Alfabet tatarski i fonetyka tatarska
(głównie na podstawie witryny Татарский язык)

 
 

  1. Alfabet tatarski

Przez ponad 1000 lat, aż do roku 1927 zapis języka tatarskiego bazował na piśmie arabskim. Jeszcze wcześniej przez jakiś czas stosowano staroturecki alfabet Orkhon-Yenisey.
W latach 1927-1941 Tatarzy mieszkający na terenie Rosji używali yañalifu (od Яңа әлифбасы, Yaña älifbası - nowy alfabet), pisma bazującego na alfabecie łacińskim.
Po roku 1939 z polecenia Stalina opracowano i wprowadzono do użycia alfabet tatarski oparty o cyrylicę - Кирил әлифбасы (Kiril älifbası). Po rozpadzie Związku Radzieckiego władze Republiki Tatarstanu przywróciły yañalif w nieco zmodyfikowanej wersji (zamanlif). Jednak w 2002 roku Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej zakazał używania alfabetów niecyrylickich dla języków tzw. mniejszości wewnętrznych (wyjątek stanowi język karelski) co zmusiło Tatarów do powrotu do alfabetu wprowadzonego w czasach ZSRR.
Alfabet oparty o alfabet łaciński (w wersji zapożyczonej z języka tureckiego) stosowany jest do zapisu języka krymsko-tatarskiego, odmiany języka tatarskiego używanej przez Tatarów Krymskich (Krym był częścią Ukrainy, stąd nie dotyczyły go decyzje władz i sądów Federacji Rosyjskiej). Zapewne teraz, po przyłączeniu Krymu do Rosji to się prędzej lub później zmieni.
Tatarzy chińscy nadal używają alfabetu arabskiego.
Alfabet łaciński (inalif - zmodyfikowany Үañalif) używany bywa do zapisu języka tatarskiego w Internecie. Tym niemniej i tam obecnie (2015) łatwiej o materiały i teksty, w tym słowniki, używające zmodyfikowanej cyrylicy.

Alfabet oparty o cyrylicę jest obecnie oficjalnym (szeroko rozpowszechnionym) alfabetem języka, którym posługuje się większość Tatarów. Jest to język urzędowy Republiki Tatarstan. Jest on językiem wykładowym szkół i wyższych uczelni Tatarstanu. W alfabecie tym drukowane są książki, używa go prasa i tatarska Wikipedia.
Stąd trzeba uznać iż na dzień dzisiejszy alfabet tatarski to alfabet oparty o cyrylicę.

Wykorzystuje on wszystkie litery alfabetu rosyjskiego z dodaniem do nich sześciu znaków dla specyficznych tatarskich fonemów - trzech samogłosek: ә, ө, ү oraz trzech spółgłosek: җ, ң, һ.
Razem alfabet składa się z 39 liter. Litery rosyjskie są w nim w wielu wypadkach przyporządkowane innym niż w języku rosyjskim dźwiękom.

Alfabet tatarski
(кирил имләсе)

  А а   Ә ә   Б б   В в   Г г   Д д   Е е   Ё ё
  Ж ж   Җ җ   З з   И и   Й й   К к   Л л   М м
  Н н       ң   О о   Ө ө   П п   Р р   С с   Т т
  У у   Ү ү   Ф ф   Х х   Һ һ   Ц ц   Ч ч   Ш ш
  Щ щ       ъ   Ы ы       ь   Э э   Ю ю   Я я  

(Niektóre litery tego alfabety gdy są pisane kursywą, a zwłaszcza pismem odręcznym, przyjmują kształt zupełnie niepodobny do wersji drukowanej, np.: г - г, т - т. )

А а - w języku tatarskim litera ta oznacza dźwięk podobny do polskiego "a". Jest to dźwięk długi, bardziej tylny i szerszy od swojego polskiego odpowiednika. Przy jego wymawianiu język odchodzi wstecz i jego grzbiet podnosi się do podniebienia twardego. Na początku słowa ma zlabializowane („uwargowione”, chodzi o zaokrąglenie warg) zabarwienie - polskojęzyczny słuchacz słyszy wtedy nieomal dźwięk "o" (nie tatarskie "o" lecz polskie długie "o" - tatarskie "o" jest któtkie). W kolejnych sylabach danego słowa zjawisko to stopniowo zanika.
 
Ә ә - ta tatarska litera (nie ma jej w alfabecie rosyjskim) oznacza dźwięk, który tatarscy autorzy samouczka (przeznaczonego dla rosyjskojęzycznych uczących się) opisują jako długie, bardzo miękkie "а". Przy wymawianiu "ә" należy język rozluźnić, jego koniuszek opuścić do dolnych zębów i wymawiać "а". Podobny dźwięk występuje w języku angielskim w wyrazach black, hat.
 
Б б - to (mniej więcej) polskie "b".
 
В в (kursywa: в) - wymawia się jak polskie "w" ale w niektórych wyrazach jak "u", takie jakie występuje w polskim wyrazie "auto" a także w zapożyczeniach z … języka tatarskiego: авыл - auł, каравыл - karauł (wartownia). W języku tatarskim takie "u" niekiedy (rzadziej) jest zapisywane literami "у" lub "ү".
 
Г г (kursywa: г) - ta litera oznacza dwa, dość różniące się dźwięczne spółgłoski gardłowe: "g" - w wyrazach miękkich (por. pkt 2.1.) i w zapożyczeniach z języka rosyjskiego oraz dźwięczne, niewybuchowe "h" - w pozostałych przypadkach.
 
Д д (kursywa д) - to polskie "d".
 
Е е - to miękkie, krótkie "e" zaś na początku wyrazu i sylaby "je" albo "jy" ("y" - miękkie i bardzo krótkie), zaś w zapożyczenach z rosyjskiego także długie "e".
 
Ё ё - to miękkie, krótkie "jo".
 
Ж ж - oznacza w przybliżeniu polską głoskę "ż".
 
Җ җ - (tej litery nie ma w alfabecie rosyjskim) najbliższe w języku polskim dźwięki to "", "ź". Tworzy parę z tatarską spółgłoską zapisywaną jako "ч" (czytaną mniej więcej jak polskie "ś"), od której różni się tylko dźwięcznością.
 
И и - oznacza głoskę "i". W końcówce sylaby i wyrazu czyta się jako "ij".
 
Й й - oznacza głoskę "j".
 
К к - oznacza miękkie "k" a w połączeniu ze znakiem twardym "ъ" ("къ") - twarde "k". Tworzy parę z dźwięcznym "h" (zapisywanym literą "г").
 
Л л - ta litera oznacza dwa, dość różniące się dźwięki: "l" i "ł" w zależności od tego przed jakimi głoskami występują ("l" przed "я", "ю", "ł" na końcu wyrazu). Niekiedy (jak się wydaje niezbyt konsekwentnie) konkretną wymowę oznacza się znakami miękkim "ь" i twardym "ъ".
 
М м - oznacza głoskę "m".
 
Н н - oznacza głoskę "n".
 
ң - (tej litery nie ma w alfabecie rosyjskim) za najbliższy w języku polskim dźwięk można tu uznać grupę dźwięków "ng" w słowie „gong”. Autorzy przywoływanego wyżej tatarskiego samouczka dźwięk ten postrzegają we francuskich: jardin [jardeŋ], bien [bjeŋ], chien [òjeŋ] (czy jednak sami dobrze słyszą ten francuski dźwięk?).
 
О о - oznacza krótkie "o" (w zapożyczeniach z rosyjskiego długie "o"). Tatarskie "o" jest zlabializowane, artykułowane z mniejszym napięciem warg niż polskie "o".
 
Ө ө - (tej litery nie ma w alfabecie rosyjskim) różni się od (krótkiego) "o" tym, że "ө" jest przedniojęzykowe (dla tatarskich językoznawców oznacza to, że różni się od "o" miękkością). Przy jego wymowie wargi powinny być zaokrąglone a język w przodzie. Jest krótkie i zlabializowane. Dźwięk "ө" ma być nieco podobny do angielskiego "ә:" z wyrazów bird, work. Jednak dźwięk angielski nie ma labializacji.
 
П п (kursywa п) - oznacza głoskę "p".
 
Р р - oznacza głoskę "r".
 
С с - oznacza głoskę "s".
 
Т т (kursywa: т) - oznacza głoskę "t".
 
У у - oznacza długie "u".
 
Ү ү - (tej litery nie ma w rosyjskim alfabecie) to przedniojęzykowe (dla językoznawców tatarskich miękkie) i bardziej zlabializowane (chodzi o zaokrąglenie warg) długie "u". Przy jego wymawianiu język powinien przesuwać się do przodu (jak przy wymawianiu "ә"). Dźwięk bliski "ү" spotyka się w polskich słowach 'md', 'pro', 'Ziuta'. Gdy wymawiać te słowa nadając ich "u" jeszcze większą labializację (układając wargi w trąbkę) otrzymuje się mniej więcej ten dźwięk co trzeba.
 
Ф ф - oznacza głoskę "f".
 
Х х - oznacza (mniej więcej) głoskę "h".
 
Һ һ - (tej litery nie ma w alfabecie rosyjskim) podobny do "h" dźwięk faryngalny (gardłowy). Powstaje w gardle przy ściśniętej krtani i wymawiany jest z przydechem (wrażenie ma być takie jakby się z lekka kaszlało). Bliskim mu dźwiękiem jest angielskie "h" z wyrazów hat, hand, hare. Tatarskie "һ" jest jednak bardziej tylne, gardłowe.
 
Ц ц - oznacza głoskę "c".
 
Ч ч - tak w języku tatarskim zapisywany jest znany z języka polskiego miękki dźwięk "ś". Tworzy parę z tatarską spółgłoską zapisywaną jako "җ " (polskie "", "ź"), od której różni się tylko bezdźwięcznością. .
 
Ш ш - oznacza w przybliżeniu głoskę "sz".
 
Щ щ - oznacza połączenie "szcz", podobnie jak w języku rosyjskim.
 
  ъ - twardy znak ("jota"). Pełni funkcję rozdzielającą, oznacza, że samogłoska nie wpływa na wymowę poprzedzającej ją spółgłoski ("jotowanej").
 
Ы ы - oznacza krótkie, nieakcentowane i na końcu wyrazu bardzo krótkie polskie "y".
 
  ь - miękki znak. Zmiękcza poprzedzającą go spółgłoskę (tak jak polska ukośna kreseczka nad oznaczającą ją literą).
 
Э э - to krótkie e zaś w zapożyczeniach z rosyjskiego także długie "e", niekiedy (rzadko) "hamza" - bezdźwięczna zwarta spółgłoska krtaniowa, która powstaje poprzez zwarcie i rozwarcie strun głosowych.
 
Ю ю - oznacza połączenie "йy lub "йү" (w zależności od tego czy słowo jest "twarde" czy "miękkie" - por. pkt 2.1.).
 
Я я - oznacza połączenie "йа" lub "йә" (w zależności od tego czy słowo jest "twarde" czy "miękkie" - por. pkt 2.1.), ze zlabializowanymi "a"-"ә" (stąd tatarskie "я" brzmi trochę jak rosyjskie "ë" - "jo").

*       *       *      

Powyższe opisy są jedynie objaśnieniami do tatarskiego alfabetu cyrylickiego, co było podstawowym powodem ich powstania. W żadnej mierze nie pretendują one do roli kompetentnego wykładu tatarskiej fonetyki.

Zwraca w nich uwagę zachęta do wymawiania "miękko" samogłosek nazywanych „samogłoskami miękkimi” (ә, ө, ү). Taką "miękką" wymową różnią się one od swoich "twardych" odpowiedników, "samogłosek twardych" (а, о, у), z którymi tworzą antagonistyczne pary. Autorami takiego opisu ich artykulacji oraz (zapożyczonej od lingwistów rosyjskich) terminologii są tatarscy, uniwersyteccy językoznawcy.

Terminologia taka występuje w adresowanych do rosyjskojęzycznych uczących się samouczkach i podręcznikach ale także w treściach nauczania w tatarskich szkołach i w formalnych wymogach edukacyjnych. Jednak w publikacjach naukowych stosowana jest terminologia inna: samogłoski twarde nazywane są samogłoskami tylnymi a samogłoski miękkie samogłoskami przednimi.

Na czym zatem polega wymawianie samogłoski miękko, a na czym twardo?

Mówi o tym rosyjskojęzyczna trzytomowa "Tatarskaja grammatika" (praca zbior. pod red. M.Z. Zakijewa. Kazań. 1993.). Dzieli ona samogłoski nie na miękkie i twarde a na przednie: [ә], [ү], [е], [ө], [и], [е] i tylne: [а], [у], [о], [ы], [о], [ы]. Przednimi (zatem miękkimi) są te przy artykulacji których trzon (przednia część) języka jest przesunięty w przód, tylnymi (twardymi) gdy trzon języka jest cofnięty do tyłu. Załączony rysunek (rys. 1.), na przykładzie samogłosek и i ы, pokazuje na czym to polega.

"Tatarskaja grammatika" omawia również podział i artykulację samogłosek pod względem otwarcia (wertykalnego położenia języka). Klasyfikowane według tej kategorii samogłoski są zamknięte: [у], [ү], [и], [ы] gdy język jest podniesiony wysoko do podniebienia (co przymyka kanał przepływu strumienia powietrza), otwarte: [а], [ә], gdy język jest maksymalnie opuszczony, lub półotwarte: [е], [о], [ы], [ө], [ō], [ē] gdy język znajduje się w położeniu pośrednim pomiędzy wysokim i niskim (por. rys. 2.).

     

Artykulacyjną charakterystykę tatarskich samogłosek przedstawia tablica.

 
przednie
tylne
zamknięte
  [и]   [ү]  
  [ы]   [у]  
  półotwarte
  [е]   [ē]   [ө]  
  [ы]   [о]   [ō]  
  otwarte
  [ә]  
  [а]  

Uwaga: [ү], [y], [ө], [ō], [a] - samogłoska labializowana.

*       *       *      

24 grudnia 2012 deputowani Rady Tatarstanu (Татарстан Шурасы - parlament Republiki Tatarstan) w ustawie “Татарстанда татар телен дәүләт теле буларак куллану турында” („O korzystaniu z państwowego języka tatarskiego w Tatarstanie”) (por.: artykuł w Wikipedii (tatarskiej) ) opublikowali obowiązujące wzorce trzech tatarskich alfabetów: dwu łacińskich (inalifu i zamanlifu) oraz cyrylickiego.
Wszystkie trzy przedstawia poniższa tabela, w której pod znakami inalifu (alfabetu przeznaczonego do stosowania w Internecie) podano kolejno znaki alfabetu opartego o litery łacińskie (zamanlifu - zakazanego w 2002 przez Sąd Najwyższy FR) i zaprezentowanego już tu wyżej oficjalnego, używanego obecnie w Tatarstanie alfabetu tatarskiego opartego o cyrylicę (кирил әлифбасы):

  A a   B b   Ch ch   C c   D d   E e
  A a   B b   Ç ç   C c   D d   E e
  A a   Б б   Ч ч   Җ җ   Д д   Е е (э)
  A' a'     F f   G g   Gh gh   H h   I ı
  Ä ä   F f   G g, Ğ ğ   G g, Ğ ğ   H h   İ i
  Ә ә   Ф ф   Г г (гь)   Г г (гъ)   Һ һ   И и
  Y y   K k   L l   M m   N n   N' n'
  Y y   K k   L l           M m   N n   Ñ ñ
  Й й   К к,(кь)   Л л   М м   Н н   Ң ң
  O o   O' o'   P p   Q q   R r   S s
  O o   Ö ö   P p   Q q   R r   S s
  О о   Ө ө   П п   К к (къ)   Р р   С с
Sh sh   T t   U u   W w   X x   U' u'
  Ş ş   T t   U u   W w (V v)   X x   Ü ü
  Ш ш   Т т   У у   В в (в, у)   Х х   Ү ү
  Z z   J j   I' i'   '   i'y    
  Z z   J j   I ı   '  
  З з   Ж ж   Ы ы   ъ, ь, э   ый    

Nie jest jasne jaki wpływ na rzeczywistość Republiki Tatarstan ma przyjęta ustawa.

*       *       *      

     

  2. Fonetyka tatarska

Tatarska mowa jest bardzo melodyjna, bogata intonacyjnie, rytmiczna, trochę pośpieszna w tempie. Wymowę praktycznie wszystkich tatarskich głosek opisano (pobieżnie) przy omawianiu tatarskiego alfabetu w pkcie 1. Opanowanie tej wymowy jest dla Polaka raczej trudne. Prawie każda tatarska głoska brzmi nieco inaczej niż podobna głoska języka polskiego. W kilku wypadkach nieobdarzony ponadprzeciętnym słuchem Polak nawet nie słyszy różnicy w wymowie niektórych, dla niego identycznych tatarskich głosek, nie mówiąc już o tym by potrafił wymawiać każdą z nich inaczej.

Samoukowi może pomóc to, że w witrynie internetowej “Forvo. All the words in the world pronounced” można posłuchać wymowy tysięcy wyrazów tatarskich.
W witrynie YouTube można znaleźć setki, tysiące plików z piosenkami, recytacją wierszy, filmami, bajkami dla dzieci itd, itp w języku tatarskim.

 
*     *     *     *

W fonetyce tatarskiej występują trzy podstawowe prawa.
Są nimi:
    - prawo harmonii samogłosek;
    - prawo dążenia do sylab otwartych;
    - dokładna wymowa ostatniej sylaby.

 

  2.1. Prawo harmonii samogłosek

W języku tatarskim występuje dziewięć samogłosek: а, ә, у, ү, ы, е (э), о, ө, и.
Oprócz nich do fonetyki tatarskiej weszły jeszcze trzy samogłoski zaimportowane wraz z wyrazami przyjętymi z języka rosyjskiego.
Są nimi: о (długie), э (długie), ы (długie), różniące się od tatarskich głosek zapisywanych tymi samymi literami.

Tatarskie samogłoski dzielą się na tylne (арткы рәт сузыклары - dosł.: samogłoski tylnego rzędu), w tatarskiej fonologii zwane również twardymi (калын сузыклары) i przednie (арткы рәт сузыклары - dosł.: samogłoski przedniego rzędu), zwane również miękkimi (нечкә сузыклары).
W nowszych źródłach, w tym w samouczkach języka tatarskiego dominują te drugie nazwy:
Samogłoski twarde (калын сузыклар): а, о, у, ы.
Samogłoski miękkie (нечкә сузыклар): ә, ө, ү, е, и.

W języku polskim podobnego podziału samogłosek (na „twarde” i „miękkie”) nie ma (samogłoska "i" nie jest „miękka” lecz „zmiękczająca”).
Jednak dla języka tatarskiego ten podział i taka terminologia są ugruntowane (Tatarzy uczą się o nich w szkole).
Przy tym podobne terminy (co prawda nie w odniesieniu do współczesnych polskich samogłosek) stosowane są i w fonetyce polskiej: „spółgłoska twarda” i „spółgłoska miękka”. W odniesieniu do dawnej polszczyzny także termin "samogłoska miękką" (por. hasło Budowa sylab, długość samogłosek oraz miękkość w Wikipedii). Szczególnie to ostatnie skłania autora tego opracowania do używania dosłownych tłumaczeń oryginalnych terminów tatarskich.
Tak czy inaczej dosłowny przekład tych tatarskich terminów na język polski nie powinien prowadzić do żadnych nieporozumień.
Będziemy go tu stosować zamiennie z określeniami "samogłoski przednie" (алгы рәт сузыклары) i "samogłoski tylne" (aрткы рәт сузыклары) spotykanymi w pracach naukowych.

Ze względu na twardość-miękkość istnieją przeciwstawne pary: а - ә, о - ө, у - ү, ы - е. Jedynie miękkie и nie ma twardego odpowiednika.

Prawo harmonii samogłosek stanowi, że gdy w pierwszej sylabie danego wyrazu występuje samogłoska twarda to wszystkie następujące w nim dalej sylaby też mają wyłącznie samogłoski twarde (w języku polskim taka prawidłowość nie występuje). Tak samo jest oczywiście z głoskami miękkimi. Stąd wyrazy tatarskie dzielą się na twarde i miękkie.
Twardymi wyrazami nazywamy te w których występują samogłoski twarde, zatem środkowe i tylne: а, о, у, ы. Miękkimi - wyrazy, w których występują samogłoski miękkie, a więc przednie: ә, ө, ү, е, и.

Występowanie harmonii samogłoskowej jest dość oczywiste - trudno jest szybko przejść od wymawiania samogłoski z trzonem języka cofniętym do tyłu do wymawiania samogłoski z trzonem języka przesuniętym do przodu. Również w fonetyce polskiej występowanie w wyrazie jedych głosek wpływa na wymowę innych głosek, jednak nie ma to takiego znaczenia jak w językach tureckich i stąd występowania harmonii samogłoskowej nie rozważa się.

Prawu harmonii samogłosek podlegają nie tylko wszystkie słowa ale i wszystkie afiksy:
  бала - dziecko,       бала-лар-ыбыз-ны - naszych dzieci.
  кил - przychodzi     кил-де-лəр-ме? – czy przychodzili?

Stąd efektem prawa harmonii samogłosek jest to, że w języku tatarskim każdy afiks ma dwa warianty: twardy i miękki.
Przykładowo:
бар-а (idzie)    кил-ə (przychodzi)
бар-ды (szedł)    бəр-де (uderzył)
яз-у (pisanie)    бел-ү (wiedza)

Prawo harmonii samogłosek ma ogromne znaczenie praktyczne. Jest niezwykle przydatne przy przyswajaniu sobie deklinacji rzeczowników i koniugacji czasowników (decyduje o tym, których wersji afiksów używać przy odmienianiu danego wyrazu).
Wyjątkami od tego prawa są tylko niektóre wyrazy złożone i przyswojone przez język tatarski wyrazy obcego pochodzenia.

Warianty afiksów wynikają także z dźwięczności i bezdźwięczności:
бар-ды (szedł)    кайт-ты (wrócił)
бел-де (poznał)    кит-те (odszedł)
кыш-кы (zimny)    яз-гы (wiosenny)
кич-ке (wieczorny)    көз-ге (jesienny)

Niekiedy przyjęcie danego wariantu afiksu wynika z nosowego charakteru głoski:
урман (las) - урман-нан (z lasu),
көн (dzień) - көн-нəн (od dnia).

Pewnym wariantem prawa harmonii samogłosek jest harmonia labializacji (uwargowienia) polegająca na tym, że występowanie w pierwszej sylabie samogłosek wargowych о - ө powoduje labializację (uwargowienie) samogłosek ы - е w drugiej (i częściowo w trzeciej) sylabie. Wszystkie te głoski wymawiane są krótko:
солы [wymawiaj: соло] - owies
коры [wymawiaj: къоро] - sucho, suchy
сөлге [wymawiaj: сөлгө] - ręcznik
төнге [wymawiaj: төңгө] - nocny

 

  2.2. Prawo dążenia do sylab otwartych

W języku tatarskim istnieje sześć typów sylab.

Cztery z nich są najczęstsze:
a) pojedyncza samogłoska: ә-ни (tato, ojciec), у-кы (czytałeś, uczyłeś się);
b) samogłoska-spółgłoska: ал-ма (jabłko), ат-ты (rzucił, wystrzelił, nazwał);
c) spółgłoska-samogłoska: ә-ни (tato, ojciec), ка-ра (czarny), ба-ра (idzie);
d) spółgłoska-samogłoska-spółgłoska: бар-ды (chodził), кил-де (przyszedł);

Dwa następne typy spotyka się znacznie rzadziej:
e) samogłoska-spółgłoska-spółgłoska (gdzie te ostatnie spółgłoski to йт, нт, рт, лт): әйт (powiedz), ант (klątwa), арт (tył, tyłek);
f) spółgłoska-samogłoska-spółgłoska-spółgłoska (gdzie dwie ostatnie spółgłoski to: йт, нт, рт, лт):

W języku tatarskim występują wyłącznie właśnie te cztery sąsiedztwa spółgłosek лт, рт, йт, нт.

Druga sylaba wyrazu tatarskiego nie może się rozpoczynać samogłoską. Jeżeli kolejny wyraz zaczyna się samogłoską to w wyrazie poprzednim dokonuje się przegrupowanie głosek w sylabach:
урман арасына (w gęstwinie lasu) - ур-ма-на-ра-сы-на
яшел алан (zielona polana) - йэ-ше-ла-лан.

Sąsiadowanie dwu lub więcej spółgłosek jest nietypowe dla języka tatarskiego. Jest spotykane lecz w porównaniu z językiem polskim bardzo rzadkie.

 

  2.3. Dokładna wymowa ostatniej sylaby

W języku tatarskim akcent wyrazowy pada na ostatnią sylabę, stąd prawo dokładnej wymowy ostatniej sylaby.
Występują tu jedynie nieliczne (chociaż istotne) wyjątki.
Dotyczą one:

- zaimków pytających w których zawsze akcentuje się sylabę pierwszą:
кем - kto?     нəрсə - co?
кайда - gdzie?    кайчан - kiedy?
кайдан - skąd?    кая - dokąd?
ничек - jak?    кинди - jaki? … itd.

- afiksów przeczenienia czasowników: -ма/-мə.
Akcent zawsze pada tu na sylabę występującą przed nimi:
бар - барма    кил - килмə    аша - ашама.

- afiksów pytania: -мы/-ме.
Tu również akcent pada na sylabę przedostatnią:
бармы? - czy jest?     юкмы? - czy nie?
кирəкме? - czy można?     белəме? - czy zna?
матурмы? - czy jest piękna?    

 

  2.4. Zasada pisowni fonetycznej

Jeszcze jedną ważną regułą języka tatarskiego jest zasada pisowni fonetycznej, t.j. „jak słyszymy tak piszemy”. Istnieją wyjątki od tej reguły, przede wszystkim w zapożyczeniach z języka arabskiego i w nowych zapożyczeniach z języka rosyjskiego. Jednak mimo tych wyjątków reguła „jak słyszymy tak piszemy” istotnie odróżnia pisownię tatarską od pisowni polskiej.

 
 

powrót do strony
Татар тел - język tatarski

Powrót do witryny
Stowarzyszenia Piotrowskich ze Strachociny
przejście do
Słownika tatarsko-polskiego
 
przejście do
Słownika polsko-tatarskiego
przejście do strony
Zarys gramatyki tatarskiej
przejście do
Słownika afiksów słowotwórczych
przejście do strony
Rozmówki tatarskie
przejście do strony
Tуган тел