Rozmówki tatarskie

in statu nascendi

 

Rozmówki przeznaczane są dla tych, którzy chcą porozumiewać się w nieznanym języku na różne życiowe tematy: zapoznanie się, transport, zakupy, restauracja, itp.
W naszym wypadku raczej nie ma takiej potrzeby, jest mało prawdopodobne by któryś z czytelników tego tekstu wybierał się do Tatarstanu a przecież tylko tam spotkałby się z okazją i potrzebą mówienia po tatarsku. Stąd niniejsze "Rozmówki" mają inne, daleko skromniejsze przeznaczenie, ma to być materiał do zapoznawania się z żywym językiem tatarskim, materiał do śledzenia zastosowań reguł gramatycznych, do podglądania logiki języka, sposobu formułowania myśli.

 

Zwracanie się, przywitanie

  Zwracanie się, przywitanie     Эндәшү, исәнләшү  
  Witaj! Witajcie!     Исәнме! Исәнмесез!
  Witaj! Witajcie!     Cаумы! Cаумысыз!
  Czołem!     Сәлам!
  Witaj! Witajcie!     Әссәламегаләйкем!  
  Dobrego ranka (dnia, wieczoru)!       Хәерле иртә (көн, кич)!  
  Jak się macie? (Jak się pan/pani ma?)     Хәлегез ничек?
  Co w szkole?     Мәктәптә ничек?  
  Jak się masz?     Ни хәл?  
  Jak w domu?     Өйдә ни xәл?  
  Jaką mieliście podróż?     Юлларыгыз уңдымы?  
  Witajcie!     Рәхим итегез!  
  Witajcie!     Хуш киләсез!
  Jak się żyje?     Тормышлар ничек?  
  Co słychać?     Нинди яңалыкълар бар?  
  Dobrze, dzięki     Әйбәт, рәxмәт.  
  OK     Ярыйсы  
  Pan     Әфәнде  
  Pan Valiev     Вәлиев әфәнде  
  Pani, dama     Ханым  
  Pani Alsou     Алсу ханым  
  Panie i panowie     Ханымнар һәм әфәнделәр (җәмәгать)    

Komentarze:
Исәнме - dosłownie: czy zdrowy?: исән - żywy, cały, zdrowy; -ме - afiks (przyrostek) tworzący formę pytającą
Исәнмесез - dosłownie: czy zdrowi?: сез - afiks przynależności do 2. osoby l. mnogiej
Cаумы - dosłownie: czy zdrowy?: сау - zdrowy, w dobrym stanie, nieuszkodzony; -мы - afiks (przyrostek) tworzący formę pytającą
Cаумысыз - dosłownie: czy zdrowi?: сыз - afiks przynależności do 2. osoby l. mnogiej
Pozdrowienie cәлам jest niewątpliwie importem z języka arabskiego gdzie znaczy pokój
Pozdrowienie Әссәламегаләйкем jest wręcz zwrotem arabskojęzycznym (zapisanym po tatarsku); znaczy: pokój z wami/z tobą
Хәерле иртә: хәерле - pomyślny, szczęśliwy, dobry; иртә - rano; көн - dzień; кич- wieczór
Хәерле иртә mówi się przed południem, хәерле көн - po południu
Хәлегез ничек: хәл - stan, kondycja, usposobienie; егез - afiks (przyrostek) przynależności do 2. osoby l. mnogiej; ничек - jak
ни - co, jaki
мәктәптә - w szkole: мәктәп - szkoła; тә - afiks tworzący miejscownik
өйдә - w domu: өй - dom; дә - afiks tworzący miejscownik
Юлларыгыз - wasze drogi = wasza podróż: юл - droga; лар - afiks (przyrostek) l. mnogiej; гыз - afiks przynależności do 2. osoby l. mnogiej
уңдымы - : уң-арга - udawać się (o zamierzeniach, plonach), obrodzić, ды - afiks (przyrostek) tworzący czas przeszły (poświadczony), мы - afiks tworzący formę pytającą
Рәхим итегез! - dosłownie: zróbcie mi uprzejmość:
рәхим - uprzejmość, dobroć; итегез - zróbcie: ит-әргә - robić, zrobić; -гез - tworzy tryb rozkazująco-życzeniowy w 2. osobie liczby mnogiej
Рәхим итегез! znaczy również: proszę! jak najbardziej! (w odpowiedzi na prośbę lub pytanie albo wyrażając szczerą zgodę lub gotowość - jak angielskie "you are welcome");
Хуш киләсез! - dosłownie: przychodzicie radośnie, życzliwie:
хуш - przyjemny, dobry, życzliwy, radosny; кил-ергә - przychodzić, przybywać; -ә - tworzy czas teraźniejszy; -сез - tworzy formy 2. osoby liczby mnogiej
Хуш киләсез! znaczy również: proszę! jak najbardziej! (jak Рәхим итегез!);
тормыш - życie, byt; лар afiks tworzący liczbę mnogą;
Нинди яңалыкълар бар? - dosłownie: Jakie są nowiny?:
нинди - jaki; яңалык - nowość, nowina; лар afiks tworzący liczbę mnogą; бар - jest, istnieje (jest to predykatyw - część mowy specyficzna dla języka tatarskiego)
җәмәгать - zbiorowość, obywatele (przy zwracaniu się)

 

Żegnanie się

  Do widzenia! Bądź zdrów!     Сау бул! Исән бул!
  Do widzenia! Bądźcie zdrowi!     Сау булыгыз! Исән булыгыз!  
  Żegnaj! Żegnajcie!     Хуш! Хушыгыз!
  Do widzenia!     Яңа очрашуларга кадәр!
  Dobranoc! (spokojnego snu)     Тыныч йокы!
  Dobranoc! (miłych snów)     Тәмле төшләр!
  Przekażcie pozdrowienia!     Сәлам әйтегез!

Komentarze:
Сау бул! - dosłownie: Bądź zdrów: сау - zdrowy; бул - tryb rozkazujący 2. osoby l. pojedynczej od булырга - być
Исән бул!: исән - żywy, cały, zdrowy
булыгыз - tryb rozkazująco-życzeniowy 2. osoby l. mnogiej od булырга - być
Хуш - przyjemny, dobry, życzliwy, radosny ale także (właśnie tu): do widzenia, żegnaj, bądź zdrów (jestem ci życzliwy) ;
Яңа очрашуларга кадәр! - dosłownie: Do nowego spotkania!: яңа - nowy; очрашу - spotkanie, -лар - afiks l. mnogiej, -га - afiks tworzący allatyw (przypadek nakierowujący); кадәр - (poimek) do
Тыныч - spokojny; йокы - sen, drzemka
Тәмле - miły, przyjemny, төш - sen, marzenie senne, -ләр - afiks l. mnogiej;
әйтегез - tryb rozkazująco-życzeniowy 2. os. l. mnogiej od әйтергә - mówić, zawiadamiać, informować, przekazywać (słowa)

 

Język

  Język     Тел
  mówić, rozmawiać     cөйләшергә  
  Mówię po tatarsku!     Мин татарча сөйләшәм!
  Nie mówię po tatarsku.     Мин татарча сөйләшмим.
  Czy mówicie po tatarsku?     Сез татарча сөйләшәсезме?
  mówić, powiedzieć     өйтергә
  Proszę mówić wolniej.     Зинһар, әкренрәк әйтегез.
  Co on (ona) powiedział(-ła)?     Ул нәрсә әйтте?
  tłumacz     тәрҗемәче
  Potrzebujemy tłumacza.     Безгә тәрҗемәче кирәк.
  rozumieć     аңларга
  Czy mnie rozumiecie?     Сез мине аңлыйсызмы?
  Zrozumiałem was (pana, panią).     Мин сезне аңладым.
  Proszę powtórzyć jeszcze raz.     Кабатлагыз, зинһар, тагын бер тапкыр.
  słowo     cүз
  informować     белдерергә
  Co to słowo znaczy?     Бу сүз нәрсәне белдерә?
  Jak to słowo będzie po tatarsku?     Татарча бу сүз ничек була (әйтелә)?
  pisać     язарга
  Napiszecie to słowo po tatarsku?     Бу сүзне татарча языгызча?
  Prrzepraszam, źle mówię po tatarsku     Гафу итегез, мин татарча начаррак сөйләшәм

Komentarze:
Мин татарча сөйләшәм! to hasło prowadzonej przez Tatarów akcji nadania językowi tatarskiemu statusu języka urzędowego Federacji Rosyjskiej. Tatarzy są największą mniejszością etniczną Federacji (mieszka ich tam 5 mln 310 tys., w samej Moskwie 150 tys.).

 

Rozmowa

  Jestem Tatarem.     Мин Татар
  Jesteśmy Tatarami.     Без Татар. Без Татарлар.
  To jest pan Alej.     Бу Аләй әфәнде
  Przepraszam (was, panią, pana). Wybaczcie.     Гафу итегез.
  Przepraszam cię. Wybacz.     Гафу ит.
  Przepraszam, czy jesteś Alejem?     Гафу ит, син Аләйме?
  Tak. Jestem Alejem.     Әйе. Мин Аләй.
  Jestem rad (rada).     Мин бик шат.
  Ja też.     Мин дә.
  Jak się czujesz?     Кэеф ничек?
  Smacznego!     Аш булсын!

Komentarze:
Гафу - wybaczenie
Итегез - tryb rozkazująco-życzeniowy 2. os. l. mnogiej od итәргә - robić, zrobić, zdziałać
Ит - tryb rozkazująco-życzeniowy 2. os. l. pojedynczej od итәргә

 

Być, mieć

  Jestem Tatarem     Мин Татар.
  Mam dwie córki     Минем ике кызым бар.
  Nie mam domu.     Өем юк.
  Wstęp wzbroniony!     Керү юк!
  Miałem przyjaciela.     Минем бер дустым бар иде.    
  Było, nie było... (początek bajki)         Бар иде, ди, юк иде, ди...  

Komentarze:
Zwraca uwagę, że identyczna (z Мин Татар., Минем ике кызым бар.) składnia (Я Руский., У меня две дочери.) występuje w języku rosyjskim.
минем - mój, moja, moje
ике - dwa; dwu, dwie, dwoje
кызым - moja(e) córka(i): кыз - dziewczyna; córka; -ым - tworzy przynależność do 1. os. l. poj.
бар - (predykatyw) jest, są; występuje(ą), istnieje(ą); jest obecny(a,e), są obecni(e)
өем - mój dom: өй - dom; -м - tworzy przynalżność do 1. os. l. poj.
юк - (predykatyw) nie ma; nie występuje(ą), nie istnieje(ą); nie jest obecny(a,e), nie są obecni(e)
керү - wejście: керергә - (w różn. znacz.) wchodzić, wjechać, wstąpić;
         -ү - tworzy rzeczownik odsłowny (w języku tatarskim mający także cechy bezokolicznika)
иде - ułomny czasownik posiłkowy, w połączeniu z nazwami i słowami modalnymi wyraża predykatywność (orzekanie) w czasie przeszłym

 

Tatarskie przysłowia

  Бүредән курыксаң, урманга барма.     Jeśli się boisz wilków nie chodź do lasu
  Ике куян артыннан чапсаң, берсен дә тота алмассың.     Gdy gonisz dwa zające nie złapiesz ani jednego.
  Телең ни әйтсә, колагың шуны ишетер.     Jak się kto odezwie tak mu odpowiedzą.
  Җирең нинди булса, икмәгең шундый булыр.     Jaka ziemia takie zboże.
  Эш беткәч уйнарга ярый.     Po robocie dobrze jest się zabawić.  
  Сыеры барның сые бар.     Gdy ma się krowę jest co jeść.
  Кошның матурлыгы – төсенә карап,
кешенең матурлыгы – эшенә карап (акылына карап)  
  Ptakom piękny wygląd dają kolory, ludziom - dzieło (rozum)  
  Кыскалыкта – осталык.     W zwięzłości doskonałość.
  Бер ялганласаң, икенче чын сүзеңә дә ышанмаслар.     Kto raz skłamał temu drugi raz nie uwierzą.
  Үз илем – алтын бишек.     Własny kraj - złota kołyska.
  Хезмәт ит тә мактан, уйнап көл дә шатлан.     Kto ma zasługi ten się może weselić.  
  Җирне бер кат туйдырсаң, ул сине ун кат туйдырыр.   Gdy ziemię raz nakarmisz ona cię nakarmi dziesięć razy.
  Яхшының, үзе үлсә дә, исеме калыр.   Przyzwoity zostawia po sobie dobre imię.
  Ятып калганчы, атып кал.   Kuj żelazo póki gorące.
  Ана – шәфкать диңгезе.     Matczyna miłość jest jak morze.  
  Соң булса да, уң булсын.   Lepiej późno niż wcale.
  Кешегә кое казысаң, үзең төшәрсең.   Kto pod kim dołki kopie sam w nie wpada.
  Җиде кат үлчә, бер кат кис.   Siedem razy odmierz, raz utnij.
  Әйткән сүз – аткан ук.   Wypowiedziane słowo - wypuszczona strzała.
  Куркак кеше үз күләгәсеннән курка.   Tchórzliwy boi się własnego cienia.  
  Ни чәчсәң, шуны урырсың.   Co posiejesz to zbierzesz.

 

Boże Narodzenie, Nowy Rok, Wielkanoc, urodziny

  Gratulacje z okazji Świąt Bożego Narodzenia!     Раштуа бәйрәме белән!
  Radosnych Świąt Bożego Narodzenia!     Котлы булсын Раштуа!
  Boże Narodzenie jest 25 grudnia.     Раштуа бәйрәме 25 декабрьдә.
  Szczęśliwego Nowego Roku!     Яңа ел котлы булсын!
       
  Pascha, Wielkanoc   Пасха, Олы көн бәйрәме
  Święto Zmartwychwstania Mesjasza Jezusa   Гайсә Мәсихнең үледән терелү көнен бәйрәм
  Chrystus zmartwychwstał!   Христос үледән терелгән!
       
  Wszystkiego dobrego w dniu urodzin!   Туган көнең белән!
  Wszystkiego dobrego w dniu urodzin!   Туган көнең котлы булсын!
  Moje urodziny są 18 października   Туган көнем 18 октябрьда.
       
  Niech Bóg chroni!     Алла сакласын!
  Boże chroń Polskę!     Польшаны Алла сакласын!
  Szczęść Boże! (Niech Bóg da pomoc!)     Аллаһ ярдәм бирсен!
  Szczęść Boże!
  (Bądź dobrze widziany przez Boga!)  
  Алла синнән разый булсын!
  Daj Boże zdrowie!     Аллаһ сәламәтлек бирсен!
 
 
   
  Exodus.3.14: Odpowiedział Bóg Mojżeszowi:
  «Jestem, Który Jestem».
  I dodał: «Tak powiesz synom Izraela:
  Jestem posłał mnie do was».
  Аллаһы Мусага болай дип җавап бирде:
  - Мин - мәңге Булучы.
  Исраил халкы янына баргач аларга:
  «Cезнең янга мине мәңге Булучы», - дип әйт.

Komentarze:
Раштуа - Boże Narodzenie
бәйрәм - święto; - tworzy przynależność do 3. os. l. poj. (tu określoność);
белән - z, w, z powodu
Zwraca uwagę, że identyczna (z Раштуа бәйрәме белән!) forma życzeń (С Рождеством Христовым!) występuje w języku rosyjskim.
котлы - piękny, miły; szczęśliwy
булсын - niech będzie: бул-ырга - być, istnieć; -сын - tworzy tryb życzeniowy
декабрьдә - w grudniu: декабрь - grudzień; -дә - tworzy miejscownik
ел - rok
 
Алла - Bóg (także: Аллаһ, Хода, Ходай, Хак, Tәңре)
сакласын - niech broni: сакла-рга - strzec, chronić, bronić
Польшаны - Polskę: Польша - Polska; -ны - tworzy biernik
ярдәм - pomoc, wsparcie
бирсен - niech da: бир-ергә - dawać; -сен - tworzy tryb życzeniowy
синнән - twój: син - ty; -нән - tworzy przypadek dzierżawczy
разый - zgadzający się, wyrażający zgodę
сәламәтлек - zdrowie
 
олы - wielki, czcigodny, szanowny
Мәсих - Mesjasz, Chrystus
Гайсә - Jezus
үле - martwy
терел-ергә - wyzdrowieć
үледән терел-ергә - zmartwychwstać
 
Муса - Mojżesz
болай - tak, w ten sposób
дип - (poimek) dla, gwoli
җавап - odpowiedź
бир-ергә - dawać
мәңге - zawsze, wiecznie
булучы - imiesłów przymiotnikowy towarzyszący od бул-ырга (być, istnieć)
Исраил - Izrael
халык - naród
янына - (poimek) do, ku, na
баргач - imiesłów przysłówkowy podziałaniowy od бар-ырга (iść, pójść)
алар - oni
сезнең - wasz
янга - (poimek) do
җибәр-ергә - posłać
әйт-ергә - mówić, oznajmić

 
 

 

Hasło z naszej strony "Татар тел (tatar tel) - język tatarski "

  Ата-бабасы татар булган түгел, киләчәк буыны татар булган гына — татар кешесе!
  Nie ten jest Tatarem kto ma tatarskich przodków a ten którego potomni są Tatarami!

Komentarze:
ата-бабалары - przodkowie: ата - ojciec; баба - dziad, przodek; -лар - tworzy liczbę mnogą; -ы - tworzy przynależność (tu w znaczeniu określoności)
булган - faktyczny, realny, rzeczywisty (imiesłów przym. czasu przeszł. od бул-ырга - być, istnieć)
түгел - (predykatyw) nie, nie jest, nie ma, nie istnieje
киләчәк - przyszły, nadchodzący (imiesłów przym. czasu przyszł. od кил-ергә - przychodzić)
буын - pokolenie (ogólniej: segment, połączenie); -ы - tworzy przynależność (tu w znaczeniu określoności)
гына - tylko, zaledwie
кеше - człowiek; -се - tworzy przynależność (tu w znaczeniu określoności)

 
 

powrót do strony
Татар тел - język tatarski

Powrót do witryny
Stowarzyszenia Piotrowskich ze Strachociny
przejście do
Słownika tatarsko-polskiego
przejście do strony
Alfabet tatarski i fonetyka tatarska
przejście do
Słownika polsko-tatarskiego
przejście do strony
Zarys gramatyki tatarskiej
przejście do
Słownika afiksów słowotwórczych
 
przejście do strony
Tуган тел