БӨЕК ТАТАР
słowa i muzyka: Хәмид Мәткәримов
wykonawca: Габдельфат Сафин

Сөйлисем дә килми, көйлисем дә килми,
Диварларга дәшүнең мәгънәсен күрмим...
Әллә олыгайдым, бәлки күпне уйлыйм,
Тик шулай да соңгы вакыт авыр йоклыйм...
Борчылам барысына, дөньяның зарына,
Бездән ниләр калыр диеп дәвамнарга.
Тарихларда калды күмелеп милли байлык,
Аннан башка бит яшәү юк, аңла, халкым!

  Nie chce mi się mówić, nie chce mi się śpiewać
Nie widzę sensu w zwracaniu się do ścian
Może się zestarzałem, albo dużo myślę
Lecz tak jakoś ostatnim czasem ciężko mi się śpi...
Przejmuję się wszystkim, świata lamentami,
Tym co pozostawimy po sobie potomnym.
Bo przecież w historii są narodowe skarby
Bez których nie ma życia, zrozum to narodzie!

Кушымтасы (2):
Ялкын янар горурлыгың кайтар, татар,
Кайда соң сез, туган телен саклар җаннар?
Башкисәрдән курыкмаган, ана телен саклап калган,
Син бит үлмәс,
Җәлил рухлы бөек татар!
Бөек татар!

        Refren (2)
Gorejąca płomieniem wróci twoja duma tatarski narodzie,
Gdzieżeż wy, ludzie którzy obronią język ojczysty?
Którzy nie stchórzyli przed wrogiem, którzy uchronili język matczyny.
Przecież ty jesteś nieśmiertelny,
wielki tatarski narodzie o duszy Dżalila!
Wielki tatarski narodzie.

Күп гасырлар үткән, сынауларны кичкән,
Ихтыярсыз башын туган игән имән...
Динсез милләт булмый, телсез дәүләт булмый,
Сакла горур исемеңне, горур халкым!

        Ty który, przechodząc próby, przetrwałeś całe wieki
Dębie, który kłaniałeś się nie ze swojej woli.
Bez religii nie ma narodu, nie ma państwa bez języka
Chroń swoje dumne imię, dumny mój narodzie!

Кушымтасы (2):
Ялкын янар горурлыгың кайтар, татар,
Кайда соң сез, туган телен саклар җаннар?
Башкисәрдән курыкмаган, ана телен саклап калган,
Син бит үлмәс,
Җәлил рухлы бөек татар!
Бөек татар!
        Refren (2)
Twoja duma, rozjarzona płomieniem, powróci, tatarski narodzie,
Gdzieżeż wy którzy uchronicie duszę języka ojczystego?
Którzyście nie stchórzyli przed wrogiem, chroniliście język matczyny,
Przecież ty jesteś nieśmiertelny,
wielki tatarski narodzie o duszy Dżalila!
Wielki tatarski narodzie.

Przekład jest chropawy, stara się być wierny, mniej więcej dosłowny.
Jednak, zdaniem piszącego te słowa, nie tekst tworzy emocjonalne piękno tej pieśni. Dają je muzyka i wykonawca, znany tatarski pieśniarz Габдельфат Сафин (Gabdelfat Safin).
Piękny klip z jego wykonaniem dostępny jest na YouTube pod adresem "Габдельфат Сафин записал песню в защиту татарского языка" ("Gabdelfat Safin nagrał pieśń w obronie tatarskiego języka").

*       *       *

Słownik:
кил-ергә - mówić
-исе - tworzy imiesłów przymiotnikowy czasu przyszłego
дә - nawet (i), ani (nie)
кил-ергә - przybywać (gdy z czasownikiem na -сы/-се: chcieć)
-ми - afiks przeczenia dla czasu przeszłego (3. osoba)
көйлә-ргә - śpiewać
дивар - ściana, mur
дәш-әргә - zwracać się
мәгънә - sens, idea, istota, znaczenie, pożytek
-се - tworzy przynależność do 3. os. l. poj.
-н - tworzy biernik (gdy występuje z przynależnością do 3. os. l. poj.)
күр-ергә - widzieć
әллә - czyżby, może, albo ... albo ...
күп - dużo, obficie, znacząco
-не - tworzy biernik
олыгае-рга - starzeć się
уйла-рга - myśleć
тик - ot tak, tak sobie, tylko, jedynie
соңгы - ostatni, końcowy
авыр - ciężki
йокла-рга - spać
борчыл-ырга - niepokoić się
барысы - wszyscy, wszyscy oni
-на - tworzy allatyw (gdy z przynależnością do 3. os. l. poj.)
зар - skarga, lament, narzekanie
-дән - tworzy ablatyw, przypadek odchodzeniowy
ни - coś, cokolwiek, co bądź
кал-ырга - zostawać, pozostawać
-ыр - tworzy czas przyszły niepoświadczony
ди-яргә - powiedzieć, mówić, wykrzyknąć
диеп - mówiąc (imiesłów przysłówkowy towarzyszący od ди-яргә - mówić)
дәвам - przedłużenie, kontynuacja
-нар - tworzy liczbę mnogą
күмел-ергә - kryć się, zakopywać się
милли - narodowy
байлык - bogactwo, walory, zapasy
аннан - odtamtąd, stamtąd, wówczas
бит - przecież, wszak
яшәү - życie, egzystencja, byt
аңла-рга - rozumieć, zrozumieć, pojąć
кушымта - dodatek, załącznik, refren
ялкын - płomień
ян-арга - (wprost i przen.) płonąć, palić się
горурлык - duma
кайт-ырга - wracać, powracać
соң - że, cóż
кайда соң - gdzieżeż
сакла-рга - strzec, chronić, bronić
җан - osoba, człowiek, dusza, duch
башкисәр - bandyta, zbój
курк-ырга - bać się, obawiać się, tchórzyć
тел - język
-е - tworzy przynależność do 3. os. l. poj.
-н -tworzy biernik (gdy występuje z przynależnością do 3. os. l. poj.)
кал-ырга - zostawać, pozostawać
бит - przecież, wszak
үл-әргә - umierać
үлмәс - (który) nie umrze (im. przym. czas niepośw.)
Муса Җәлил - (1906 - 1944) tatarski poeta i bohater
рухлы - duchowy, natchniony, uduchowiony
үтә-ргә - wypełniać, wypełnić, zadowalać, nieść
сына-рга - badać, kontrolować, doznawać
кич-әргә - przechodzić
ихтыяр - wola
ихтыярсыз - bez woli
башын - (dialekt.) jako pierwszy
-ы - tworzy przynależność do 3. os. l. poj.
-н - tworzy biernik (gdy występuje z przynależnością do 3. os. l. poj.)
бәлки - ale, lecz, lub, może, podobno
ияргә - opuszczać się, skłaniać (np. głowę), schylić
баш ияргә - składać pokłon
игән - skłaniałeś (czas przeszły niepośw. dla 2. os.)
имән - dąb
динсез - niewierzący, ateista
сакла-рга - strzec, chronić, bronić
исем - imię, nazwa
-ең - tworzy przynależność do 2. os. l. poj.

Rosyjskojęzyczny tekst z klipu wideo

Не хочется ни говорить ни петь,
Не вижу смысла обращаться к стенам.
Может постарел, может много думаю
Но в последнее время плохо спиться
Переживаю за все, за наболевшее
Что останется после нас потомкам?
Национальное богатство осталось в истории народа
Без него нет ведь жизни. Пойми мой народ!

            Вернется твоя вспыхнувшая пламенем гордость, татарский народ!
            Где же вы люди, которые смогут сохранить родной язык?
            Не побоявшиеся гильотины, сохранившие родной язык
            Вед ты бессмертный, великий татарский народ с душой Джалила!

            Вернется твоя вспыхнувшая пламенем гордость, татарский народ!
            Где же вы люди, которые смогут сохранить родной язык?
            Не побоявшиеся гильотины, сохранившие родной язык
            Вед ты бессмертный, великий татарский народ с душой Джалила!

Многовековой дуб, прошедший испытания
Вынужден склонить голову не по своей воле.
Без религии нет народа, не бывает государства без языка
Гордо храни свое славное имя, мой народ.


 
 

powrót do strony
Татар тел - język tatarski

Powrót do witryny
Stowarzyszenia Piotrowskich ze Strachociny
przejście do
Słownika tatarsko-polskiego
przejście do strony
Alfabet tatarski i fonetyka tatarska
przejście do
Słownika polsko-tatarskiego
przejście do strony
Zarys gramatyki tatarskiej
przejście do
Słownika afiksów słowotwórczych
przejście do strony
Rozmówki tatarskie