә - I zauważać, zwracać uwagę,
                                II nadawać znaczenie
игътибар казан-ырга - pozyskać, zdobyć szacunek (cześć, autorytet, wiarygodność)
игътибар күрсәт-ергә - okazywać szacunek (komuś)
игътибарән - I biorąc pod uwagę,
                      II począwszy od
игътибарлы - czujny, uważny
идарә - I (w różn. znacz.) zarząd, administracja, władza
                (Идарә итү формасы - formy sprawowania władzy)
            II rządzanie, zarządzanie
идарәче - rządzący, panujący
идән - podłoga
иде - I (czas. pom.) z nazwami i wyrazami modalnymi tworzy orzekanie w czasie przeszłym
            (Кем идең? - Kim był?)
            (Яхшы кеше иде. — Był dobrym człowiekiem.)
        II (czas. pom.) tworzy czas przeszły niedokonany
            (ала идем - brałem (wtedy).)
        III (czas. pom.) tworzy czas przeszły wielokrotny
            (ала торган идем - zazwyczaj brałem)
        IV (czas. pom.) tworzy czas zaprzeszły
            (алган идем - wziąłem byłem)
        V (czas. pom.) tworzy czas przyszło-przeszły
            (алачак идем - powinienem był wziąć)
        VI (czas. pom.) tworzy tryb życzeniowy
            (алсын иде - wziałby, niechby wziął)
Идел - (geograf.) Wołga
                (Идел бер, чишмәсе мең - (przysłowie) Wołga jedna a źródeł tysiące),
                (Казан (Идел буе) федераль университеты - Kazański (nadwołżański) uniwersytet federalny)
идел - (geograf.) rzeka (duża, żeglowna)
идея - (w różn. znacz.) idea
идиот - idiota
иҗади - twórczy
иҗат - twórczość
иҗек - (lingw.) sylaba, zgłoska
            (ачык иҗек - sylaba otwarta)
            (ябык иҗек - sylaba zamknięta)
иҗтимагый - społeczny, socjalny
из-әргә - I gnieść, miąć, miętosić, tłuc (kartofle)
               II miesić (ciasto)
              III wyciskać (cytrynę)
              IV gnieść, miażdżyć
              V trzeć, rozcierać, rozsmarować
             VI rozpuszczać (farbę w pokoście, proszek w wodzie)
             VII zadeptywać (zasiew przez bydło)
             VIII (przen.) gnieść, męczyć, dręczyć
             IX (przen., polit.) uciskać, ekspoloatować
изге - I (relig.) święty, świątobliwy, bogobojny
            (изгеләр (әүлияләр) культы - kult świętych)
          II prawy, uczciwy, poczciwy, dobry
              (изге күңелле кеше - człowiek dobroduszny, o pogodnym usposobieniu)
          III dobry, wartościowy (plan, pomysł)
              (Изге ният - ярты дәүләт. - (przysłowie) Dobry plan to połowa sukcesu.)
          IV święty, wybitny, szczytny, wzniosły, wielkoduszny
              (изге хисләр - wzniosłe uczucia)
изге җан - bezgrzeszny, cnotliwy, święty
Изге Рух - (relig.) Duch Święty
изге сәгатьтә! - (przen.) w samą porę, na czas!
Изге Язмалар - (relig.) Pismo Święte
изгеләндер-ергә - (relig.) święcić, poświęcać (wodę, pokarmy, obiekty)
изгелән-ергә - I stawać się świętym (prawym, uczciwym)
                        II (przen., iron.) robić się dobrym, ukrywać, przemilczać (coś)
изгелек - I (relig.) świętość, bogobojność, pobożność
                II dobrodziejstwo, błogosławieństwo
                III dobro, korzyść, pożytek
измә - I zaprawa (cementowa, wapienna)
            (измә болгаткыч - betoniarka)
          II piure, przecier
            (кура җиләге измәсе - przecier malinowy)
изүче - ciemiężca, gnębiciel, tyran
икән - I (predykatyw) okazywać się
                (Анда автобус тукталышы икән. - Tam okazał się (być) przystanek autobusowy.),
          II jeśli
                (Телисең икән, укы. - Jeśli chcesz, uczysz się.)
ике - I dwa
        II dwaj, dwie, dwoje
        III dwójka (ocena)
ике йөз - dwieście
икейөзле - dwulicowy, nieszczery
икелән-ергә - I rozdwajać się (o ścieżce, strumyku)
                       II wahać się, mieć wątpliwości
                            (Бер дә икеләнмә! - Nic się nie wahaj!)
икеләнү - niezdecydowanie, wahanie
икеләт-ергә - podwajać
икеләтә - podwójnie, dwoiście
икеләшү - podwojenie
икеле - I dwójka (cyfra)
            II dwójka (ocena)
                (Укучы яңадан өенə «икеле»не алып кайткан. - Uczeń znowu przyniósł do domu «dwójkę».)
            III podwójny, dwudzielny
                (икеле интеграл - (matemat.) całka podwójna)
            IV drugiego rozmiaru, drugiego numeru
                (икеле галош - kalosz drugiego numeru)
            V (przen.) dwojaki, ambiwalentny, niejasny
            VI (przen.) chyba nie, wątpliwe czy, wątpliwe, podejrzanie
                (Aның килүе икеле. - Jego przyjście jest wątpliwe.)
икелек - dwójka
икеле-микеле - I wątpliwy, niejasny, wymijający, wykrętny, nieokreślony, połowiczny
                         II dwulicowy, obłudny
                             (икеле-микеле кеше - człowiek dwulicowy)
икенче - drugi
икесе дә - obaj
икмәк - chleb (patrz też: ипи)
            (тамак туйдырырлык икмәк - chleb powszedni)
икъраз - kredyt
икърар - wyznanie, uznanie, akceptacja, oświadczenie, spowiedź
              (икърар итәргә кирәк - należy przyznać)
              (Исемең изге дип икърар ителсен. - Święć się Imię Twoje
                  (dosł.: Niech Imię Twoje będzie głoszone jako święte))
икътисад - ekonomia, ekonomika
икътисади - ekonomiczny
ил - I ojczyzna
          (Илнең төтене дә тәмле. - (powiedzenie) Dymy ojczyste są słodkie.)
      II kraj, państwo
          (туган ил - kraj ojczysty, ojczyzna)
          (капитализм илләре - państwa kapitalistyczne)
      III wieś, wioska
          (Сез үзегез кайсы илнеке? - Z której wsi jesteście (pan jest)?)
      IV społeczeństwo, naród, lud, świat
          (Ил белән килгән бәла авыр булмый. - Z narodem i bieda nie jest ciężka.)
      V rój, rojny (patrz też.: күч)
          (корт иле - rój pszczół)
ил-ат - ludność, mieszkańcy, lud, naród (patrz też: иләт, ил IV)
            (ил-ат көлкесе булырга - stać się pośmiewiskiem narodu, ośmieszyć się przed narodem)
ил-көн, ил-күз - ludność, wszyscy ludzie, świat
                (ил-көн (ил-күз) алдында - przed światem, przed ludźmi)
ил-су - ojczyzna
иләк - sito, rzeszoto
иләмле - piękny, urodziwy
иләмсез - I brzydki, szpetny, szkaradny, nieładny
                II (partykuła) bardzo, zbyt, strasznie
иләт - ludność, mieszkańcy (patrz też: ил-ат, ил IV)
           (Һәр илнең төп иләте бар. - Każdy kraj ma swoją ludność rdzenną.)
илле - I mający ojczyznę,
          II (dial.) mający dużo stronników, przyjaciół
              (Иллегә ир чыдамас. - (przysłowie) Kto ma przyjaciół wszystko przetrzyma.)
          III pięćdziesiąt
              (илле биш - pięćdziesiąt pięć)
              (Иллебез авылда калды. - Pięćdziesięcioro z nas zostało we wsi.)
          IV w połączeniu z formami na -лык, -лы odpowiada komponentowi pięćdziesięcio-
              (илле килограммлык - pięćdziesięciokilogramowy)
              (илле тиенлек - pięćdziesięciokopiejkówka, moneta pięćdziesięciokopiejkowa)
              (илле сумлык - pięćdziesięciorublówka)
          V w postaci илледән pięćdziesiąta
              (илледән бер - jedna pięćdziesiąta)
          VI pięćdziesiąt lat
              (Aңа быел илле (яшь) тулды. - Skończył już pięćdziesiąt lat.)
              (пенсиягә илледән чыг-арга - iść na emeryturę w wieku pięćdziesiąt lat)
              (Илле елда ил яңара. - (przysłowie) Co pięćdziesiąt lat naród odnawia się.)
          VII szerokość palca (miara długości)
              (Итнең өстендә ике илле мае бар. - Tłuszczu na mięsie jest na dwa palce grubości.)
иллюзия - I iluzja, halucynacja, omam, złudzenie, przywidzenie
                 II iluzja, mrzonka, fantazja, urojenie
илт-ергә - I nieść, nosić, odnieść
                 II wieźć, odwozić, odwieźć
                III dostarczać, doręczać, przyprowadzać, przysparzać
илтамга - godło kraju
илтифат - I szacunek, poszanowanie, życzliwość, uwaga
                II wdzięczność, poczucie wdzięczności
                III uprzejmość, grzeczność, przysługa
илтифат ит-әргә - zwrócić uwagę, zaszczycić uwagą
илтифат күрсәт-ергә - wyróżnić uwagą, okazać grzeczność (serdeczne przyjęcie)
илтифатлы - uważny, uprzejmy, grzeczny, pełen szacunku, życzliwy
илтифатлылык - życzliwość, uprzejmość, grzeczność
илтифатсыз - I nieuprzejmy, nieżyczliwy,
                      II niedbały
илтифатсызлык - I nieuprzejmość, nieżyczliwość,
                            II niedbałość, lekceważenie
илче - I poseł, wysłannik, posłaniec,
          II parlamentariusz, pośrednik
          III (przen.) zwiastun
илчелек - poselstwo, ambasada, konsulat
им-әргә - ssać
иман - I wiara w Boga, wyznawanie wiary, religii
           II wiara, przekonanie, przeświadczenie
              (егетнең яшәүгә иманы артты - u młodzieńca pojawiła się wiara w życie)
          III sumienie (patrz też: вөҗдан)
              (иманым саф - mam czyste sumienie)
имән - (botan.) dąb (quercus)
            (бәке имән - dąb korkowy quercus suber)
имез-ергә - karmić piersią
имезлек - smoczek
имезүчеләр - (zoolog.) ssaki (mammalia)
имеш - I (predykatyw) jakoby, mówią, niby, podobno
            II (potocz,) pogłoska, fama, plotka, słuchy
имза - podpis
иминлек - I pomyślność, spokój, ład
                  II całość, nienaruszalność
                  III bezpieczeństwo
                      (БМО Иминлек Шурасы - Rada Bezpieczeństwa ONZ)
имла - (przestarz.) ortografia, dyktando
имлә-ргә - zagadywać, nagabywać
империалистик - imperialistyczny
империя - imperium
                 (Русия империясе - Imperium Rosyjskie)
                 (Империя! 1552 елда башланган вәхшилегеңне кайчан туктатасың?! -
                    (hasło z transparentu na kazańskim Хәтер көне)
                  Imperium! Kiedy zakończysz swoje rozpoczęte w roku 1552 barbarzyństwo?!)
импорт - import
имтихан - egzamin
имтихан ал-ырга - egzaminować
имчәк - I pierś (kobieca) (patrz też: күкрәк, түш)
                (Еламаган балага имчәк бирмиләр (каптырмыйлар). - (przysłowie)
                Niepłaczącemu dziecku matka piersi nie daje.)
            II sutek, brodawka piersiowa
имчәктәш - brat mleczny, siostra mleczna
инан-ырга - wierzyć
инә - I igła,
        II szydełko, haczyk,
        III igliwie, szpilka (liść)
инвалидлык - kalectwo
инглиз - angielski
инде - I już
              (Ул зур инде. - Ona już jest duża.)
              (Җитәр инде. - Już wystarczy.)
          II teraz, zaraz
              (Инде кайтырга ярый. - Teraz można zawrócić.)
          III dokładnie, właśnie tak, właśnie on sam (potwierdzająco)
          IV proszę, -że (wyraża prośbę, błaganie, życzenie)
              (Кил инде. - Proszę przyjść.)
              (Йокла инде! - Śpijże!)
иңдер-ергә - I wpędzać, wganiać, wprowadzać, przekazywać,
                     II grzebać, chować (zmarłych)
                            (мәетне гүргә иңдер-ергә - pochować ciało w ziemi),
                     III wprowadzać, utwierdzić w czymś
                            (иңдереп ман-арга - farbować tak by tkanina nasiąknęła farbą)
инеш - strumyk, rzeczka
инженер - inżynier
инжир - (botan.) figa (drzewo i owoc) (ficus carica)
Инҗил - (relig.) Ewangelia
               (Изге Иоанн Инҗиле - Ewangelia według Św. Jana)
инициатива - inicjatywa
инкыйлаб - rewolucja
                    (Бөек француз инкыйлабы - Wielka Rewolucja Francuska)
инкяр - przeczenie, brak zgody
инкяр җөмлә - (lingw.) zdanie przeczące
иннек - I róż, pomada
            II ogrodzenie, zagroda
инсафлы - grzeczny, dobrze wychowany, skromny, porządny, przyzwoity
институт - instytut
                  (фәнни-тикшеренү институты - instytut naukowo-badawczy)
                  (хәрби комиссарлар институты - instytut komisarzy wojennych)
инструкция - instrukcja
интектер-ергә - męczyć, nużyć, wycieńczać
информатика - informatyka
иң - I (partykuła) naj- (tworzy stopień najwyższy)
            (иң зур - największy)
      II szerokość,
      III ramię, bark
иң мөһим - główny
иң соңгы - świeży
иң-әргә - schodzić
иңбаш - ramię
ип - I ład, zgoda, jedność
      II kierunek, strona, sprawa
ипи - I chleb
          (ипи пешерергә - piec chleb)
        II (pszczel.) piegża
иплә-ргә - poprawić, dopasować
                   (яңа киемне гәүдәгә ипләп кую - dopasować nowe ubranie do figury)
                   (күчәрне арбага ипләп кую - naprawić oś w furmance)
ипле - I wygodny, odpowiedni, poręczny
          II unormowany, ustalony, uporządkowany, dobrze zorganizowany
иплелек - I uporządkowanie, solidność
                II wygoda, dogodność
                    (Бу урын иплелеге белән аерылып тора. - To miejsce wyróżnia się dogodnością.)
                III uprzejmość, grzeczność, kurtuazja, uległość
ипләп - I kolejno, według kolejności
                (бөтенесе ипләп сөйләп бир-ергә - opowiadać wszystko po kolei)
            II wygodnie
                (ипләп утыр-ырга - siedzieć wygodnie)
            III jak należy, jak trzeba, z sensem, porządnie, przyzwoicie
                (ипләп аңлатып бир-ергә - przedstawiać sensowne wyjaśnienie)
                (үзеңне ипләп тот-арга - prowadzić się porządnie)
ипподром - hipodrom
ипсез - niedogodny, nieporęczny, uciążliwy
иптәш - I towarzysz
                (иптәш Галиев - towarzysz Galijew)
              II przyjaciel
                (иптәш кыз - przyjaciółka)
              III kolega, partner, kompan
                (Иптәш белән юл кыскарак тоела. - (przysłowie) Z kompanem droga krótsza.)
иптәшләрчә матч - (sport.) mecz towarzyski
ир - I mężczyzna, człowiek
          (Ир җанында иярле ат ятар. - Dusza mężczyzny jest jak osiodłany koń.)
      II mąż, małżonek
          (Путин кебек ир кирэк. - (słowa piosenki) Chcę mieć męża takiego jak Putin.)
      III (przenośnie) mężny, odważny
          (ир кешегә әйләнергә - zmieniać się w mężnego człowieka)
ир бала - chłopak, chłopaczysko
ир кеше - mężczyzna
ир-ат - mężczyźni (zbiorczo, jako płeć), płeć męska
              (ир-аттан йөз яшерергә - ukrywać twarz przed mężczyznami)
              (ир-ат тәрбиясе - męskie wychowanie)
              (ир-ат арасында - w męskiej kompanii)
ир-улак - mężczyźni
ирән - I święty człowiek
          II (przen.) duchowa głowa władzy, filar, ostoja społeczeństwa
              (Tуры әйткән ил алдында ирән булган. - (przysłowie) Głoszący prawdę są ostoją społeczeństwa.)
ирдә - zamężna, mężatka
ирдәүкә - kobieta z męskimi manierami, chłopobaba
ирек - I wolność, swoboda
              (сүз иреге - wolność słowa)
              (Маллар иректә йөриләр. - Bydło pasie się na swobodzie.)
          II wola, chęć, życzenie
              (үз иреге белән - dobrowolnie)
          III posiadanie uprawnienia do czegoś
              (Моны эшләү минем ирегемдә түгел. - Nie mam prawa do zrobienia tego.)
ирек бир-ергә - przyzwalać, tolerować, aprobować, dawać swobodę
ирекле - I wolny, niezależny (naród, ludzie, człowiek, obywatele)
              II dobrowolny, ochotniczy
ирекле вектор - (fiz.) wektor swobodny
ирекле йөзү - (sport.) pływanie stylem dowolnym
ирекле тибрәнү - (fiz.) drgania swobodne
ирекле тыңлаучы - wolny słuchacz
ирекле шигырь - (literat.) wiersz wolny
ирекле энергия - (fiz.) energia swobodna
ирекле-ирексез - chcąc niechcąc, wbrew woli, przymusowo
ирекледән - dobrowolnie, na zasadzie dobrowolności
иреклелек - I wolność
                    II swoboda
                    III niezależność
ирексез - I podległy, poddany, podporządkowany, zależny, niewolniczy
                    (хатын-кызларның ирексез хәле - podporządkowane położenie kobiet)
                    (ирексез хезмәт - praca niewolnicza)
                II wymuszony, przymusowy
                    (ирексез эшсез тору - wymuszony przestój)
                III odruchowy, mimowolny, bezwiedny
                    (ирексез хәрәкәтләр - mimowolne ruchy)
ирексез ит-әргә - zmuszać, przymuszać
ирексезлә-ргә - I więzić, niewolić
                          II zmuszać, przymuszać
ирен - warga
ирен-ергә - lenić się, stawać się leniwym
                    (Иренгән ике эшләр. - (przysłowie) Ci co się lenią drugi raz pracują.)
                    (Иренеп торам. - Nie chce mi się.)
иренләшкән - (lingw. labialny (wargowy)
                        (иренләшкән сузыклар - samogłoski labialne)
                        (иренләшкән тартыклар - spółgłoski labialne)
иренчәк - leniwy, leń, próżniak
                (Иренчәккә көн дә бәйрәм. - Dla lenia co dzień jest święto.)
иреш-ергә - osiągać, dokonywać, zdobywać, chwytać, zrozumieć, wskórać
иркә - I czuły, delikatny
          II rozpieszczony, rozkapryszony (o dziecku),
          III pieszczoch, maminsynek,
          IV pieszczoty, uściski (rodzicielskie)
иркәк - I samiec
            II mężczyzna
иркәләп - czule, tkliwie
иркәм - miły, śliczny, uroczy
иркен - I obszerny, przestronny, szeroki,
            II swobodny, wolny, nieprzymuszony
            III wolność
иркенләп - swobodnie
ирләр - męski
ирле - mężatka, zamężna
ирлек - męstwo, dzielność
ирле-хатынлы - mąż i żona, małżeństwo
                           (ирле-хатынлы тормыш - życie małżeńskie)
иртә - I rano, ranek
             (иртәдән алып кичкечә - od rana do wieczora)
          II wcześnie
иртә белән - rano, rankiem
иртә килгән - I poranny
                       II wczesny
иртәгә - I jutro, nazajutrz
                (Иртәгә калдырды. - Zostawił na jutro.)
             II (przenośn.) przyszłość
иртәгәге - jutrzejszy
иртәдән соңга - pojutrze
иртән - I rano, rankiem, poranny
            II poranny
            III wcześnie, wczesny
иртәнге - poranny
иртәнге аш - śniadanie
иртүк - wcześnie
ис - I zapach
      II czad
      III pamięć
      IV czucie, poczucie, świadomość, zdawanie sobie sprawy z czegoś
ис газы - czad, tlenek węgla
ис килеп тор-ырга - pachnieć
ис кит-әргә - zdziwić się
ис китү - zaskoczenie, zdziwienie
ис-әргә - wiać, dąć, dmuchać
Иса - (relig., hist.) Jezus (patrz także: Гайсә)
исаңга кил-ергә - rozumieć
исә - (3. os. l. poj. tryb warunkowy czasownika ия-ргә)
        I jeśli, jeżeli, w przypadku (czegoś), jeżeli już
             (Ялгыш исә гафу ителсен. - Gdybym się pomylił proszę mi wybaczyć.)
             (Cүз бирдең исә - үтә. - Skoro (już) dał słowo to go dotrzyma.)
        II (spójnik przeciwst.) a, natomiast
             (төнлә исә салкынайтты - a w nocy ochłodziło się)
       III jeżeli chodzi o, jeśli dotyczy
             (Tеге мәсьәлә исә калып торыр. - Gdy się porządnie zabrać wszystko można zdziałać.)
             (Tеге мәсьәлә исә калып торыр. - Co się tyczy tego problemu to odłożyliśmy go na później.)
       IV (partykuła) tak, tylko
             (Дәрес бетте исә өйгә китәбез. - Gdy tylko skończą się zajęcia pójdziemy do domu.)
             (Кояш чыкты исә, томан тарала. - Gdy tylko wzejdzie słońce mgła się rozproszy.)
исәбен - liczebność, liczba, ilość
              (Бөтенрусия халык исәбен алу вакыты билгеләнде.
                    - Wyznaczono termin powszechnego rosyjskiego spisu ludności.)
исән - żywy, cały, zdrowy
исән бул-ырга - rozkwitać (być w dobrym zdrowiu)
исән-сау - żywy, cały, zdrowy, żywy i zdrowy
исән-саулык - zdrowie
исәнкерәт-ергә - ogłuszać
исәнләш-ергә - witać się, pozdrawiać się (wzajemnie), kłaniać się
                            (кул биреп исәнләш-ергә - podawać sobie ręce (na powitanie))
                            (кунаклар белән исәнләш-ергә - witać gości)
                            (исәнләшми башла-рга - przestać kłaniać się)
исәнлек - I zdrowie
                II całość, integralność, nienaruszoność
исәнме - witaj (dosłownie: czy jest(eś) zdrowy)
исәнмесез - witajcie (dosłownie: czy jesteście zdrowi)
исәп - I ilość, liczba, liczebność
              (Cпортчыларның исәбе артты. - Wzrosła liczba sportowców.)
          II rachunek, kalkulacja, rachuba, wynik
              (Һәр тиен исәптә. - Liczy się każda kopiejka.)
              (Уен 2:3 исәбе белән тәмамланды. - Mecz zakończył się wynikiem 2:3.)
          III rejestr, ewidencja
              (исәп кенәгәсе - księga rachunkowa)
          IV kalkulacja, zamysł, projekt, plan
              (Бөтен исәпләр юкка чыкты. - Wszystkie kalkulacje runęły.)
          V raport, relacja, świadectwo, doniesienie
              (исәп бир-ергә - zdać relację)
          VI liczba, grono, zestaw, poczet
              (Бу белгеч яхшылар исәбеннән. - To specjalista z grona tych lepszych.)
          VII (przen.) wyjście (z położenia), sposób, metoda
              (исәбен таб-арга - znaleźć sposób)
исәплән-ергә - liczyć, naliczać (strona bierna od исәплә-ргә)
исәплә-ргә - obrachowywać, liczyć, uważać
исәпләү - kalkulacja, liczenie, rachunek
исәпләш-ергә - rozliczać się
исәпсез - niepoliczalny, nieobliczalny
исем - I imię, nazwa
          II dobre imię, reputacja
          III przezwisko
          IV (lingwist.) rzeczownik
               (ялгызлык исем - (lingwist.) imię własne)
исем бир-ергә - nazywać
исемләнгән - nazwany
исемле - I mający imię, nazywający się, nazywany
               II znany, znamienity, słynny (patrz także: атаклы)
                  (исемле очучы - słynny lotnik)
исемлек - lista, spis, rejestr
исер-ергә - I upijać się
                      (бер рюмкадан исер-ергә - upić się jednym kieliszkiem),
                  II zaczadzić się, zatruć się czadem,
                  III (przen.) tępięć, stawiać się tępym
исергәнче - do pijana, do upicia się
исерек - I pijany, podchmielony, nietrzeźwy
                  (Исерекә диңгез тубыктан - (przysłowie) Pijanemu morze po kolana.)
              II (przen.) odurzony, pijany (radością, miłością)
исерекбаш - pijak, alkoholik
исерткеч - I spirytusowy, alkoholowy
                      (исерткеч эчемлекләр - napoje alkoholowe),
                  II pijacki
искә төшер-ергә - przypominać
искә төшереп тор-ырга - przypominać
искә төшерү - wspominanie
искәр-ергә - I spostrzegać, zauważać
                    II uprzedzać, przestrzegać
искәрмә - I przypis, uwaga, objaśnienie, komentarz (do tekstu)
                    (Тукай әсәрләренә искәрмәләр - przypisy do dzieł Tukaja)
                II uwaga na marginesie (książki, rękopisu)
                III uwaga, adnotacja, zastrzeżenie
искәрмәгәндә - nieoczekiwanie, znienacka
искәрмәс - I nieoczekiwany, nieprzewidziany
                      (Искәрмәс таш баш вата. - (przysłowie) Nieoczekiwany kamień rozbija głowę)
                  II skryty, ukryty, utajony
искәрт-ергә - I przestrzegać, uprzedzić
                      II napominać, upominać
искәртү - upomnienie, ponaglenie
иске - I stary, przestarzały
          II podupadły, zgrzybiały
          III znoszony
          IV staroświecki, przedpotopowy
          V dawny, starodawny, archaiczny
         VI były, przeszły, dawno miniony
искергән - I przestarzały, zdezaktualizowany, archaiczny
                  II podupadły, zwietrzały, rozklekotany
                 III czerstwy, nieświeży
искечә - to staremu, po dawnemu
искиткеч - zadziwiająco, zaskakująco
исле - I pachnący, wonny, wydzielający zapach
              (миләүшә исле - fiołek wonny)
          II z zapaszkiem, woniejący, mający nieprzyjemny zapach, śmierdzący (o rybie, mięsie, maśle)
          II czadny, wypełniony czadem
ислемай - perfumy
иснә-ргә - I (wprost i przen.) wąchać, obwąchiwać
                 II ziewać
Испания - (geogr.) Hiszpania
Испания Патшалыгы - (polit.) Królestwo Hiszpanii
Исраил - (geograf.) Izrael
Исраил Дәүләте - (polit.) Państwo Izrael
Исрафил - (relig.) Israfil, w Islamie anioł który zatrąbi na Sąd Ostateczny
истә кала торган - pamiętny
истә калдыр-ырга - zapamiętać, nauczyć się na pamięć
истә калырлык - godny uwagi, osobliwy, sławny, nadzwyczajny
                            (Казанның истә калырлык урыннары - godne uwagi miejsca Kazania)
истә тот-арга - zapamiętać, zakarbować sobie
истә-коста булмаганда - nie domyślano się, nie przewidywano
истәлек - I wspominanie, wspomnienie (patrz też: хатирә)
                II pamięć
                III pamiętnik (pisany) (patrz też: хатирәләр)
истәлек дәфтәре - dziennik, pamiętnik
истәлекле - pamiętny, doniosły
ит - I mięso
      II miąższ
ит-әргә - I robić, zrobić, zdziałać
               II jako czasownik wspomagający tworzy czasowniki złożone:
                  (ирекле ит-әргә - uwalniać, wyzwalać)
                  (хәбәр ит-әргә - powiadamiać)
                  (ярдәм ит-әргә - pomagać)
Италия - (geogr.) Włochy
                (Италия кешесе - Włoch, mieszkaniec Włoch)
италияле - Włoch
итальян - włoski
                 (итальян теле - język włoski)
итальянча - po włosku, tak jak u Włochów, w języku włoskim
итәк - I spódnica, spódniczka
              (Aйны итәк белән каплап булмый. - (powiedzenie) Księżyca sukienką nie przesłonisz.)
          II poły (płaszcza, marynarki)
              (Tик утырганчы, тун итәгең уа тор. - (powiedzenie) Siadając poły kożucha miej rozsunięte.)
          III obrzeże, skraj
              (урман итәге - skraj lasu)
          IV podołek
              (бер итәк чикләвек - cały podołek orzechów)
          V kolana
              (Баланы итәгенә утыртты. - Dziecko posadził sobie na kolanach.)
итек - buty, botki, kozaczki
          (тылсымлы итек - buty siedmiomilowe)
итекле - obuty
              (күн итекле берәү - ktoś w skórzanych butach)
итекче - szewc
              (Итекченең итеге юк. - (powiedzenie) Szewc bez butów chodzi.)
ител-ергә - być robionym, zrobionym (forma bierna czasownika итәргә)
                    (хәл ител-ергә - rozstrzygać się, decydować się)
итеп - robiąc, działając (imiesłów przysłówkowy współczesny od итәргә)
их - ech, o (wyraża oburzenie lub zdziwienie)
ихата - I zagroda, obejście, gospodarstwo
            II ogrodzenie, płot, parkan
ихлас - I szczerość, otwartość
                (Cезнең ихласыгызга ышанам. - Wierzę w twoją szczerość)
            II gorliwość, pilność, chęć
                (укырга ихлас - zapał do nauki)
           III szczere przywiązanie, sympatia
                (Кызның синдә ихласы бар. - Dziewczyna darzy cię sympatią.)
           IV (wtrącenie) istotnie, w rzeczy samej, niewątpliwie
                (Ихлас эшлибез аны. - I w rzeczy samej zrobimy to.)
ихтимал - I możliwość, szansa, prawdopodobieństwo
                 II (predykatyw) może, możliwe, może być
                    (үпкәләве ихтимал - może być obraźliwym)
ихтирам - szacunek
ихтирам ит-әргә - szanować
ихтыяҗ - (pilna) potrzeba, konieczność, popyt, żądanie, wymóg, życzenie, wniosek
                  (тормыш ихтыяҗлары - potrzeby życiowe),
                  (рухи ихтыяҗлар - potrzeby duchowe)
                  (шәһәр халкы ихтыяҗы - żądania mieszkańców miasta)
ихтыяҗ күрү - wymagać
ихтыяр - I wola
                  (Синең ихтиярың гамәлгә ашсын. - Bądź wola Twoja. (Modlitwa Pańska))
              II chęć, pragnienie
              III władza
ихтыярсыз - bezwiednie
ич - (partykuła wzmacjająca) przecież, wszak, wszelakoż, toż
иш - I równy, odpowiedni, para (w znaczeniu pasujący)
          (Сиңа иш түгел. - On nie jest dla ciebie parą)
        II towarzysz, przyjaciel
        III kółko, krąg
            (үз ишләре - swoje kółko)
        IV zawód, służba (służbowy)
        V wydarzenie, zajście, sprawa
иш-әргә - I burzyć, rozwalać, kruszyć
                     (базны ишкәннәр - zburzyli piwnicę)
                 II (przen., potocz.) narobić, natworzyć
                III kręcić, wić, pleść
                     (бау иш-әргә - pleść sznur)
                 IV wiosłować
                     (ишкәк ишеп бар-ырга - iść na wiosłach)
ишарә ит-әргә - pokazywać
ишәйт-ергә - rozmnażać, powiększać
ишәк - (zoolog.) osioł
ише - taki (sam), podobny, równowartościowy
            (синең ише - podobny do ciebie)
ишек - drzwi
ишек алды (ишегалды) - dwór, miejsce za drzwiami
ишек төбе - przeddrzwia, ganek, wiatrołap, miejsce pod drzwiami
ишел-ергә - zawalić się
ишеп бетер-ергә - upleść
ишеп кил-ергә - przywiosłować, przypłynąć (z użyciem wioseł)
ишет-ергә - słyszeć, usłyszeć
ишетелә - słyszalnie
ишетелә торган - słyszalny
ишетеп бел-ергә - usłyszeć
ишетү - słuch
ишетү органнары - (anat.) narząd słuchu
ишетү сәләте - słuch
ишкәк - wiosło
              (Ишкәге юк каекчы канатсыз кош белән бер. - (przysłowie) Przewoźnik bez wiosła jest jak ptak bez skrzydeł.
ишкәк ишүче - wioślarz
ишкәк калагы - pióro wiosła
ишкәк чөе - dulka
ишү спорты - sport wioślarski
ию - rzeczownik odsłowny od czasownika ия-ргә
июль - lipiec
июнь - czerwiec
ия - I gospodarz, władca, właściciel
      II laureat
          (Нобель бүләге иясе - laureat nagrody Nobla)
      III (mitolog.) duch
          (урман иясе - duch leśny)
      IV (lingwist.) podmiot
ия бул-ырга - mieć, posiadać, być właścicielem
ия-ргә - I opuszczać się (rzeczownik odsłowny: ию)
              II skłaniać (np. głowę)
                  (баш ия-ргә - składać pokłon)
              III nachylić, schylić, wygiąć (np. ciało)
ияк - (anatom.) podbródek
ияләшт-ергә - I oswajać, udomawiać
                        II (przen.) przywiązywać (do siebie)
ияле - I mający właściciela, gospodarza
          II zajęty, zarezerwowany
          III (gramat.) osobowy
иялек килеше - (lingw.) possessivus, "przypadek dzierżawczy" (2. przypadek deklinacji tatarskiej)
иялән-ергә - I przyzwyczajać się, przywykać
                      II przywiązywać się
                      III zadomawiać się, zżywać się
ияр - siodło (na konia, motocykl)
ияр-ергә - I iść za kimś, śladem, tropem kogoś
                  II przyłączać się, przystawać (do kogoś, czegoś)
                      (Ул безгә иярде. - Przystał do nas.)
                  III przyczepać się
                      (Пальтога тигәнәк ияргән. - Do płaszcza przyczepił się rzep.)
                  IV naśladować
                      (Ул бөтен нәрсәдә абыйсына иярергә тырыша. - We wszystkim starał się postępować jak starszy brat.)
                      (Яхшыга ияргән ялпайган, яманга ияргән картайган. - (przysłowie) Z kim przystajesz takim się stajesz.)
                  V (potocz.) łapać (chorobę), przechodzić (chorobę)
                      (Aңа йогышлы чир ияргән. - Złapał chorobę zakaźną.)
                      (Грипп тиз иярә. - Grypę przechodzi się lekko.)
иярешле - (matemat.) sprzężony (o liczbach)
иярлә-ргә - (wprost i przen.) siodłać, osiodłać
иярле - osiodłany
иярт-ергә - I brać, wziąć z sobą, pozwolić iść za sobą
                      (Мин сине ияртмим. - Nie wezmę cię z sobą.)
                  II (przen.) pociągnąć za sobą
                      (Кызыктырып, үзенә ияртте. - Uwodząc przeciągnął na swoją stronę.)
                 III zarazić się, złapać (o chorobie)
                      (бума ютәл ияртергә - zarazić się kokluszem)
                 IV (gramat.) podporządkować
                      (иярчен җөмләне баш җөмләгә ияртергә - przyporządkować zdanie podrzędne zdaniowi głównemu)
                  V jako imiesłów przysłówkowy ияртеп - ze sobą
                      (Cине каршыларга балаларны ияртеп бардым. - Poszła się spotkać z tobą, wzięła ze sobą dzieci.)
иярче - mistrz siodlarski
иярчен - I ktoś idący za kimś
              II dziecko z poprzedniego małżeństwa
             III (przen.) wierny naśladowca, stronnik, adept, poplecznik, pomagier
             IV (astronom., techn.) satelita
                  (җирнең ясалма иярчене - sztuczny satelita Ziemi)
иясез - bezpański, niczyj

Й

йә - patrz: я
йог-арга - I brudzić, walać, paskudzić
                 II (potocz.) przesiąkać, nasiąkać
                III przyczepiać się, przylegać, przyłączać się, łapać się
                    (грипп тиз йога - grypę łapie się szybko)
йогынты - oddziaływanie, wpływ
йод - (chem., med.) jod, jodyna
йодрык - (wprost i przen.) pięść
йодрык сугышы - (sport.) walka na pięści, boks
йокла-рга - (wprost i przen.) spać, drzemać, pozostawać bezczynnym
                    (авыл йоклый - wieś śpi)
                    (үлем йокысы белән йокларга - spać snem wiecznym (martwego))
                    (Күп йоклган бөләр, күп сөйләгән алдар. - (przysłowie) Kto dużo śpi zbanktutuje, kto dużo mówi ten oszust.)
                    (Йоклаганга өлеш юк. - (przysłowie) Śpiącemu nic (się nie należy).)
йоклап - (przen.) niedbale, bez zaangażowania, bez zakasywania rękawów
йоклап кит-әргә - usnąć
йоклат-ырга - I lulać, kołysać, huśtać (dziecko)
                       II (wprost i przen.) usypiać
                          (наркоз (гипноз) белән йоклату - usypiać narkozą (hipnozą))
                      III (bezosob.) robić się sennie
                          (йоклата башлады - zaczęło być sennie)
йоклаткыч - (wprost i przen.) nasenny, usypiający
                    (йоклата торган порошок - proszek nasenny)
йоктыр-ырга - I zarażać, przekazywać (chorobę)
                        II zarazić się (grypą)
йокы - sen, drzemka, śpiączka
йокыга кит-әргә - usnąć
йокылы - senny
йокымсыраулы - senny
йола - I (relig.) ceremonia, obrzęd, rytuał
                  (туй йолалары - ceremonia ślubna)
                  (йола җырлары - pieśni obrzędowe)
          II obyczaj
                  (иске гадәт, иске йолалар - stare przyzwyczajenia, stare zwyczaje)
йолдыз - gwiazda
йолдызчык - gwiazdka
йолкы-рга - I rwać, wyrywać, szarpać, wyszarpnąć
                     (борчак йолкрга - rwać groch)
                    II skubać, obskubywać
                     (тавык йолкрга - oskubywać kurę)
                   III szarpać, niszczyć
                     (Җил тәрәзә капкачларын йолка. - Wiatr szarpie zasłony okien.)
                  IV (przen.) zabierać, obskubywać, obrabować, nękać
                     (Йолкырга дип барды - йолкынып кайтты. - (przysłowie) Poszedł rabować a sam wrócił obrabowany.)
                  V (przen.) wyrwać, uchronić
                     (бәладән йолкы-рга - wyrwać z biedy)
                  VI (przen.) urwać, zabrać, przejąć
                     (үзеннән йолкып, кешеләргә бирергә - urwać sobie, dać biednym)
йолкыш - obszarpany, plugawy, biedny, ubogi
йолы-рга - I bronić, ratować, zbawić,
                  II wybaczać, darować, odpuszczać,
                  III ukrywać, zatajać
йолып кал-ырга - uratować, zbawić
йом-арга - I zamykać, przymykać (oczy, usta), mrużyć (oczy)
                      (төн буе күз дә йоммадым - całą noc oka nie zmrużyłem)
                  II ściskać, gnieść
                  III (przen.) dusić, tuszować, taić
                      (Бер-берсенең гаепләрен йомалар. - Zatajają winę jeden drugiego.)
                  IV (przen.) kraść, przywłaszczać sobie
                      (кеше хакын йом-арга - przywłaszczać sobie cudze)
                  V (przen.) wykończyć, załatwić, uderzyć
                      (сакчыны йом-арга - wykończyć ochraniarza)
йомгак - I (wprost i przen.) kłębek, splot, węzeł
                  (фикерләр йомгагы - splot myśli)
              II wynik, rezultat, suma, uogólnienie
                  (итапның "Йомгак" бүлеге - rozdział książki "Zakończenie")
йомгакны чуалтырга - zagmatwać/zaplątać sprawę
йомгакның очы - sedno, istota jakiejś sprawy, problemu (dosł.: końcówka kłębka)
йомгакны сүтәргә (йомгакны чишәргә) - wniknąć w istotę sprawy, problemu
йомран - (zoolog.) suseł
йомырка - jajo
йомыш - I poruczenie, postulat, polecenie, sprawa,
              II rozmowa, zebranie, sprawa
              III prośba, życzenie
              IV usługa
йомшак - I miękki
                II (przenośn.) miękki, delikatny, dobry, czuły, łagodny (o głosie spojrzeniu)
                III słaby, zły (o wzroku, słuchu, świetle, pamięci)
                IV miękko, życzliwie, łagodnie
                V słabo, źle
                VI miękisz
йон - I sierść, runo (u owiec), włos (na ciele)
        II wełna, (przędza)
        III pióro, puch (ptasi)
йон җеп - wełniana nić, włóczka
йон йөрәк - (przen.) tchórz
йонлач - kudłaty, włochaty
йонлы - kudłaty, włochaty
йончы-рга - zmęczyć się
йорт - I dom, izba, budynek, mieszkanie
          II dom, gospodarstwo
          III (poet.) dom (w znacz. kraj, ojczyzna)
йот - I głód, zagłodzenie (o padaniu bydła z powodu braku karmy),
        II żarłoczny, nienasycony
йот-арга - I połykać, pochłaniać,
                II absorbować, chłonąć,
                III wypróbowywać, doświadczać, przechodzić (np. męki)
йоту - łyk
йотым - łyk
              (бер йотым су - łyk wody)
йөгер-ергә - I (w różn. znacz.) biegać, pędzić
                      II uciekać, zbiec
                      III parzać się (o zwierzętach)
йөгерә башла-рга - pobiegnąć
йөгереп кил-ергә - przybiec
йөгереп үт-әргә - przebiec
йөгереп чыг-арга - wybiegnąć
йөз - I sto
        II stulecie, wiek
        III twarz, fizjonomia, gęba
        IV wygląd
        V (przenośnie) oblicze
        VI powierzchnia, wierzchnia strona, przednia strona, fasada
       VII (przenośnie) autorytet, cześć, zaszczyt, godność
       VIII ostrze, klinga (noża)
йөз-әргә - I pływać
                 II (przen.) pławić się, tonąć (np. w dobrobycie, w zieleni)
йөзгә-йөз - twarzą w twarz
йөзек - pierścień
йөзем - (botan.. kulin.) winorośl, winogrono (krzew i owoce), rodzynek
            (йөзем үстерү - uprawa winorośli)
            (йөзем җыю - winobranie)
            (кара йөзем - "rodzynek" (ktoś wyróżniający się))
йөзендә - (poimek, książk.) w osobie (osobach)
                (Aлар йөзендә без спорт белән шөгыльләнүче алдынгы яшьләрне күрәбез. -
                W ich osobach widzimy czołowych młodych sportowców.)
йөзеп - wpław
йөзлек - I sturublówka, setka
                  (йөзлек акча - banknot sturublowy)
              II (milit., hist.) sotnia (oddział kozackiego wojska)
              III patrz: битлек
              IV obramowanie (okna, drzwi, bramy)
              V płyta
              VI belka, dźwigar
              VII okładzina, sajding
                  (һәйкәлнең мәрмәр йөзлеге - marmurowa okładzina pomnika)
              VIII (techn.) osłona, tarcza
              IX (fiz.) okładzina (kondensatora)
              X (równa, gładka) powierzchnia (czegoś)
                  (су йөзлеге - gładź (gładka powierzchnia) wody)
             XI podbicie (nogi, buta)
йөк - I wóz, furmanka
            (өч йөк печән хәзерлә-ргә - dostarczyć trzy wozy siana)
            (Йөктән төшкән - югалган. - (przysłowie) Co z wozu upadło to i przepadło.)
        II ładunek, bagaż, ciężar, brzemię, juk
            (йөк судносы - statek towarowy)
            (йөк хайваннары - zwierzęta juczne)
        III obciążenie, obowiązki
            (йөрәккә артык йөк - nadmierne obciążenie serca)
            (җәмәгать эшләре йөк - obowiązki społeczne)
        IV (przen.) kłopot, brzemię, ciężar, uciążliwość
            (Дөньяда дус бул, йөк булма. - W życiu bądź przyjacielem, nie brzemieniem.)
йөкләмә - zobowiązanie
йөкләтү юнәлеше - (lingw.) strona sprawcza (czasownika)
йөклә-ргә - powierzyć, zlecać, zobowiązywać, obciążać, władowywać, składać
йөкле - brzemienna, w ciąży
йөр-ергә - I chodzić, jeździć
                II chodzić, kursować, latać (o środkach transportu)
                III przejść się, spacerować
                IV (przenośnie) chodzić, być w obiegu (o pieniądzach)
                V (przenośnie) zabierać się, zamyślać, planować
йөрәк - I (anatom.) serce
            II (przenośnie) serce, dusza
йөреп кайту - przechadzka, spacer
йөреш - chodzenie
йөрт-ергә - I prowadzić, wozić, nosić,
                  II toczyć
                  III wprawiać w ruch
йөрткеч - (techn.) siłownik, pędnik
йөртүче - I przewodnik
                      (икыскурия йөртүче - przewodnik wycieczek)
                II kierowca
                      (автобус йөртүче - kierowca autobusu)
йөрү - chodzenie
йөткер-ергә - kaszleć
йөткер-ергә тотын-ырга - zakaszlać, zacząć kaszlać
йөткерә башла-рга - zakaszlać, zacząć kaszlać
йөткерү - kaszel

К

k. (карагыз) - patrz
каб-арга - I brać do ust, wkładać do ust
                II jeść
                III kąsać, ugryźć, chwycić zębami
                IV brać (o rybie)
                V przyjmować (lekarstwo)
                VI (przen) trafiać, dostawać się, wpadać (np. w pułapkę, w bagno)
кабак - I (botan.) dynia
            II powieka
                (күз кабаклары йомылган - zamknięte oczy)
            III karczma, szynk
кабак баш - głupi, pustogłowy
кабак тастымалы - pijak, pijanica, alkoholik
кабаланып - pośpiesznie, śpiesznie
кабалан-ырга - śpieszyć się
кабалап - zawzięcie, ostro, gwałtownie
                (Эт кабалап өрә. - Pies zawzięcie szczeka.)
кабан - (zoolog.) dzik (sus scrofa)
кабан дуңгызы - (zoolog.) dzika świnia (sus scrofa)
кабартма - I (kulin.) bułeczka maślana, placek,
                  II wypukły
кабарчык - I bąbel, obrzęk, guz
                      (Ишкәк белән ишүдән кулга кабарчыклар чыкты. - Od wiosłowania na rękach pojawiły się bąble.)
                  II pęcherzyk, bańka
                      (һава кабарчыгы - pęcherzyk powietrzny (w szkle))
кабат - I powtórnie, ponownie,
            II jeszcze raz, znowu
кабатла-рга - powtarzać
кабат-кабат - niejednokrotnie
кабатлаулы үткəн заман хикəя фигыль. - (lingw.) czas przeszły wielokrotny trybu oznajmującego
кабахәтлек - I obrzydliwość, ohyda, brzydota
                      II nieprzyzwoitość, nieprzystojność, gorszący charakter czegoś
                     III podłość, nikczemność, niegodziwość
кабель - przewód, kabel
кабер - mogiła, grób
                (туганнар кабере - bratnia mogiła)
кабер ал-ырга - (przen.) umierać
кабер каз-арга - (przen.) kopać grób, szykować komuś śmierć
кабер ташы - kamień nagrobny
каберлек - cmentarz
кабил - I plemię, ród
                (күчмә кабиләләр - plemiona koczownicze)
                (кабилә башлыгы - starszyzna rodowa)
            II lud
кабиләчелек - plemienny, szczepowy
кабул - zgoda (wyrażenie zgody) (w prawie islamskim zgoda drugiej strony na proponowaną umowę)
кабул бул-ырга - stawać się, spełniać się
                              (теләгем кабул булды - spełniło się moje życzenie)
кабул бүлмәсе (кабул итү бүлмәсе) - sala przyjęć, pokój przyjęć, poczekalnia
кабул ит-әргә - I (w różn. znacz.) przyjmować, przyjąć (towar, ustawę, pracę, pod komendę, w skład czegoś)
                            (партиягә кабул ит-әргә - przyjąć do partii)
                            (кабул итү имтиханнары - egzaminy wstępne (rekrutacyjne))
                        II przyjmować (gości), dawać audiencję
                            (директорның кабул итү сәгатьләре - godziny przyjęć dyrektora)
                        III przyjmować (poród), okazywać pomoc (przy porodzie)
кабул итәрлек - akceptowalny, do przyjęcia (patrz też: кабул ителерлек)
кабул ител-ергә - zostać przyjętym, dostać się
кабул ителгән - przyjęty, powszechnie przyjęty
кабул ителерлек - akceptowalny, do przyjęcia (patrz też: кабул итәрлек)
кабул ителмәслек - nie do przyjęcia, niedopuszczalny
кабул күр-ергә - I być zgodnym
                            II przyjmować patrz też: якын ит-әргә)
кабул кылырга - przyjmować (patrz też: кабул ит-әргә)
кабул мәҗлесе - przyjęcie (oficjalne)
кабулым юк - nie podoba się, nie leży
кабыз-ырга - zapalać
кабык - I (w różn. znacz.) kora, skórka, strup
                (агач кабыгы - kora drzewa)
                (усак кабыгы - strup na ranie)
                (баш миенең кабык катлавы - kora mózgowa)
            II łyko
            III łupina, skórka
                (лимон кабыгы - skórka cytryny)
                (бәрәңге кабыгы - łupina kartofla)
            IV skorupa (orzecha), skorupka (jajka)
            V strąk (grochu, fasoli)
            VI (geolog.) powłoka, skorupa
                (җир кабыгы - skorupa ziemska)
            VII (przen.) okrycie, odzież
                (Кешенең тышкы кабыгына карама. - Nie patrz na powierzchowność człowieka.)
кабымлык - zakąska, przekąska, lekkie jedzenie
                    (өстәлгә кабымлык кую - podać na stół zakąskę)
кабырга - I (anatom.) żebro
                II krawędź, skraj, strona, bok (czegoś)
                    (өстәл кабыргасы - krawędź stołu)
                    (кубның унике кабыргасы бар - prostopadłościan ma dwanaście krawędzi)
                III zbocze, stok, pochyłość (góry, pagórka)
кабырчык - muszla, muszelka
кавын - (botan.) melon (cucumis melo)
кавын агачы - (botan.) papaja (patrz też.: папайа)
кавырсын - I lotka (ptasiego skrzydła)
                    II plastik, tworzywo sztuczne
кавыштыр-ырга - I zgromadzać, zestawiać, stykać
                                 (Тормыш кавыштырыр әле безне тагын да. - Życie z pewnością nas jeszcze zetknie.)
                              II łączyć (ślubem), umożliwiać wspólne życie
                                 (Aта-аналары аларны кавыштырырга теләмәгәннәр.
                                     - Rodzice nie chcieli by się pobrali (by ich połączono ślubem).)
каг-арга - I wbijać (np. gwóźdź), przygwoździć
                II stukać, bić (o zegarze)
                III bić, przybijać (o fali)
                IV klepać (po plecach), trząść, wytrząsać, wytrzepywać
                V machać, wymachiwać (skrzydłami)
                VI (przenośn.) gnębić, uciskać
кагарга-суг-арга - I bić, walić, tłuc
                            II obrażać, krzywdzić, ciemiężyć, prześladować
кагу - stukot
кагыйдә - I reguła, zasada, norma, prawo
                II porządek, plan, reżim, tryb
                III (przen. dogmat, nauka, kanon
                    (дин кагыйдәләре - dogmaty (nauki) religii)
кагыл-ырга - I dotykać, poruszać, potrącać, zaczepiać
                            (чәчләргә кагыл-ырга - dotykać włosów)
                       II uderzać (o falach)
                      III zabierać, przywłaszczać
                            (кеше әйберене кагыл-ырга - zabierać cudzą własność)
                       IV (przen.) dotykać (czegoś), poruszać (coś)
                            (Ул үзәннең китабында фонетика мәсьәләсенә дә кагылган. - W swojej książce poruszył także zagadnienia fonetyki.)
                        V (przen.) dotyczyć (czegoś, kogoś), odnosić się (do czegoś)
                            (Кичәгә сүзләр сиңа да кагыла. - Wczorajsze słowa odnoszą się także do ciebie.)
кадак - I gwóźdź
                (кадак суыргыч - łom)
            II (potocz.) wieszak, wieszadło,
            III (przen.) gwóźdź (najważniejsza część zdarzenia)
                (концерт программасының кадагы - бию - gwoździem programu koncertu jest taniec)
            IV funt (miara wagi)
кадәр - I (poimek) (z allatywem) do (wskazując na dystans, czasowy, przestrzenny, pełności itp)
                (Казанга кадәр - do Kazania)
                (кичкә кадәр - do wieczora)
                (тамчысына кадәр эчеп бетер-ергә - wypić do kropli)
            II (poimek) (z allatywem) aż do, nawet i …, aż …
                (балаларга кадәр килде - przyszły nawet dzieci, dosł.: przyszli aż do dzieci),
            III (poimek) w porównaniu z czymś:
                (ат башы кадәр - wielkości końskiej głowy)
            IV (poimek) (z czasownikiem w formie na -ган, -дан) ile, ile można, jak można
                (кулдан килгән кадәр тырышырбыз - postaramy się ile się da)
                (булдыра алган кадәр йомшак бас-арга - iść najmiękcej jak się da)
кадер - I godność, cześć, szacunek, honor
           II cena, wartość
          III autorytet, respekt, poszanowanie, poważanie
кадерле - I drogi, kochany, zaszczytny, honorowy
                II drogi, cenny, drogocenny
                III (przen. poet.) tajemny, ukryty, intymny
кадерсез - I nieszanowany, niegodny szacunku,
                  II nieistotny, błahy, nieceniony
кадр - kadra
          (кадрлар бүлеге - dział kadr)
          (армиядә кадр хезмәттә бул-ырга - być w wojsku zawodowym (na służbie kadrowej))
          (кадрлар учагы - kuźnia kadr)
каек - łódka, czółno
каекчы - I przewoźnik, łodziarz, łódkarz
               II szkutnik, budowniczy łodzi
каен - (botan.) brzoza
каен җиләге - (botan.) poziomka (fragaria)
каенага - starszy brat męża albo żony
каенана - świekra, teściowa
каената - świekr, teść
каене - młodszy brat męża
каенигәч - starsza siostra męża
каениш - młodszy brat żony
каер-ырга - I odrywać, wydzierać
                    II wywrócić, wykręcać, skręcać (rękę)
                    III odciągać
                    IV (przen.) skręcać, zwijać, brać na bok
                    V (przen.) chylić, giąć, krzywić, nachylać
каерыл-ырга - I forma bierna od каер-ырга
                        II obracać się, wyłączać, skręcać (w stronę)
                        III posuwać się wstecz, cofać się
каеш - (w różn. znacz.) rzemień, rzemyk, pas
            (каеш камчы - rzemienny knut)
            (ияр каешлары - rzemyki od siodła)
            (бил каешын ышандырырга - popuszczać pasa)
каз - (zoolog.) gęś
каз-ырга - I kopać, ryć,
                II wykopywać
                III wydobywać (kopalinę)
                IV dłubać
                V (przen.) wyszukiwać (coś złego), wykopywać
каза - I bieda, nieszczęście, niedola,
          II zagłada (bydła)
          III nieszczęśliwy wypadek, straty (w gospodarce)
казакъ - Kazach
Казакъстан - (geograf.) Kazachstan
Казакъстан Республикасы - (geograf.) Republika Kazachstanu
казан - I kocioł
            II płytki dół (pod wodą lub na ziemi)
            III centrum, miejsce zgromadzenia (kogoś, czegoś)
                (караклар казаны - miejsce zgromadzenia złodziei)
казан-ырга - zasługiwać, nabywać, zyskiwać, zjednywać sobie,
                        (дөньякүләм мәшһүрлек казан-ырга - zyskać światowy rozgłos)
казаныш - dorobek, osiągnięcie, sukces, dokonanie, zdobycz, przejęcie
казы - (kulin.) wędzonka, boczek (koński) (patrz też: казылык)
казый - kadi, sędzia muzułmański
казык - kół, kołek, pal, drąg
казык читән - płot, parkan
казылык - I (kulin.) wędzonka, boczek (koński) (patrz też: казы)
                  II kiełbasa domowej roboty
кай - I (zaimek pytający) jaki, który
            (Кай якка? - W którą stronę? w jakim kierunku?)
            (Җил кай яктан исә? - Z której strony wieje wiatr?)
            (Сез кай якныкы? - Skąd pochodzicie? (Z jakich stron jesteście?))
        II pewien, jakiś, inny, inna
            (кай кешеләр - pewni ludzie)
            (кай көннәрдә - w niektóre dni)
кайбер - pewien, jakiś, inny, oddzielny
кайбер җирдә - gdzieniegdzie
кайберәүләр - jacyś, jakieś, byle jacy
кайвакыт - czasami, niekiedy, sporadycznie
кайгы - I smutek, zmartwienie, zgryzota, boleść, rozpacz,
            II (potocznie) troska, zabiegi (o coś)
кайгылы - przykry
кайгырт-ырга - I martwić się, smucić,
                          II troszczyć się, opiekować się
                              (бала турында кайгырт-ырга - zaopiekować się dzieckiem)
кайгырту - staranie
кайгыртучан - opiekuńczy
кайгысыз - I bez żalu, bez smutku, bez trosk
                  II beztroski, spokojny, cichy
                  III lekkomyślny, bezmyślny, nierozważny
кайда - I (w różn. znacz.) gdzie
                (Кайда син? - Gdzie jesteś?)
                (Кайда тәртип, шунда эш алга бара. - Gdzie dyscyplina tam i robota idzie lepiej.)
                (Кайда синең вәгъдәң? - Gdzie twoja obietnica?)
            II (jako partykuła) gdzie już, gdzie tam
                (Кайда сезгә бару, вакытым юк. - Gdzie tam was odwiedzać - czasu nie ma.)
кайдадыр - gdzieś
кайдан - (zaimek pytający) skąd, odkąd
                (Бу китапны кайдан алдың? - Skąd wziąłeś tę książkę?)
кайдандыр - skądś tam, skądkolwiek
каймак - (wprost i przen.) śmietana
                (салатка каймак сал-ырга - doprawić sałatę śmietaną)
                (Залда шәһәрнең каймагы җыелган. - W sali zebrała się miejska śmietanka (elita miasta).)
кайна-рга - I gotować
                    II kipieć, wrzeć, bulgotać
                    II (przen.) przemieszczać się chaotycznie
кайнаган су - wrzątek (patrz też: кайнар су)
кайнар - gorący
кайнар су - wrzątek (patrz też: кайнаган су)
кайнатма - wywar, wyciąg, esencja
кайры - I (botan.) kora
                (тал кайрысы - kora wierzbowa),
            II garbowany
                (кайры тун - kożuch)
кайсы - I (zaimek pytający) który, jaki
                (Син кайсы мәктәптә укыйсың соң? - W której to szkole uczyłeś się?)
            II jakiś, pewien
кайсыбер - jakiś, niektóry, inny
кайт-ырга - I wracać, powracać
                        (Ялкын янар горурлыгың кайтар, татар,
                            - twoja gorejąca płomieniem duma wróci, tatarski narodzie, (z piosenki "Бөек Татар")
                    II iść, pójść, wstąpić, przybywać, przychodzić, przyjeżdżać
                    III spadać, spaść, ubywać (o wodzie)
                    IV (przenośnie) odmówić, wyrzec się
кайтаваз - echo
кайтар-ырга - zdać, oddawać
кайтым - (lingw.) zwrotny
                (кайтым юнәлеше - strona zwrotna)
кайф - dobre samopoczucie, zadowolenie, przyjemność, rozkosz
кайчакта - czasami, niekiedy
кайчан - (zaimek pytający) kiedy, w jakim czasie
                (Безгә кайчан киләсең? - Kiedy przyjdziesz do nas?)
кайчан да булса - kiedykolwiek
кайчандыр - kiedyś (nie wiadomo kiedy)
кайчы - nożyczki, nożyce
какла-рга - schnąć, wysychać, ususzyć
каклаган - (kulin.) suszony
какс-ырга - I pleśnieć, zapleśnieć,
                    II gorzknieć, jełczeć
                    III (przen.) psuć się, stawać się zacofanym, uszkadzać się
кактус - (botan.) kaktus
какыр-ырга - charkać, odcharkiwać
какырык - flegma, plwocina
какча - chudy, szczupły
какша-рга - I chwiać, chwiać się, obluzowywać się
                        (Ишек какшаган. - Drzwi obluzowały się.)
                    II (przen.) rozchwiewać się, nadwątlić, osłabnąć, niszczeć
                        (Tәртип какша́мый. - Dyscyplina nie osłabła.)
какшамас - niezniszczalny, niezłomny, niezachwiany, solidny, trwały
какшамаслык итеп - mocno
кал-ырга - I zostawać, pozostawać,
                  II dostawać się, przypadać
                  III stracić, zgubić
                  IV okazywać się, trafić, dostać się
                  V jako czasownik pomocniczy nadaje czasownikowi głównemu
                      1) znaczenie wynikowe:
                          (туктап кал-ырга - zatrzymać się)
                          (катып кал-ырга - utwardzić)
                      2) nadaje znaczenie niedokończenia czynności:
                          (эзли кал-ырга - nadal szukać, kontynuować szukanie)
кала - miasto, twierdza
калай - I blacha
            II żelazo, blacha żelazna,
            III brytfanna
калак - łyżka
каләм - I (wprost i przen.) pióro (do pisania)
                (каләм осталары - mistrzowie pióra)
            III (potocznie) ołówek
                (буяу каләме - kredka)
            IV (przenośnie) styl
календарь - kalendarz
калг-ырга - I zdrzemnąć się, drzemać
                      II (przen.) uspokajać się, zapominać się
                          (калгыган хисләрне уят-ырга - budzić zapomniane emocje)
калган - pozostały
калдык - I reszta, nadwyżka, nadmiar
               II w liczbie mnogiej: калдыклар resztki, szczątki, pozostałości, ślady (czegoś)
                  (җимерелгән машина калдыклары - szczątki rozbitego samochodu)
                  (элекке матурлыгының калдыгы - ślady minionego piękna)
              III odpady, produkty uboczne
              IV (matemat.) reszta
                  (Дүрт икегә калдыксыз бүленә. - Cztery dzieli się przez dwa bez reszty.)
              V (przen.) przeżytek
                  (искелек калдыклары - przeżytki przeszłego)
             VI (wprost i przen.) poślad, plewy
калдыр-ырга - I pozostawiać, zostawić, porzucić
                            (Мине кемгә калдырдың? - Dla kogo mnie porzuciłeś?)
                        II zostawiać (z tyłu), wyprzedzać, przegonić
                            (ямьсез тойгы калдырырга - pozostawić niedobre wrażenie)
                        III (przen.) stawiać, postawić
                            (мыекны калдырырга - zapuścić wąsy)
                            (кунарга калдырырга - zostać na nocleg)
                        III (przen.) odkładać, zwlekać, zostawiać, porzucać
                            (сорауны җавапсыз калдырырга - pozostawić pytanie bez odpowiedzi)
калҗа - I kawałek, plasterek, kąsek (mięsa)
              (Капкан саен калҗа булмый. - (przysłowie): Nie zawsze w sieć trafia kąsek.)
            II (przen) wygodne miejsce, wygodna praca
калк-ырга - I unosić się, podnosić się
                        (урыннан калк-ырга - unieść się z miejsca)
                    II wschodzić
                        (урман артыннан кояш калыкты - zza lasu wzeszło słońce)
                    III wynurzać się, wyłaniać się
                        (төн булды, йолдызлар калыкты - gdy przyszła noc wyłoniły się gwiazdy)
                    IV pojawiać się, powstawać
                        (Күптәнге истәлекләр калыкты. - Pojawiły się dawne wspomnienia.)
калкан - (wprost i przen. tarcza, osłona
калкулык - pogórek, wzniesienie, górka
калпак - I kołpak, czapka
              II pokrywka, zaślepka
              III (techn.) kołpak
калфак - (etnograf.) kałfak, tradycyjne tatarskie ozdobne kobiece nakrycie głowy
калтыра-рга - I drżeć, dygotać, trząść się
                          (аяк куллар калтырый - ręce, nogi się trzęsą)
                          (салкыннан калтыра-рга - drżeć od chłodu)
                       II walić, bić pośpiesznie
                          (Aчудан йөрәгем калтырый. - Z gniewu serce mi bije (pośpiesznie).)
                      III migotać, drżeć (o ogniu, świetle)
                          (Шәм уты калтырый. - Ogień świecy migoce.)
калым - I (etnograf.) kałym, wykup
            II (przenośnie) nielegalny dochód
калын - I gruby (o płaskich przedmiotach)
            II gęsty, częsty
            III niski (o głosie)
            IV gruby (o tkaninie)
            V gęsty (o włosach)
калып - I prawidło (do butów)
             II (wprost i przen.) forma (do wyrobu różnych przedmiotów), sztanca
калыш-ырга - I odstawać, pozostawać w tyle, opóźniać się
                           (олылардан калышмарга - nie odstawać od rówieśników)
                       II (przen.) ustępować (w czymś, być gorszym
                           (Драматургның соңгы пьесасы алдагыларынннан шактый калыша.
                                         - Ostatnia sztuka dramarurga znacznie ustępuje poprzednim.)
кальций - (chem.) wapień
кама - I (zoolog.) wydra (rzeczna) (patrz też: камчат)
          II futro wydry
кама-рга - okrążać, otaczać, oblegać
камалыш - okrążenie, oblężenie
камау - (milit.) oblężenie
              (1552 елда Казанны камау - oblężenie Kazania 1552 roku)
камбала - (zoolog.) flądra
камилләш-ергә - polepszać, poprawiać, doskonalić
кампания - kampania
                  (урып җыю кампа́ниясе - kampania żniwna)
камыр - (kulin.) ciasto
              (бөккән камыры - ciasto na pierogi)
камыт - I chomąt
             II jarzmo, brzemię
камчат - (zoolog.) wydra morska, bóbr kamczacki (patrz też: кама I)
камчы - I bicz, batog, kańczug
              II (potocz., przen.) żmija
камыш - (botan.) trzcina
                (камыш түбә - dach trzcinowy)
                (шикәр камышы - trzcina cukrowa)
                (камыш кебек, камыш буйлы - jak trzcina (o posturze, postawie))
кан - I (med.) krew
            (ак кан тәнчекләре (бөртекләре) - białe ciałka krwi)
            (артерия каны - krew tętnicza)
        II (przen.) krewni (tej samej krwi)
кан агу - miesiączka, menstruacja
кан азлык - (med.) anemia
кан басымы - (med.) ciśnienie krwi
кан басымы күтәрелү - (med.) nadciśnienie, podwyższone ciśnienie krwi, hipertonia
кан җибәрү - (med.) przetaczanie krwi, transfuzja krwi
кан кардәшлеге - więzy krwi
кан күрү - (przen.) miesiączka, menstruacja
кан тамыры - (anatom.) naczynie krwionośne, żyła
                       (төп кан тамыры - tętnica)
                       (кара кан тамыры - żyła)
кан туктаткыч үлән - (botan) rosiczka
кан үче - krwawa zemsta, vendetta
кан югалту - wykrwawienia
канавалия - (botan) konwalia
канал - (w różn. znacz.) kanał
            (Ингли́з каналы́ - Kanał Angielski)
канат [къанат] - I (w różn. znacz.) skrzydło
                          II skrzydełko (u owadów)
                          III płetwa (u ryb)
                          IV łopatka (statku, koła młyńskiego wiatraka), błotnik (samochodu), zwrotnica (kolejowa)
                          VI skrzydło (domu),
                          VII (przen.) wspornik, podpora
                          VIII (przen.) nurt, skrzydło (polityczne)
канау - rów (ściekowy)
кана-рга - krwawić, lać się (o krwi)
                    (кул каный - ręka krwawi)
канәгать - I (przym., predykat.) zadowolony, zaspokojony
                      (укытучы үз классы белән канәгать - nauczyciel zadowolony ze swojej klasy)
                      (үз тормышыннан канәгать. - On jest zadowolony ze swojego życia.)
                  II niewybredny, niewymagający, wyrozumiały
                      (канәгать кеше - człowiek wyrozumiały)
канәгать бул-ырга - być zadowolonym, zadowalać się (patrz też: канәгать ит-әргә II)
канәгать ит-әргә (кыл-ырга) - I zaspokajać, czynić zadość
                                                  II być zadowolonym (patrz też: канәгать бул-ырга)
канәгатьләндер-ергә - zaspokajać, zadowalać, zaopatrywać
канәгатьләндерел-ергә - zadowalać się
канәгатьсез - I niezadowolony
                      II nienacycony, zachłanny, łakomy, chciwy
канәфер - I (botan.) goździk
                    (канәфер исе - zapach goździków)
                II (botan., potocz.) bez (lilak)
                    (Өй каршында канәфер агачы үсә. - Przed domem rośnie bez.)
кандала - (zoolog.) pluskwa (cimex lectularius)
кандала үләне - (biolog.) nostrzyk (melilotus ) (patrz też: тефтә
кандил - kandelabr
кансыз - I bezkrwisty, niedokrwisty, anemiczny, blady
               II (przen.) okrutny, nieludzki, bezduszny
канун - I prawo
            II ustawa, przepis prawny
кан-тир: кан-тир түгеп - krwią i potem
кан-яшь: кан-яшь түг-әргә - gorzko płakać, płakać gorzkimi łzami
кап - I wór, worek (z grubego papieru lub rogoży)
        II futerał,
        III skórka,
        IV (dial.) rogoża,
        V pudełko, paczka
            (шырпы кабы - pudełko zapałek),
            (өч кап папирос ал-ырга - kupić trzy paczki papierosów),
        VI taki sam, ścisły, dokładny, równy (patrz też:: нәкъ)
            (кап урталай ерт-ырга - rozerwać na równe połowy),
            (кап уртасы - sam środek)
            (кап яртысы - dokładna połowa)
капиталь - główny, zasadniczy, kapitalny
капка - brama, wrota
капкан - (wprost i przen.) potrzask, pułapka, sidła, wnyki, sieć
                    (капкан сал-ырга - zastawiać wnyki)
капкач - I pokrywa, pokrywka, wieczko
              II kołpak, zaślepka
              III klapa, klapka
              IV drzwiczki
              V osłona
капла-рга - I okrywać, pokrywać,
                  II kryć, zakrywać,
                  III ukrywać,
                  IV zasłaniać,
                  V zagradzać, przegradzać,
                  VI zaścielać, uściełać,
                  VII zarastać,
                  VIII ściskać, zaciskać,
                  IX wywracać
каплан - (zoolog.) lampart; pantera
капланган - pokryty
капма-каршы - (w różn. znacz.) przeciwstawny, odwrotny, naprzeciw
капот - I (przest.) kapot, rodzaj damskiego płaszcza domowego, podomka,
            II maska, osłona, przednia część pojazdu, pod którą znajduje się silnik
каптыр-ырга - I zapinać, mocować
                          (төймәне каптыру - zapinać guzik)
                        II (potocz., przen.) przyczepiać (bieliznę klamerkami do sznura)
                       III (potocz., przen.) chwytać, łapać, łowić
                          (каракны каптыр-ырга - łapać złodzieja)
                          (кулыннан каптырып ал-ырга - łapać za rękę)
                      IV (potocz., przen.) łowić, łowić na wędkę
                          (балык каптыр-ырга - wędkować, łowić ryby na wędkę)
каптырма - metalowe zapięcie, klamerka, sprzączka, haftka
капчык - I worek
               II pęcherz, bąbel (u ludzi, zwierząt, roślin)
                  (үт капчыгы - pęcherzyk żółciowy)
              III (anatom.) moszna
              IV (przen., milit.) pełne okrążenie
капш-арга - I macać
                      (капшап ишек тоткасын эзләү - macając szukać klamki drzwi)
                  II sondować, omiatać (o promieniu, reflektorze)
                      (күкне прожектор нурлары капшый - niebo omiatają promienie reflektora)
                  III (przen.) wymacywać, wyszukiwać
                      (дошманның йомшак якларын капшау - wyszukiwać słabe miejsca przeciwnika)
капылт - wtem, nagle
кар - (meteorolog.) śnieg, śnieżny
            (кар бабай - bałwan śniegowy)
кара - I czarny
          II ciemny
              (Әйе, бүген - кара төн. - Tak, dzisiejsza noc jest ciemna.)
          III kary
              (кара елгыр - kary rumak)
          IV brudny, niechlujny, nieprany (o odzieży)
          V niewykwalifikowany, ciemny, prosty, niewyksztalcony
          VI ciemny, głuchy (o lesie)
          VII kurny (o domu)
          VIII (przen.) ponury, mroczny, nieradosny, smętny
          IX (przen.) zbrodniczy, zły (o myśli)
          X hańba, niesława
кара (язу карасы) - atrament
кара бөрлегән - (botan.) jeżyna (rubus fruticosus)
кара болыт - chmura
кара карлыган - (botan.) czarna porzeczka (ribes nigrum)
кара-рга - I (w różn. znacz.) patrzeć, popatrzeć, spoglądać
                      (тәрәзәләрдән карарга - patrzeć w okna)
                      (Ул хатын-кызларга карый. - Rozgląda się za kobietami.)
                 II (w różn. znacz.) oglądać, przyglądać się, zwiedzać
                      (картиналар галереясын карарга - zwiedzić galerię obrazów)
                III rozpatrywać, rozważać, badać, oceniać
                      (Cуд бүген мөлкәт бүлүне карый. - Sąd rozpatrywał wczoraj sprawę o podział majątku.)
                      (авыруны карарга - zbadać chorego)
                      (Врач җәрәхәтне карады. - Lekarz oglądnął ranę.)
                  IV (przen.) patrzeć, postrzegać, odnosić się, mieć stosunek (do czegoś, kogoś)
                      (шикләнеп карарга - patrzeć podejrzliwie)
                      (Tуганыңа караган кебек кара! - Postrzegaj go jak bratniego człowieka!)
                      (Кешегә карап торма, үз эшеңне эшли бир. - Nie patrz na ludzi, patrz na pracę.)
                      (эшкә намус белән карау - sumienny stosunek do pracy)
                  V (przen.) doglądać, niańczyć, pielęgnować, opiekować się
                      (балаларны карарга - niańczyć dzieci)
                  VI wychowywać, utrzymywać
                      (ата-ананы карарга - pomagać materialnie rodzicom)
                  VII (przen.) widzieć, uznawać, przyjmować, brać (za coś, kogoś)
                      (эшлексез дип карарга - uznać za lenia)
                      (Кешенең сүзенә карама, эшенә кара. - (przysł.) Człowieka osądzaj nie po słowach a po czynach.)
                  VIII (przen.) wychodzić (o oknie, drzwiach)
                      (Йортның капкасы диңгезгә карый. - Drzwi domu wychodzą na morze.)
                  IX (przen.) zajmować się czymś, dbać o coś, sprawować pieczę
                      (Өйне яхшы карарга. - Dobrze jest dbać o dom.)
                      (үз файдаңны гына карарга - dbać tylko o swoją wygodę)
                      (Бу җир миңа карый. - Ta ziemia jest pod moją opieką.)
                  X odnosić się, dotyczyć
                      (Бу эш сиңа карамый. - To ciebie nie dotyczy.)
                  XI w trybie rozk. patrz(cie):
                      a) wyraża ostrzeżenie: uwaga!
                      (Кара, таеп китмә! - Uwaga, nie pośliźnij się!)
                      b) wyraża zdumienie: patrzcie no!
                      (Кара, ничек батырлана! - Patrzcie no, jak to się przechwala!)
                      c) po partykule кына (кенә) wyraża groźbę: spróbuj no tylko! odważ no się!
                      (Язып кына кара! - Spóbuj napisać!)
                      (Tиеп кенә кара! - Odważ się tknąć!)
карават - łóżko
караганда - (poimek) porównując, w porównaniu z, niż
                    (кичәгегә караганда - w porównaniu z dniem wczorajszym)
                    (Шәһәргә караганда, авылда тынычрак. - Na wsi jest ciszej niż w mieście.)
                    (Миңа караганда ул күбрәк эшли. - On pracuje bardziej niż ja.)
караҗиләк - (botan.) borówka czernica, czarna jagoda (vaccinium myrtillus)
карак - I złodziej,
            II oszust, żulik
карак хатын (кыз) - złodziejka
караклык - kradzież, złodziejstwo
карала-рга - I czernić, przyczerniać, pomalować na czarny kolor
                          (Tешләреңне каралама, кашларыңны каралау. - (piosenka) Nie czernij zębów a poczernij brwi.)
                     II (przen.) pobrudzić, zaciemniać, plugawić, kalać
                          (Якты тормышымны минем каралама. - Nie plugaw mojego uczciwego życia.)
                    III (przen.) oczerniać, szkalować, zniesławić
                          (Aны, караклыкта гаепләп, караларга теләделәр. - Obwiniając o kradzież chcieli go zniesławić.)
карама - (botan.) wiąz
карамагында - (poimek) w gestii, w zarządzie, w dyspozycji, pod nadzorem
                          (министрлык карамагында - pod nadzorem ministerstwa)
карамай - (chem.) ropa naftowa
карамастан - (poimek) pomimo, wbrew, niezależnie, chociaż
                    (аңа карамастан - niezależnie od niego)
карандаш - ołówek
караңгы - I ciemny, mroczny, ciemno,
                II głuchy (o lesie)
караңгылык - I ciemność, mrok
                        II (przen.) niewiedza, ciemnota, ignorancja
                       III (przen.) beznadzieja, bezradosność
карап - (imiesłow przysłówkowy od кара-рга) wymagająco, wybrednie, ostrożnie
              (Tовар алсаң, карап ал. - (powiedzenie) Kupuj towar wymagająco (taki który sprawdziłeś).)
карап ал-ырга - popatrzeć, przyglądnąć się
карар - decyzja, rozstrzygnięcie
карата - I (poimek) według, w związku z
                  (бу мәсьәләгә карата - w związku z tym pytaniem)
              II odnośnie, stosownie do
                  (кешеләргә карата гадел булырга - być sprawiedliwy w stosunku do ludzi)
              III w zgodzie z, w zależności od
                  (соравына карата җавабы - jakie pytanie taka odpowiedź)
карачкы - I (wprost i przen.) strach na wróble, straszak
                II kukła, manekin
                    (Cолдатлар карачкыга төзәп аталар. - Żołnierze strzelali do kukły.)
карачы - (hist.) karaczi (wysokie stanowisko w aparacie państwowym Chanatu Kazańskiego - członek dywanu)
караш - I widok, wygląd
                (беренче карашка - na pierwszy wzgląd),
            II pogląd, sąd, mniemanie, zapatrywanie
                (төрле караштагы кешеләр - ludzie o różnych poglądach),
                (сул карашлар - lewackie poglądy)
            III (przen.) stosunek, odnoszenie się
                (эшкә дөрес караш - prawidłowy stosunek do pracy)
караш-ырга - I wspólnie przypatrywać się,
                      II pomagać doglądać, wspólnie doglądać,
                      III pomagać szukać, wspólnie szukać
караштыр-ырга - zaglądać
караштыргала-рга - spoglądać
карбыз - (botan.) arbuz (citrullus vulgaris)
карга - I (zoolog.) wrona
                (ала карга - wrona siwa)
            II pik (kolor w kartach)
            III parafka (znak)
карга-рга - przeklinać, złorzeczyć, wykląć, rzucać klątwę
каргыш - przekleństwo, klątwa
кардәш - I krewny, krewna
                    (кан кардәшлеге - więzy krwi)
                II brat, braterski, bratni
                III towarzysz, przyjaciel
кариес - (med.) próchnica
каркас - wrak
              (кораб каркасы - wrak statku)
каркылда-рга - (dosł. i w przen.) krakać
карлы - śnieżny
карлыган - (botan.) porzeczka (ribes rubrum)
карлыгач - (zoolog.) jaskółka
кармак - I (wędk.) haczyk
              II wędka
              III (techn.) hak
карнавал - karnawał
карт - I stary
            (карт кеше - stary człowiek)
            (карт завод - stara fabryka)
          II bywały, biegły,
          II starzec, staruszek, weteran
карт әби - prababka
карт әти - pradziadek
карта - mapa
картина - obraz
картон - karton, tektura, gruby papier
карусель - karuzela
карусыз - I posłuszny, nie sprzeciwiający się
                II bezradny, nieporadny
карый - I staruszek, starzec,
            II recytator Koranu
карын - I żołądek (człowieka)
            II wątroba, brzuch, łono
                (карыныңдагы Бала да фатихалы - błogosławione Dziecko Twojego łona)
карчыга - (zoolog.) jastrząb
карчык - staruszka, starucha
каршы - I przeciwległy,
            II (przenośnie) przeciwny, wrogi, antagonistyczny
                (каршы як - przeciwna strona)
            III przeciw, odwrotnie, naprzekór
                (каршы эшләгән - zrobił naprzekór)
            IV naprzeciw, na spotkanie
                (каршы килә - idzie naprzeciw)
            V (poimek) do, na, w, naprzeciw
каршы әйт-ергә - zaprzeczać, zaprzeczyć
каршы чаралар - sankcje
каршы як - przeciwnik
каршыга - naprzeciw, na spotkanie
каршыда - naprzeciwko
каршыла-рга - otrzymywać, przyjmować
каршылау - odbiór
каршылык - I sprzeczność, niezgodność, opór
                    II sprzeciw, replika
                    III przeszkoda, bariera
                    IV (fiz.) opór
                        (электр каршылыгы - opór elektryczny, rezystancja)
каска - kask
касса - (w różn. znacz) kasa
              (билет ка́ссасы - kasa biletowa),
              (саклык ка́ссасы - kasa oszczędnościowa)
кассап - rzeźnik
кассета - kaseta
кассир - kasjer
кассир булып эшлә-ргә - pracować jako kasjer
кассир хатын-кыз - kasjerka
кат - I warstwa, pokład, rząd
        II piętro, kondygnacja, poziom
        III w połącz. z liczeb. raz, razy, -krotnie, -krotny
          (бер кат - jeden raz, jednokrotnie)
        IV około, obok, u, także jako poimek катында
          (ишек каты - przy drzwiach)
          (тәрәзә катында тор-ырга - stać przy oknie)
        V jako poimek катыннан mimo, obok, od
          (авыл катыннан уз-арга - przechodzić obok drzwi)
          (яр катыннан кит-арга - odchodzić od brzegu)
кат-кат - wielokrotnie, wiele razy
катар - I (książk.) rząd, szereg, łańcuch, szpaler
            II (przen.) krąg, grono, towarzystwo
            III (medycz.) katar
катгый - kategoryczny, absolutny, bezwzględny
катгый килəчəк заман хикəя фигыль - (lingw.) czasownik w czasie przyszłym określonym trybu oznajmującego
категорик - kategoryczny, poświadczony
категорик үткəн заман хикəя фигыль - (lingw.) czasownik w czasie przeszłym poświadczonym trybu oznajmującego
катлам - warstwa
катлау - warstwa
катлаулы - zawiły
катнаш-ырга - uczestniczyć
катнаштыр-ырга - I mieszać, zmieszać, przemieszać
                              II wmieszać, wplątać, implikować
катнашу - uczestnictwo
катнашучы - uczestnik
каты - I twardy,
          II mocny, surowy,
          III silny, siarczysty (o mrozie),
          IV (przenośnie) surowy (o krytyce),
          V (przenośnie) uporczywy, zacięty (bój),
          VI głośny, donośny (o głosie),
          VII (przenośnie) uparty, wytrwały,
          VIII (przenośnie) naprężony, naciągnięty,
          IX (przenośnie) głęboki (o śnie)
каты диск - (techn.) twardy dysk
катык - katyk, napój ze sfermentowanego mleka, rodzaj jogurtu, kefiru
катылан-ырга - I twardnieć, stwardnieć, stężeć
                              (Измә катыланды. - Zaprawa stężała.)
                          II krzepnąć, umacniać się, potężnieć, zwiększać się
                             (Җил кичке тагын да катыланды. - Wieczorem wiatr jeszcze się nasilił.)
                          III stawać się głośnym, silnym (o głosie)
                          IV stawać się brutalnym, okrutnym, bezlitosnym
                             (холкы катылан-ырга - nabierać brutalnego charakteru)
катыргы - karton, tektura, gruby papier
катыштыр-ырга - I mieszać, zmieszać, przemieszać
                             II wmieszać, wplątać, implikować,
                            III (przen.) wkręcić, wstawić, wtrącić (słowo)
каурый - (anatom.) pióro
каучук - kauczuk
каучук агачы - (botan.) kauczukowiec
кауша-рга - I mieszać się, peszyć się, niepokoić się
                        (Хатын нык каушады, сүзен дә әйтә алмады. - Kobieta silnie się zmieszała aż słowa nie mogła wypowiedzieć.)
                    II gubić się, tracić kontenans, tracić głowę, wahać się, mieszać się
                        (Aның йөзендә каушау чагылды. - Na jego twarzy pojawiło się zmieszanie.)
кач-арга - I uciekać, umykać,
                II dezerterować, pierzchać,
                III ukrywać się, chować się,
                IV (przenośnie) przepaść, zniknąć, skończyć się
каш - brew
кашка - I gwiazdka, łysina, biała łata na głowie zwierzęcia
                (кашка ат - koń z gwiazdką)
            II mający gwiazdkę, białą łatę na głowie
                (Кашка җилдәй элдерә. - Koń z gwiazdką mknie jak wiatr.)
каштан - (botan.) kasztan
кашык - łyżka
              (бал кашыгы - łyżeczka do herbaty)
кафе - kawiarnia
кафе-бар - cafe bar, rodzaj kawiarni
кафедра - I (jedn. org. uczelni) katedra
                III (przen. ) katedra (trybuna)
кафетерий - kafeteria, rodzaj kawiarni
каһан - kagan, tytuł używany na określenie najwyższego władcy wśród ludów Wielkiego Stepu
каһанлык - kaganat
каһарман - bohater
каһарманлык - bohaterstwo, heroizm, wielki (niezwykły) czyn, odważny postępek (patrz też: батырлык I)
                          (халыкның каһарманлыгы - heroizm narodu)
каһәр - przekleństwo
каһвә - kawa
кая - I (zaimek pytający) gdzie, dokąd
          (Кая кадәр (тикле, чаклы, хәтле)? - Do którego miejsca? Dokąd?)
          (Бу поезд кая бара? - Dokąd jedzie ten pociąg?)
      II (partykuła) gdzieżeż, gdzie tam
          (Кая курку дигән нәрсә! - Jaki tam znowu strach!)
          (Кая каршы әйтү ул! - Gdzieżby tam zaprzeczać!)
кая да булса - gdzieś
каядыр - dokądś, gdzieś
каян - (potocz.) skąd
кәбестә - (botan., kulin.) kapusta,
                (тозлы кәбестә - kiszona kapusta)
кәбестә ашы - kapuśniak (zupa))
кәбестә башы - główka kapusty
кәбестә тура-рга - szatkować kapustę
кәбестә туракла-рга - szatkować kapustę
кәбестә шулпасы - kapuśniak (zupa)
кәгазь - I papier, papierowy
            II dokument (dowód osobisty)
            III (potocznie) reklamacja, skarga
            IV dokument (tekst pisany)
            V (potocznie, przenośnie) pieniądze papierowe
кәгазь кыстыргыч - spinacz biurowy
кәеф - I usposobienie, nastrój
              (Кәефең ничек? - Jak się czujesz?)
          II stan zdrowia
              (Кәефе юк. - Jest niezdrów.)
          III (przen., potocz.) moc (napoju alkoholowego)
кәефлән-ергә - I poweseleć, wpadać w dobry nastrój, rozbawić się
                         II (przen.) upić się, być wstawionym
                            (Бераз кәефләнгәннәр дә бугай - Widać są odrobinę wstawieni)
кәефчелек - I wesoły, beztroski sposób życia
                    II bezczynne spędzanie czasu, pijaństwo
кәҗә - (zoolog.) koza
Кәҗәмөгез - (astronom.) Koziorożec
кәккүк - (zoolog.) kukułka
кәкре - I krzywy, skrzywiony
                (кәкре сызык - krzywa linia),
            II zgięty, pogięty
            III sękaty (o drzewie)
            IV (przen., potocz.) nieuczciwy, przebiegły, bezecny
                (Кәкре эшләре мәгълүм булды. - Wyszły na jaw jego niecne sprawki.)
кәләш - I panna młoda, oblubienica, narzeczona,
          II młoda żona, młódka
кәлтә - (zoolog.) jaszczurka
кәнәфи - kanapa, sofa
кәрәкә - (zoolog., kulin.) karaś (carassius) (patrz też: табан балыгы)
кәрзин - I kosz, koszyk
                  (баскетбол кәрзине - kosz basketbolowy)
              II (botan.) koszyczek (część kwiatostanu), kwiatostan
кәрзин талы - (botan.) wiklina (iwa koszykowa)
кәрзинкә - (potocz.) patrz: кәрзин
кәркәдан - (zoolog.) nosorożec
                    (Һиндстан кәркәданы - nosorożec indyjski)
кәрлә - I karzeł (człowiek małego wzrostu),
            II (mitolog.) karzeł (postać z bajek, małego wzrostu z długą brodą)
кәрт - karta do gry
кәрт уены - gra karciana
кәсеп - I rzemiosło, zawód, fach, profesja
               (Кәсебе - урман кисү. - Jego zawód to wyrąb lasu.)
            II praca, zatrudnienie
               (кәсепкә тотынырга - przyjąć się do pracy)
           III (potocz.) handel
кәсепче - rzemieślnik
кәтүк - I szpulka (na nici),
            II szpula dla przewodów, kabli,
            III (przen., obelż.) kurdupel, konus, liliput
кәтүкле - w szpulce (nawinięty na szpulkę)(o niciach)
кәүсә - pień (drzewa)
              (карама кәүсәсе - pień wiązu)
квадрат - kwadratowy
квартир - mieszkanie
квитанция - pokwitowanie
кебек - (poimek) jak, jakby, jakoby, niby, tak jak
              (төн кебек кара - czarny jak noc)
келәм - dywan, kilim
келәт - spichlerz, skład
келәт бурасы - sąsiek, zasiek (w spichlerzu)
келәшчә - kleszcze (narzędzie)
кельнер - kelner (patrz też: официант)
кем - I (zaimek pytający) kto
            (Кем сөйли? - Kto mówi?)
            (Кемгә ачуланасың? - Na kogo się złościsz?)
        II (zaimek wskazujący, zazwyczaj z partykułą менә) kto (ten, właśnie ten)
            (Менә кем барысын да белә. - Oto ten kto wszystko wie.)
            (Менә кемгә рәхмәт әйтергә кирәк. - Oto komu trzeba dziękować.)
            (Кем эшләми, шул ашамый - (powiedzenie) Kto nie pracuje ten nie je.)
        III (zaimek rozdzielający) kto ..., kto ...
            (Кем радио тыңлый, кем телевизор карый. - Kto słucha radia, kto ogląda telewizję.)
кем дә булса - ktokolwiek
кемгә - komu
кемдер - ktoś
кемне - kogo
кемнеке - czyj
кенә - (patrz: гына, генә) niedawno, tylko co, zaledwie
              (былтыр кенә - zaledwie w zeszłym roku, кичә кенә - zaledwie wczoraj)
кенәгә - księga (biurowa)
кенәз - kniaź, książę
кенәзбикә - kniahini, księżna
кендек - (anatom.) pępek
кер - I odzież, bielizna
        II brud, nieczystość (na odzieży lub ciele)
        III (przen.) piętno, plama
кер юу машинасы - pralka
кер-ергә - I (w różn. znacz.) wchodzić, zajść, wjechać, zajechać, wstąpić, postąpić
                II zaczynać się (np. o miesiącu)
                III zmieścić się
                IV jako czasownik pomocniczy oznacza działanie skierowane do wewnątrz
                    (очып кер-ергә - wlatywać)
керә торган - wejściowy
керә торган урын - wjazd
керән - (botan., kulin.) chrzan
                (керән тамыры - korzeń chrzanu)
керделе-чыктылы - nierówny, zygzakowaty
кереш - I wstęp, wprowadzenie
             II cięciwa
                 (җәя кереше - cięciwa łuka)
            III (anatom.) wędzidełko
                 (тел кереше - wędzidełko języka)
кереш-ергә - zaczynać, zacząć, brać się (za coś), przystępować (do czegoś)
                        (сөйләргә керешергә - zacząć mówić)
керосин - nafta
керпе - (zoolog.) jeż (erinaceus)
керсез - (wprost i przen.) czysty, schludny, porządny, niewinny
                (керсез кием - czysta odzież)
                (к ерсез күңел - czysta dusza)
керт-ергә - I wprowadzać
                  II wpuszczać
                  III dopuszczać
                  IV zaprowadzać, wbijać (gola)
                V wnosić, włączać
                VI prowadzić (rozmowę telefoniczną)
                VII czynić, wykonywać
                VIII urządzać, załatwiać
                IX parować, myć
кертем - depozyt, datek, akonto
керү - wejście, wejściowy
керү урны - wejście
керфек - (anatom.) rzęsa
кершән - puder
кесә - kieszeń
кесәл - (kulin.) kisiel
кече - I mały
             (кече зал - mała sala)
          II młodszy (wiekiem)
             (кече сеңел - młodsza siostra)
         II młodszy (stopniem)
             (кече лейтенант - podporucznik)
             (ече фәнни хезмәткәр - młodszy pracownik naukowy)
кече крачка - (zoolog.) rybitwa białoczelna
кечерә-ергә - maleć, zmniejszać się, ubywać
кечерәйт-ергә - zmniejszać
кечерәк - mniejszy
кечерәю - zmniejszanie się, malenie, ubywanie (rzecz. odsł. od кечерә-ергә)
кечкен - dzieciak
кечкенә - I (w różn. znacz.) mały nieduży, niewielki
                II mały, dziecko, dzieciak
                III w złożeniach mało- (кечкенә калибрлы - małokalibrowy)
кечкенә авыл - osada
кечкенә тәрәзә - okienko
кеше - I człowiek
             (Әүвәл заманда бер авылда бер кеше булган - Dawno temu w jakiejś wiosce żył pewien człowiek.),
          II osoba, podmiot,
          III dusza, człowiek (przy liczeniu),
          IV inny (ktoś inny)
          V (zoolog.) sobol
кеше-кара - ktokolwiek, kto bądź, ludzie
                    (кеше-кара белә күрмәсен - cokolwiek by ludzie nie wiedzieli, co by ktoś nie wiedział)
кешегә хас - ludzki
кешедән көлүчән - żartobliwy
кешелек - I ludzkość,
                II człowieczeństwo, humanizm,
                III paradny, świąteczny (o ubraniu),
                IV przeznaczony dla … osób
                    (алты кешелек көймә - sześcioosobowa łódź)
кешелек дөньясы - człowieczeństwo
кешеләр - ludzie, naród
кешнә-ргә - I rżeć
                      (Көтү тузгыган: сыерлар мөгриләр, атлар кешниләр. - Stado niespokojne: krowy meczą, konie rżą.)
                    II rechotać
киб-әргә - I suszyć się, schnąć, wysuszać się
                  II chudnąć, szczupleć, mizernieć
кибет - sklep (patrz też: магазин)
кибетче - I sprzedawca, ekspedient, sklepowy, subiekt,
                II sklepikarz
кигәвен - (zoolog.) bąk, giez (owad z rodziny bąkowatych)
киги - szprycha
            (велосипед кигие - szprycha rowerowa)
кидер-ергә - wdziać, wdziewać
киез - filc, wojłok, derka wojłkowa
кием - odzież, ubranie
            (өске кием - odzież wierzchnia)
            (Кием кешене бизәсә дә, гүзәл итмәс. - (przysłowie) Odzież upiększa człowieka ale nie czyni go pięknym.)
кием калыбы - I manekin
                          II (przen.) modniś
кием элгеч - wieszak
кием-салым - odzież, odzież wierzchnia
киеме бар (кеше) - ubrany
киен-ергә - (wprost i przen.) ubierać się
                    (бәйрәмчә киен-ергә - ubierać się odświętnie)
                    (Бөтен җир яшел киемгә киенгән. - Cała okolica ubrała się w szatę zieleni.)
киенгән - ubrany
киендер-ергә - ubierać
киеренке - naprężony, napięty
киеренкелек - I (w różn. znacz.) napięcie, naprężenie, intensywność
                            (иҗади киеренкелек - napięcie twórcze)
                           (сөйләшүнең киеренкелеге - napięcie w rozmowie)
                        II dramatyzm
киерт-ергә - wdziewać
кизү - dyscyplina
кил-ергә - I (w różn. znacz.) przybywać, przychodzić, przyjeżdżać, pojawiać się, docierać
                    (кунакка кил-ергә - przyjść w gości)
                    (Ул пароходта килде. - Przypłynął na parostatku.)
                    (Cыерчыклар килде инде. - Szpaki już przyleciały.)
                    (Институтка талантлы яшьләр килде. - Do instytutu przyszła utalentowana młodzież.)
                    (Өстәлгә аш килде - Na stół podano zupę. (Na stół przyszła zupa.))
                II zbliżać się, podchodzić, nastać
                    (Яз килә. - Idzie wiosna.)
                    (ишек янына кил-ергә - podchodzić do drzwi)
                III dochodzić, dolatywać (o dźwięku)
                IV ważyć, mieć wagę
                    (Кәбестә ике килограмм килде. - Kapusta waży dwa kilogramy.)
                V (jako czasownik pomocniczy) przy-
                    (алып кил-ергә - przynieść),
                VI w połączeniu z formami -сы, -се chcieć, chcieć się
                    (Йөрисе килә. - Chce się spacerować.)
                    (Сөйлисем дә килми, - Nie chce mi się mówić, (początek piosenki "Бөек татар"))
киләсе - I nadchodzący, przyszły
              II następny, kolejny
киләчәк - I przyszły, nadchodzący
                    (Киләчәк көннәрең якты булсын! - Niech twoje przyszłe dni będą świetlane!)
                    (киләчәк буын - przyszłe pokolenie)
                II (przen.) przeznaczenie, los, przyszłość
                    (Tеатр - минем киләчәгем. - Teatr jest moim przeznaczeniem.)
                    (Aны бәхетле киләчәк көтә. - Czeka go szczęśliwa przyszłość.)
                    (Мин татарча сөйлəшəм! килəчəкне үзгəртəм! - Rozmawiam po tatarsku! zmieniam przyszłość!
                    (hasło akcji promującej język tatarski))
киләчәк заман хикəя фигыль - (lingw.) czasownik w czasie przyszłym trybu oznajmującego
киләчәк-үткəн заман хикəя фигыль - (lingw.) czasownik w czasie przyszłym w przeszłości trybu oznajmującego
килгән-киткән - przyjezdny
килен - synowa
              (Киленне килгәч күрербез. - (przysłowie) Synową poznamy gdy się pojawi.)
килендәш - synowa (żony braci we wzajemnym odnoszeniu się)
килеп чыг-арга - pojawiać się
килеш - (lingw.) przypadek (deklinacyjny)
килеш-ергә - przyjąć, zgodzić się
килешкән - zgodny
килештер-ергә - namówić, przekonać
килешүчән - zgodliwy, ustępliwy
километр - kilometr
килү - zjazd
ким - I mniej, mniejszy
          II niedostatecznie, niewystarczająco, mało, pobieżnie
кимвал - (muz.) cymbały
киме-ргә - I uszczuplić się, pomniejszać się
                 II obniżać się, lądować, spadać (o cenach)
                 III odpadać (o wodzie)
кимек - (anatom.) szpik
кимендә - co najmniej, minimum
                (Кимендә тагын өч көн кирәк. - Potrzebne są co najmniej trzy dni.)
кимер-ергә - I gryźć, obgryzać, rozgryzać
                      II (przen. gryźć, męczyć, toczyć, nękać, trapić
                          (сагыш җилкә - tęsknota trapi)
                      III żyć na czyjś koszt, okradać
                          (Әтисенең җилкәсен җилкә. - Żyje na koszt (na głowie) ojca.)
кимрәк - mniej
кимсенүчән - wrażliwy
кимсен-ергә - poniżać się
кимсет-ергә - I uniżać, upokorzyć, deprecjonować, degradować (słowem, traktowaniem)
                       II gardzić, lekceważyć, zaniedbywać, ignorować
кимсетеп - lekceważąc, lekceważący
кимсетү кушымчасы - (lingw.) sufiks pejoratywny
кимчелек - defekt, niedobór, brak
                   (Тәрбиядәге кимчелекләр соңрак чагылачак. - Braki w wychowaniu objawią się później.)
кинән-ергә - I cieszyć się, radować się, weselić się
                     II rozkoszować się, delektować się
                        (кинәнеп эшлә-ргә - pracować z przyjemnością)
кинәт - nagle, nieoczekiwanie, raptem, wtem
кинәчел - pamiętliwy, złośliwy, podstępny (patrz też: эчкерле)
                  (Яман кеше - кинәчел. - (powiedzenie) Głupiec jest pamiętliwy)
киндер - I (botan.) konopie (cannabis)
                   (киндер орлыгы - siemie konopne)
               II płótno, tkanina // płócienny, parciany
                   (тула киндере - sukno)
                   (киндер сугарга - tkać płótno)
киноактёры - aktor filmowy
кинокартина - film
кинофильм - film
киң - I szeroki,
         II obszerny, przestronny,
         III szeroko- (w wyrazach złożonych)
            (киң яфраклы - szerokolistny)
киңә-ергә - (w różn. znacz.) rozszerzać się, stawać się szerszym, zwiększać się
киңәш - I rada, rekomendacja, pouczenie, wskazówka, porada
                (Киңәшләрең өчен рәхмәт. - Dzięki za pouczenie.)
                (киңәш буенча эш ит-әргә - postąpić zgodnie z radą),
              II narada, obrady, konsultacja
                (Cуд киңәшкә керә. - Sąd udaje się na naradę.)
              III sprawa, problem
                (Aңа бер киңәш бар әле. - Mam do niego jedną sprawę.)
киңәш бир-ергә - radzić, poradzić
киңәшмә - narada, obrady, posiedzenie
киңәштәш - I doradca (patrz też: киңәшче II)
киңәшче - I radca, konsultant
                  II doradca
киңәю - rozszerzanie się (rzeczownik odsłowny od киңә-ергә)
киңлек - szerokość, rozpiętość
киоск - kiosk
              (газеталар сату киоскысы - kiosk z gazetami)
кип - pokrowiec, okrycie, etui, futerał
кип-киң - przeszeroki (stopień wyższy od киң)
кипарис - (botan.) cyprys (cupressus)
кипкән - (w różn. znacz.) suchy, wysuszony, zeschnięty
                  (кипкән керләрне җыеп алырга - zdjąć wysuszoną bieliznę),
              (Кипкән агач чатнамый. - (przysłowie) Wyschnięte drewno nie pęka.)
кипкән агач - suchość patrz także: корыган агач
кипкәнче - do sucha, na sucho
кипкер - cedzak
кипмәс - niewysychający
киптер-ергә - I suszyć, osuszać, wysychać
                           (Яңгыр юешли, кояш киптерә. - Deszcz moczy, słońce osusza.)
                       II (przen.) wyniszczać
                           (Кешене эш киптермәс, кайгы киптерер. - Człowieka nie wyniszcza praca, wyniszcza go niedola.)
киптерелгән - wysuszony, suchy
кирәк - I (predykatyw) należy, trzeba
              (Җирдə миңа ни кирəк? - Co się ziemi ode mnie należy?)
            II konieczny, niezbędny, koniecznie
            III niezbędność, konieczność
            IV wymagać, żądać
            V i … i, choć … choć (spójnik)
            (Кирәк шагйырь, кирәк язучы. - To i poeta i pisarz.)
            (кирәк утын, кирәк күмер - chociaż drwa, chociaż węgiel)
кирәк бул-ырга - nadać się
кирәкле - nieodzowny, niezbędny
кирәксен-ергә - potrzebować
кирәк-яраклар - ekwipunek, wyposażenie
кире - I odwrotnie, przeciwnie, tyłem, wstecz, z powrotem
              (кире якка кит-әргә - iść w przeciwną stronę)
          II negatywny, ujemny
              (кире йогынты яса-рга - negatywne wpływać)
          III narowisty (o koniu)
          IV przekorny, krnąbrny, uparty (o człowieku)
              (Кире һәрвакыт кирегә сукалар. - Przekorny zawsze będzie orał odwrotnie.)
          V (fiz.) ujemny (o ładunku)
              (кире корылма - ładunek ujemny)
          VI znowu, ponownie
              (Кире эшләргә туры килде. - Trzeba było znowu działać.)
          VII po (poimek) (төштән кире - po obiedzie)
кире кайтар-ырга - wracać, zwracać
киресенчә - naprzeciw, odwrotnie, przeciwnie
кирпич - cegła
киртә - I żerdź, drąg, pręt
           II ogrodzenie, płot, parkan
          III (przen.) przeszkoda, bariera, obstrukcja
киртлә-ргә - nacinać, narzynać, zrobić nacięcie, gwint
киртләч - I występ, uskok, stopień, taras
                    (тау киртләчләре - tarasy gór)
                II blanka (muru twierdzy)
                    (Кремль стенасы киртләчләре - blanki murów Kremla)
кис-әргә - I ciąć, krajać, rżnąć
                II rozrąbywać, odrąbać
                III piłować, rozpiłować, odpiłować
                IV strzyc, ściąć
                V wyjadać, wyżerać, zżerać (np. o molach)
                VI wydobywać (węgiel, rudę)
                VII (przen.) odciąć się (powiedzieć)
                VIII (przen.) skrócić, zredukować
                IX zagrodzić, tarasować
кисәк - I okruch, człon, kawałek, kęs, kromka, strzęp, gruda (cegły, kamienia, chleba, mięsa, papieru)
            II kawałek, paczka (mydła, złota, herbaty)
            III (w różn. znacz.) część, człon
                (романның аерым кисәкләре - oddzielne części powieści)
                (дөнья кисәкләре - części świata)
                (җөмлә кисәкләре - części zdania)
            IV określenie nadające opisywanemu obiektowi sens lekceważący, pogardliwy, ironiczny
                (йорт кисәге - chałupa)
            V w postaci dzierżawczej z wyrazami җан, бәгырь wyraża zdrobnienie
                (бәгырь кисәгем - serdeńko moje)
                (җан кисәгем - duszeńko moja)
кисәкчә - (lingw.) patykuła
кисәт-ергә - ostrzegać, uprzedzać
кисәтмә - ostrzeżenie
кисәтмәле диктант - dyktat ostrzegawczy, ultimatum
кисәтү - ostrzeżenie
кискен - I ostry, bystry, przenikliwy
              II decydujący
              III intensywny, dobitny
кискен итеп - przenikliwie
кискенләш-ергә - wyostrzać się, nasilać się
кислород - (chem.) tlen (оxygenium) (patrz także: уттуар i уттудыр)
кислота - (chem.) kwas
кисмә - I wycinek
                (газета кисмәләре - wycinki z gazet)
            II (dialek.) przesieka, dukt
                (урман кисмәсе - leśny dukt)
кит - I (zoolog.) wieloryb, wal, waleń
          II (dial.) tylna strona, zad
          III precz, won
               (Зинһар, хәзер үк кит! - Proszę natychmiast iść mi precz!)
кит-әргә - I (w różn. znacz.) pojechać, pójść, odchodzić, odejść, odjechać, uciekać, uciec
                    (балыкка китәргә - pójść na ryby)
                    (Авыруы үтеп китә инде. - Jego choroba przeszła.)
                    (сугышка китүче солдатлар - odchodzący na front (wojnę) żołnierze)
                    (балыкка китәргә - pójść na ryby)
                II pójść, rozchodzić się, rozprzestrzeniać się
                    (Татарстан нефтьчеләре даны бөтен илгә китте. - Po całym kraju rozeszła się sława naftowców Tatarstanu.)
                    (Кая китә бу кадәр акча? - Gdzie się rozchodzi tyle pieniędzy?)
                III zaczynać się
                    (Cугыш китте. - Zaczęła się wojna.)
                IV iść, pójść
                    (әтиләре эзеннән китәргә - pójść w ślady ojca)
                    (Яңгыр китте. - Przyszedł deszcz.)
                V dopuszczać (błąd)
                    (Кулъязманы җыйганда бик күп хаталар китә. - Przy przyjmowaniu rękopisów dopuszcza się dużo błędów.)
                VI (przen.) umrzeć, zejść
                    (тифтан китәргә - umrzeć (zejść) na tyfus)
                VII jako czasownik pomocniczy (w połączeniu z imiesłowem przysł.)
                    a) działanie ukierunkowane na oddalanie się
                        (очып китәргә - odlecieć, ulecieć)
                    b) przyjmowanie jakiegoś stanu
                        (дуслашып китәргә - zaprzyjaźnić się)
                    c) początek działania
                        (йөреп китәргә - zacząć iść, pójść)
                    d) nieoczekiwane, nagłe, gwałtowne działanie
                        (зураеп китәргә - nasilać się)
                    e) działanie uboczne albo związane z poprzedzającym działaniem
                        (таныштырып китәргә - zaznajamiać)
                        (җавап биреп китәргә - odpowiadać na pytania)
                    f) nieoczekiwaność pojawienia się jakiegoś życzenia
                        (көләсе килеп китәргә - zachcieć śmiać się)
                    g) zrealizowanie się działania
                        (йоклап кит-әргә - zasnąć)
                        (Яңгыр явып китте. - Przeszedł deszcz.)
                    h) wyraża przejście działania ze stadium początkowego do stanu trwałego
                        (эшкә керешеп китәргә - przystąpić do pracy)
                    i) z imiesłowem булып czasownika wspomagającego бул-ырга wyraża powtarzalność, długotrwałość działania
                        (театрга еш йөри торган булып китәргә - zacząć często chodzić do teatru, zostać bywalcem teatru)
                        (сөйләшергә яратучан булып кит-әргә - stać się gadatliwym)
китап - książka
китап сәүдәсе - księgarnia
китап сөюче - bibliofil, miłośnik książek
китап яратучы - bibliofil, miłośnik książek
китаптагыча - po książkowemu
китапханә - biblioteka
                    (фәнни китапханә - biblioteka naukowa)
китеп бар-ырга - odjechać (китеп - imiesłów przysłówkowy od китәргә)
китер-ергә - I przynosić, przyprowadzać, dostarczać
                    II przywozić, zawozić
                    III nanosić
                    IV przyjmować (w skład)
                    V wywoływać (uczucie, chęć)
                    VI powodować (zło, szkodę)
                    VII przedstawiać (np. przykłady)
                    VIII (matemat.) przekształcać
китсәнә - czyż nie, ależ
китү - ustąpienie, odejście
кич - wieczór
кич белән - wieczorem
кич-әргә - I przechodzić, przejeżdżać (przez coś), przeprawiać się
                  II (militar.) forsować
кичә - wczoraj
кичег-ергә - spóźniać się
кичектергесез - niezwłoczny, natychmiastowy, szybki
кичен - wieczorem
кичер-ергә - I przeprawiać, przenosić, naprawiać, poprawiać
                    II (przen.) przeżywać, doświadczać, zaznawać
                        (шатлыклы хисләр кичер-ергә - przeżywać uczucie radości)
                    III (przen.) znosić, przechodzić
                        (салкынны җиңел кичер-ергә - dobrze znosić zimno)
                    IV (przen.) wybaczać, przebaczać, darować, patrz też: гафу ит-әргә
                        (Aңа без барысын да кичереп килдек. - Wszystko mu darowaliśmy.)
                    V (relig.) odpuszczać (grzechy, winy)
                        (Бурычларыбызны кичер, без дә үзебезгә бурычлы булганнарга кичергән күк.
                        - Odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.)
кичкә - wieczorem, z wieczora, pod wieczór
кичке - wieczorny
кичке аш - kolacja, wieczerza
кичке әбәт - podwieczorek
кичкырын - wieczorem, z wieczora, pod wieczór
кишер - marchew, marchewka
            (кишер түтәле - grządka marchwi)
киштә - półka
кия-ргә - I wdziewać, nakładać,
                II nosić (o ubraniu)
кияү - I pan młody, narzeczony,
          II zięć,
          III młody mąż
класс - klasa
классик - klasyk
                (классикларны ук-ырга - czytać klasyków)
                (марксизм-ленинизм классиклары - klasycy marksizmu-leninizmu)
клеть - komora, skład, spichlerz
клоака - (anatom.) kloaka, stek
клоун - clown
кнопка - pinezka
              (плакатны кно́пка белән беркете-ргә - przymocować plakat pinezkami)
князь - kniaź
князьлек - księstwo
кое - I studnia,
        II źródło
коелма - I odlew,
              II sztabka (metalu)
коен-ырга - I kąpać się (w jeziorze, rzece, morzu)
                        (коену урыны - miejsce do kąpieli, kąpielisko)
                    II (wprost i przen.) oblewać się (wodą, światłem, zapachem)
                        (чык суына коенырга - pokrywać się rosą)
                        (Зал якты нурга коенды. - Salę zalały promienie światła.)
кода - I swat, swatający
          II swat (ojciec jednego z małżonków dla rodziców drugiego małżonka)
кодагый - matka i starsi krewni jednego z małżonków dla rodziców i krewnych drugiego małżonka
кодагыйлык - ojciec, matka i starsi krewni jednego z małżonków dla rodziców i krewnych drugiego małżonka
кодача - młodsze siostry i młodsze krewne zięcia lub synowej dla zwracającego się
кодрәтле - I silny, potężny, mocny
                    (кодрәтле көч - potężna siła),
                II (książk.) zdolny, utalentowany
                    (кодрәтле бер әдип - utalentowany pisarz),
                III (przen.) wszechmocny, wszechpotężny, wszechwładny
                    (кодрәтле сүз тылсымы белән - wszechwładny urokiem słowa)
козгын - (zoolog.) kruk
койка - I koja (łóżko na statku)
            II studzienina, galat,
            III galareta, płynna masa do robienia studzieniny
койма - ogrodzenie
коймак - I (kulin.) racuch, racuszek (z pszenicznej, grochowej, owsianej lub innej mąki)
              II (kulin.) blin, naleśnik
койрык - I (wprost i przen.) ogon (zwierzęcia, samolotu, komety itp.)
              II ogonek (litery, ornamentu)
              III rufa
              IV ster
              V tyły, tylna część (ogrodu, sadu)
койрыкчы - sternik
коктейль - koktail
кол - I niewolnik
        II (przen.) poddany, lokaj, służalec, pochlebca
колак - I ucho, uszy
          II uszko (detal)
          III uszy (czapki)
          IV pęd (rośliny)
колак сал-ырга - przysłuchać się
колач - I rozpiętość
                (самолёт канатларының колачы - rozpiętość skrzydeł samolotu),
            II zasięg ramion, sążeń, odległość pomiędzy środkowymi palcami rozłożonych rąk
            III (dialekt.) jednostka miary drewna równa 2,5 m sześć. lub 3 m sześć.,
            IV (fiz.) amplituda
                (маятникның тирбәлү колачы - amplituda drgań wahadła),
            V (przen.) skala, zasięg, szerokość (np. prac)
                (белем колачы - zakres wiedzy)
колбаса - (kulin.) kiełbasa
колга - (w różn. znacz.) żerdź, tyczka, słup
колга белән сикерү - (sport.) skok o tyczce
коллега - kolega
коллекция - kolekcja
коллизия - (książk.) kolizja
коллык - (wprost i przen.) niewola
колмак - (botan.) chmiel
колун - siekiera, topór do drewna
колун балта - siekiera, topór do drewna
колын - żrebak (nowourodzony)
коляска - (w różn. znacz.) wóz, wózek, kolasa, kocz
                (балалар коля́скасы - wózek dziecięcy),
                (мотоцикл коля́скасы - przyczepka motocykla),
                (инвалидлар коля́скасы - wózek inwalidzki)
ком - piasek
комай - (zoolog.) sęp himalajski (gyps himalayensis)
комачаула-рга - przeszkadzać, zakłócać, ingerować, hamować, tarasować
комаяк - plaża
комедия - (w różn. znacz.) komedia
комиссия - I komisja
                     (сайлау коми́ссиясе - komisja wyborcza),
                  II komis
                     (коми́ссиягә товарлар ал-ырга - brać towar w komis)
коммунизм - komunizm
коммунист - komunistyczny
комплект - komplet
                  (җылы кием комплекты - komplet ciepłej odzieży)
композиция - I kompozycja (budowa utworu, współzależność jego części)
                      II kompozycja (utwór muzyczny i teoria jego tworzenia)
комсыз - I (wprost i przen.) chciwy, zachłanny, żądny, łakomy, pazerny, nienasycony
                  (белемгә комсыз - żądny wiedzy)
              II skąpy
                  (Комсызга бирмә дә, алма да. - (przysłowie) Skąpemu nie dawaj ani od niego nie bierz.)
              III (przen.) stronniczy, niesłuszny, niesprawiedliwy
конверт - koperta
                  (хатны конверт эченә сал-ырга - włóżyć list do koperty)
конденсатор - (techn.) kondensator
конкуренция - konkurencja, współzawodnictwo
конституция - konstytucja
контейнер - pojemnik
континент - kontynent
контроль - kontrolny
конус - stożek
концерт - koncert
              (концерт бир-ергә - dawać koncert),
              (скрипка өчен язылган концерт - koncert skrzypcowy)
конфиденциаль - poufny
коңгырт - brunatny, ciemnobrązowy, ciemnorudy (o włosach)
кор-ырга - I schnąć, wysychać, zaschnąć,
                  II (przen.) schudnąć
                  III (przen.) obumierać
                  IV stopniowo wyczerpywać się
                  V (przen.) wymierać (o rodzie)
                  VI (wprost i w przen.) budować, wznosić
                  VII ustanowić, założyć, zainstalować
                  VIII zestawiać, połączyć (maszynę)
                  IX wić (gniazdo)
                  X rozbijać (namiot)
                  XI zastawiać (sieć)
                  XII (przen.) wymyślać, rozsiewać (plotki)
                  XIII jako czasownik posiłkowy tworzy z rzeczownikami abstrakcyjnymi czasowniki złożone:
                          гәп кор-ырга - biesiadować, план кор-ырга - planować, хыял кор-ырга - marzyć, itp.
                  XIV (w różn. znacz.) ładować (działo, baterię), nastawiać (radio, aparat)
                      (электр батареясын кор-ырга - ładować baterię elektryczną)
                      (кору көчәнеше - napięcie ładowania)
                      (кору тогы - prąd ładowania)
                      (радионы кыска дулкынга кор-ырга - nastawić radio na fale krótkie)
кораб - okręt, statek (patrz też: судно)
            (хәрби кораб - okręt wojenny)
кораб-иярчен - sputnik, sztuczny satelita
корал - I broń
                (Коралга! - Do broni!)
                (күпләп юк итү коралы - broń masowej zagłady)
            II uzbrojenie
            III przyrząd, urządzenie
            IV (w przenośni) środki, wyposażenie
кораллан-ырга - zbroić się
коралландырырга - zbroić
кораллы - uzbrojony
кораллы сакчы(лар) - straż
коралсыз - bezbronny
коралсызлан-ырга - rozbrajać się
коралсызландыр-ырга - rozbrajać
коралын тартып алырга - rozbrajać
корбан - I (w różn. znacz.) ofiara (wojny, przestępstwa, wypadku)
              II (relig., etnograf.) ofiara, zwierzę ofiarne
              III (potocz.) Корбан Бәйрәме
Корбан Бәйрәме - Kurban Bajram, Id al-Adha (muzułmańskie Święto Ofiarowania)
коридор - korytarz
корма - I (potocz.) rówieśnik, jednakowego wieku
                (Aлар бер корма кешеләр. - Oni są rówieśnikami.)
            II (techn.) konstrukcja
                (тимер-бетон кормалар - konstrukcje żelbetowe)
            III -budowa (budówka), drugi człon wyrazów złożonych
                (янкорма - dobudówka; өскорма - nadbudowa, nadbudówka)
король - (w różn. znacz.) król
корсак - I brzuch, żołądek, kałdun, wnętrzności, łono
              II ciąża, brzemienność
корт - I (wprost i przen.) robak (w owocach)
              (Aлманың асылын корт ашый. - (przysłowie) Pięknemu jabłku robak nie szkodzi.)
          II pszczoła (patrz także: бал корты)
              (эшче кортлар - pszczoły robotnice)
              (Корт чакмыйча, бал булмый. - (przysłowie) Nie ma miodu bez pszczelego użądlenia.)
          III larwa, gąsienica
          IV (przen., żartobl.) miłośnik (czegoś)
          V (przen.) darmozjad, truteń, parazyt
          VI (sport.) kort
коры - I suchy,
          II zasuszony
          III wyschnięty
          IV wolny (np. o pokoju), pusty
                (коры кесә - pusta kieszeń)
          V (w przenośni) jałowy, bezpłodny
          VI (w przenośni) surowy, kostyczny (o człowieku)
          VII (w przenośni) uporczywy, zaciekły
корылган - zbudowany
корылма - I budowla, konstrukcja
                    (тимер-бетон корылма - konstrukcja żelbetowa)
                  II (fiz.) ładunek
                     (кире корылма - ładunek ujemny)
корылмалы - (fiz.) naładowany (jakimś ładunkiem)
корылтай - zjazd, kuryłtaj
корылык - I suchość, susza,
                  II posucha, bezwodzie, brak wody,
                  III (w przenośn.) oschłość, surowość
корылыкка чыдамлылык - odporność na suszę
корылыклы - I suchy, nawiedzany przez suszę, bezwodny
                        (корылыклы районнар - regiony bezwodne),
                      II sucholubny, suchorostowy,
                        (корылыклы үсемлекләр - rośliny suchorostowe, sukulenty)
корылыш - budowanie
корыч - (chem., techn.) stal
              (тутыкмас корыч - stal nierdzewna)
корычагач, корыч-агач - (botan.) jesion
Коръән - Koran
костюм - ubranie, garnitur, kostium, strój
                  (милли костюм - strój narodowy)
кот - I (relig.) dusza, duch (patrz też: җан)
            (Коты күбәләк булып очты. - Jego dusza odleciał